Sjómannablaðið Víkingur - 01.09.2002, Blaðsíða 31

íuvita. Veturinn 1908 var verið að bolla-
leggja um vitabyggingar á Langanesi og
Ondverðarnesi og þá var Krabbe orðinn
svo sannfærður um að gasvitarnir gælu
hentað hér að hann lagði lil að þeir yrðu
notaðir á þessum stöðum, en kvaðst þó
líta svo á að þar sem gasvitarnir væru ekki
ljósmiklir gætu þeir einungis þjónað til
bráðabirgða þar til hægt yrði að koma upp
öflugri vitum.
Fyrstu gasvitarnir voru settir upp hér-
lendis á Skarfasetri á Reykjanesi og Önd-
verðarnesi sumarið 1909. I’etta voru
hvorttveggja smávitar, raunar aðeins luktir
sem fest var efst á stólpa og gashylki við,
og þessi útbúnaður reyndist ekki vel því
hinar einföldu luktir reyndust helst til ó-
þéttar fyrir vindasama íslenska veðráttu.
Var því báðurn þessurn vitum breytt í
járngrindavita með lokuðu ljóshúsi árið
1914.
Járngrindurnar voru einmitt önnur
mikilvæg nýjung sem tekin var upp hér
um sama leyti og gasvitarnir. Járngrindar-
vitar höfðu verið notaðir víða á síðari
hluta 19. aldar, einkum þar sem erfitt var
að komast að með byggingarefni eða þá
að erfitt var að ná jarðfestu í vitagrunnin-
um, svo sem á söndurn. Járngrindavitar
höfðu og þann kost að þá mátti sntíða að
öllu leyti á verkstæði og flytja tilbúna á
byggingarstað og reisa þar. Vitar af þessu
tagi höfðu verið talsvert notaðir í Svíþjóð
og Noregi og þar kynntist Thorvald
Krabbe þessari gerð vita, sem um skeið
náðu hér mikilli útbreiðslu.
Dyrhólaeyjarvitinn sem byggður var
sumarið 1910 var i senn fyrsti stóri gasvit-
inn sem hér var byggður og fyrsti járn-
grindavitinn. Er það var gert höfðu sjófar-
endur árunt saman óskað eftir ljósmiklum
landtökuvita á suðurslrönd landsins
þannig að bygging þessa fyrsta Dyrhóla-
eyjarvita markaði tímamót í vitasögunni á
margan hátt þótt ekki væri reistur sá Ijós-
mikli landtökuviti sem óskir stóðu til.
Upphaflega hafði verið gert ráð fyrir að
setja steinolíukynt vitatæki í Dyrhólaeyj-
arvita, en Thorvald Krabbe kom þvi til
leiðar að valin voru gastæki og járngrind,
enda var kostnaður við að reisa slíkan vita
einungis brot af því sem steinsteyptur eða
hlaðinn viti með steinolíutæki hefði kost-
að. Árið 1911 var settur upp viti á
Rifstanga á Melrakkasléttu, sem einnig var
járngrindaviti með gastæki, sömu gerðar
og Dyrhólaeyjarvitinn en nokkru hærri.
Voru járngrindurnar í þessa tvo vita smíð-
aðar í Danmörku en vitatæki og ljósker i
Stokkhólmi.
Með tilkomu gastækjanna og járngrind-
anna hafði verið innleidd aðferð til að
koma vitalýsingu á íslandi í betra horf án
þess að tilkostnaður yrði óbærilegur. Ekki
var þó alveg horfið frá steinolíuvitum en
þeir voru einkum notaðir þar sem hafnar-
eða sveitarsjóðir reistu innsiglingarvita
enda voru þeir vitar jafnan næri byggð og
auðvelt að komast til að hirða um þá.
Einnig var hægara um vik fyrir þessa aðila
að verða sér úti um steinolíu en gas þar
sem í fyrstu þurfti að senda tóm gashylki
úr landi lil að láta fylla á þau. Eftir að gas-
framleiðslufyrirtækið ÍSAGA var sett á
stofn árið 1919 var þó framleitt í landinu
nægjanlegt gas fyrir vita landsins.
Fótt járngrindurnar næðu mikilli út-
breiðslu hvarf steinsteypan ekki sem
byggingarefni í vitum. Vattarnesviti við
Reyðarfjörð var byggður úr steinsteypu
árið 1912. Þar var sett upp gastæki með

Skeifan 2 • 108 Reykjavík • S: 530 5900 • Fax: 530 5911
poulsen@poulsen.is • http://www.poulsen.is
Sjómannablaðið Víkingur - 31
in.is © 2002