Sjómannablaðið Víkingur - 01.09.2002, Blaðsíða 51

Sig á stærstu og öflugustu flottrollsskip-
unum, sem eðli málsins samkvæmt
reyna mest á trollin, að sainansnúna
kaðlinum hættir til að fara úr jafnvægi
og bæta á sig aukasnúðum sem auð-
veldlega skapa frekari flækjur. Flækja
og aukasnúðar í einum þætti valda því
að viðkomandi leggur styttist og þegar
álagið kemur á trollið þá leggst það
fyrst á stystu leggina og í verstu tilfell-
um þá láta þeir undan og slitna.
Þessi vandamál eru nú leyst til fram-
búðar með nýrri gerð af þankaðlinum
sem við höfum valið að kalla Helix útaf
þættinum sem látinn er snúast utanum
kaðalinn. Helix þýðir eimitt spirall eða
hvirving og af því er nafnið dregið.
Helix kaðlinum svipar til þeirra
kápufléttuðu kaðla sem hafa reynst afar
vel í Gloríu karfatrollin undanfarin ár
og þótt bera af öðrum köðlum notuðum
í sarna tilgangi. Helix kaðallinn er
verndaður af einkaleyfi og Hampiðjan
er eini aðilinn sem hefur leyfi til að
Iramleiða slíkan kaðal.
Þróun kaðalsins var vandasöm og
tímafrek því taka varð ríkt tillit til
straumfræðimælinga er sýna þanáhrifin
og togviðnámið og fella hönnun kað-
alsins að þeim niðurstöðum svo alll
gengi upp sem ein heild. Samsetning
kápuefnis, þéttleiki fléttunar og snúður
spíralsins er því útreiknað, mælt og út-
fært til þess að hámarka alla æskilega
eiginleika. Bæði kjarni og kápa eru
fléttuð sem tryggir að kaðallinn er á-
vallt í jafnvægi og bætir hvorki á sig
snúningum eða yfirfærir snúninga á
aðliggjandi leggi. Annað sent er afar
mikilvægt er stífleiki Helixkaðalsins
því mun minni hætta er á flækjum og
trollið greiðir sig betur en ella. Margir
Ueiri kostir fylgja þessari útfærslu og
má sem dæmi nefna að litamerkingar
geta verið ýtarlegar og hægt er að sýna
með þeinr séreiginleika hvers kaðals.
Þessu lil viðbótar er nú hægt að fram-
leiða mismunandi eðlisþyngdir af
þankaðlinum likt og hefur verið gert i
kápufléttuðum köðlurn fyrir karfatroll-
in.
Þaneiginleikar Helixkaðalsins eru
meiri en í samansnúnu nylonkölunum
og mælingar hafa sýnt að þankrafturinn
er allt að fjórfaldur miðað við eldri
gerðina. Aukinn þankraftur nýtist aðal-
lega við að halda trollinu meira opnu
þegar þvi er slakað út og við hliðar-
straum og i beygjum og það verður því
stöðugra og auðveldara í notkun að
öllu leyli.
Trollflottógið slær í gegn
Fyrir nokkrum árum hóf Hampiðjan
frantleiðslu á sveru flottógi sem fyrst og
fremst var æilað til notkunar á
dragnætur í Noregi. Þar var hefðin að
nota kúlur á vængina og höfuðlínuna
en í mörgum tilfellum orsakaði það
flækjur og slit á netinu í vængendun-
um. Það þarf ekki að undra því lengdin
frá miðri höfuðlínu fram á vængenda er
60 metrar þannig að alls er um að ræða
120 metra og möskvastærðin er 300
mm og jafnvel 600 nnn í sumutn tilfell-
um svo ekki þarf mikið að bresta svo
kúlan fari í gegn. Skemmst er frá því að
segja að tilraunin tókst injög vel og það
sýndi sig að flotteinn í stað kúlna er
góður kostur.
Viðlíka vandamál voru til staðar í
rækjutrollum þótt ekki sé hægl að líkja
saman stærðinni. Þar þarf að lyfta upp
belgnum og það hefur gjarnan verið
gert með því að kúluraðir eftir belglín-
unum við og fyrir aftan skilju. En eins
og í dragnótunum þá vilja kúlurnar
skemma netið og gerði það köstun
trollsins tafsamari þannig að troll-
flotteinninn er kærkomin lausn á því
vandamáli.
