Eimreiðin - 01.10.1927, Blaðsíða 5

EIMREIÐIN
FRANCESCO PETRARCA
309
Þó að hér sé nú gert lítið úr fornri gullaldar- (»klassiskri«)
mentun, þá mun þó enn í skólum hér vera minst á, hvað
forngrískir og latneskir höfundar hafi lagt til heimsmenning-
arinnar.
Aðeins þeir, sem hafa skilið það til fulls, vita, að þegar vest-
rómverska ríkið leið undir lok, syrti yfir vísindum og Iistum
Norðurálfunnar. Forntungurnar vesluðust upp, latínan varð
dautt mál, en úr rústum hennar spruttu nýir frjóangar, sem
smátt og smátt urðu sjálfstæðar tungur, með sjálfstæðum bók-
mentum. Af þessum nýju tungum var það »la langue d’oc« í
Suður-Frakklandi, sem þroskaðist fljótast, en frakkneskan og
spánverskan fylgdust vel með, og það er ef til vill ítalskan,
sem má nefna yngstu dóttur latínunnar. En 1265 fæddist henni
eitt af mestu skáldum heimsins, Dante Alighieri, og hann setti
smiðshöggið á ítölskuna með „La Divina Commedia“, sem er
eitthvert hið stórfeldasta skáldrit heimsins, og óhætt að full-
yrða, að um enga aðra bók hafi jafnmikið verið ritað.1) Þó
að Dante að vísu hafi mótað málið með meistarahendi og
skapað ódauðlegt meistaraverk, þá er hann enn undir áhrifum
miðaldanna og Troubadouranna í Provence, og það er því
ekki alment talið, að endurfæðing (Renaissance) bókmenta á
Italíu hafi byrjað með honum, heldur með Petrarca, sem var
17 ára gamall, og Boccaccio, sem var 9 ára barn, er Dante dó.
Ollum þessum afburðamönnum var það Ijóst, að með því
að snúa bakinu við gullaldar- (klassiskum) lærdómi, hafði
heimsmenningunni mikillega hnignað, og þeir söktu sér því
niður í lestur fornhöfundanna, og úr þeirri auðsuppsprettu fag-
urra og skýrra hugsana leiddu þeir þá frjóvu strauma yfir
Norðurálfu, sem nútíðarmenningin er reist á.
Ekkert tímabil í veraldarsögunni er svo heillandi sem end-
urfæðingartíminn (Renaissancen) ítalski. Á öllum sviðum list-
arinnar eru þá uppi menn, sem vekja aðdáun um aldur og
!) Ég hef af tilviljun séö bók, sem kom út 1905, „Un decennio di bibli-
Scafia dantesca, 1891—1900“, og í henni eru nöfn á 4000 ritum (bókum,
ntgerðum, blaðagreinum o. s. frv.), sem komu út á þessum 10 árum um
rU Dante, en 3U voru um La Divina Commedia. Má af þessu nokkuð
ráða, hvað alls hefur verið um hana ritað.