Æskan - 01.11.1964, Side 32

ÆSKAN
Menn vita það fyrst um Bessastaði á Álfta-
nesi, að þeir voru í eigu Snorra Sturlusonar.
Hann átti þar bú og flýði þangað undan Sturlu
Sighvatssyni árið 1235.
Eftir víg Snorra lýsti Hákon konungur Bessa-
staði og aðrar eignir Snorra eigu sína og seldi
síðan í hendur Þorgilsi Skarða og Gissuri Þor-
valdssyni.
Frá því á öndverðri 15. öld voru Bessastaðir
aðsetursstaður umboðsmanna konungs. Eng-
lendingar rændu þar tvívegis (1422—1424).
Frá því um siðaskipti voru Bessastaðir höf-
uðstaður íslands um langt skeið. Þá drógust völd-
in úr höndum Alþingis en konungsvaldið jókst
að sama skapi. Sátu umboðsmenn konungs oft-
ast þar þangað til í byrjun 19. aldar.
Páll Stígsson lagði grundvöllinn að hinu ill-
ræmda Bessastaðavaldi, það er raunverulegu ein-
veldi Danakonunga á íslandi. Hann var höfuðs-
maður á Bessastöðum 1559—1566. Hann lézt þar.
Bessastaðiv.
Árið 1805 var latínuskólinn fluttur að Bessa-
stöðum. Var þar skólasetur til 1846 og hel/.ta
menningarmiðstöð landsins.
Við Bessastaðaskóla störíuðu ýmsir ágætustu
menn þjóðarinnar, til dæmis Sveinbjörn Egils-
son og Hallgrímur Scheving. Þar stunduðu nám
ýmsir merkustu menn þjóðarinnar, svo sem Jón-
as Hallgrímsson og Baldvin Einarsson.
Bessastaðir voru í opinberri eign til ársins
1867, en þá náði Grímur Thomsen skáld eign-
arhaldi á staðnum. Hann fékk han,a í skiptum
fyrir aðra jörð. Grímur var fæddur og uppalinn
á Bessastöðum. Hann hafði dvalizt langdvölum
erlendis, en vildi nú bera beinin á æskustöðvum
sínum. Hann bjó að Bessastöðum þar til hann
lézt, árið 1896.
Eftir lát Gríms náði Landsbanki íslands eign-
arhaldi á staðnum, en árið 1898 keypti Skúli
Thoroddsen jörðina. Árið 1901 settist hann þar
að og bjó þar til 1908, en þá fluttist hann til
Reykjavíkur, en átti þó Bessastaði til dauða-
dags, 1916. Árið 1917 seldi ekkja Skúla_jörðina
Jóni Þorbergssyni, og bjó hann þar til ársins
1928, en þá seldi hann Björgúlfi Ólafssyni lækni,
sem þá fluttist heim til íslands eftir margra ára
dvöl í Austur-Indlandi. Björgúlfur átti svo
Bessastaði þangað til árið 1940, en þá keypti
Sigurður Jónasson forstjóri staðinn. En árið eft-
ir færði Sigurður ríkinu Bessastaði að gjöf. Hel-
ur þar síðan verið bústaður fyrir ríkisstjóra og
síðar forseta íslands.
Talið er, að jólakort séu upprunnin í Englandi.
Á ríkisstjómarárum Önnu drottningar, sem sat
við völd frá 1704-1714, tíðkaðist það, að böm
sendu foreldmm sínum og ættingjum kort með
sýnishorni af rithönd sinni. Voru kort þessi oft
með útskornum röndum og myndum, sem börn-
in lituðu sjálf. Sennilega var það þó ekki megin-
hlutverk þessara korta að flytja jólakveðjur eins
og nú tíðkast, heldur öllu fremur að sýna, hverj-
um framförum sendandinn tæki í hinni göfugu
ritlist frá ári til árs. Á hinn bóginn var það sið-
ur fullorðna fólksins að senda ættingjum og vin-
um jólabréf.
Fyrsta jólakortið í svipaðri mynd og nú tíðkast
var gefið Viktoríu drottningu árið 1845. Gefand-
inn var frægur málari. Á kortinu var olíumál-
verk, sem málarinn hafði þrykkt nokkur afrit af
og gefið vinum sínum. Ári síðar bar svo til, að
aðalsmaður einn var seinbúinn með að skrifa
jólabréf sín. Fékk hann þá þekktan málara til
að gera jólakort fyrir sig. Á kortinu var mynd af
fjölskyldu aðalsmannsins. Áletrunin á þessu korti
var mjög lík því sem gerist enn þann dag í dag.
Á því stóð aðeins: Gleðileg jól og farsælt kom-
andi ár!
Fyrstu jólakortin.
364