Betri blýteinar
Það er tvennt sem aðallega veldur
vandkvæðum í notkun blýteina. Mjög
algengt er að blýkaðlarnir séu ekki í
jafnvægi (ballans) frá framleiðendum
þannig að á þá kotna hnakkabrögð eða
að þeir snúa netinu upp á sig í notkun.
Hitt atriðið sent veldur vandkvæðum er
ónógt nuddþol sem aftur leiðir til
skanuns líftíma.
Undanfarin ár þá höfum við leitað
leiða til þess að koma í veg fyrir þessi
vandkvæði i notkun blýkaðlanna með
því að reyna mismunandi efnablöndur
og breyta uppbyggingu kaðlanna.
Undanfarið hefur þróunarvinnan beinst
að því að eftirmeðhöndla blýtógið eftir
að venjulegu framleiðsluferli lýkur og
nú hefur verið þróuð aðferð til að hita-
meðhöndla tógið undir átaki í gufu og
heitu þurru lofti. Þessi meðferð gerir
þrennt. í fyrsta lagi þá þjappast kaðall-
inn sarnan og fær jafnt og slétt yfirborð.
Það gerir hann mun nuddþolnari en
áður því nuddþolið eykst eflir því sem
kaðallinn er fastari í sér. í öðru lagi
þá jafnast þræðirnir í þáttunum út við
meðferðina og slitþolið eykst því. í
þriðja lagi þá nær blýkaðallinn góðu
jafnvægi þar sem óæskilegir kraftar í
þáttunum og milli þátta kaðalsins jafn-
ast út. Orsökinni fyrir því að snúðar
bætist á eða fari af tógin hefur þvi verið
eytt og þarmeð minnkar hættan á
hnakkabrögðum og netaflækjum.
Ódýrt og gott net
Þær gerðir af PE ( polyethylen) neti
sem Hampiðjan hefur framleitt til þessa,
Magnet Grænt og Magnet Grátt eru
byggðar á því að hámarka einstaka eig-
inleika. Þannig er Magnet Grænt sér-
staklega hannað til þess að þola nudd
og Magnet Grátt til að hámarka slitþolið
i netahnútog þar með lágmarka togrnót-
stöðuna. Þessu lil viðbótar eru neta-
gerðirnar Nylex (nylon), sem hafa
mikla teygju og Dynex (Dyneema) sem
slær öllum öðrum efnutn við i styrk.
Þótt plastgrunnefnið í polyethylen
netinu hafi samheitið - PE - er ekki þar
með sagt að allt sé byggt á sömu teg-
undinni. Til eru rnargar mismunandi
tegundir og þar að auki er hægt að
framleiða úr hráefninu á nrismunandi
hátt. Þess vegna er mögulegt að þróa á-
kveðnar gerðir af garni og neti sem hafa
ákveðna og mismunandi eiginleika. En
ekki er alltaf þörf á því að hafa nudd-
þolið net með miklum styrk. Stundum
er einungis þörf á ódýru neti úr ódýru
hráefni því það er notað á staði sem
ekkert reynir á, eða þvert á móti notað
þar sem það slitnar hvort sem er,
hversu veikt eða sterkt sem netið er í
byrjun. Þess vegna er nauðsynlegt að
skilgreina fleiri höfuðeiginleika en
nuddþol, styrk og mótstöðu. Verðið er
slikur eiginleiki. Til þess að geta boðið
allar þær netagerðir sent þörf er á höf-
um við bætt við einni tegund enn sem
mætir þessari þörf á markaðinum.
Þörfinni fyrir ódýrt net á lágu verði, en
sarnt með viðunandi slilstyrk og nudd-
þoli, afgreitt eftir pöntunum beint af
lager eða sérframleitt ef þörf er á af-
greiðslutímans vegna. Þar sem þessari
netagerð er fyrst og fremst ætlað að
mæta þessurn grunnþörfum þá er nafn-
ið lýsandi fyrir eiginleikana og hefur
það einfaldlega verið nefnt - Standard
PE. Netið er framleitt í tveim algeng-
ustu sverleikunum sem notaðir eru,
einföldu og tvöföldu 4 og 6 mrn.
Það er því engin nauðsyn lengur að
safna upp í stórar og tímafrekar
netapantanir erlendis frá og liggja síðan
með búnkann á lager um ótiltekna og
síbreytilega framtíð. Slíkt er óskilvirkt,
tímafrekt og ávinningurinn er vissulega
óviss þegar allt er talið til svo sem fjár-
binding og fleira því tengt.
Sjómannablaðið Víkingur - 51