Eimreiðin - 01.10.1927, Blaðsíða 39

EIMREIDIN
NORÐURLJÓS
343
á leið sína og vindast aftur frá jörðu og út í geiminn. Aðeins
nokkur hluti þeirra fer í stóran sveig um jörðuna og lýstur
niður í lofthjúpinn þeim megin er veit frá sólinni. Til þess að
hægara væri að átta sig á þessu gerði Störmer eftirlíkingar
af brautunum, eins og þær höfðu verið reiknaðar. Notaði
hann til þess beygjanlegan málmþráð, undinn hvítu silki, og
studdi undir með dökkleitum stálteinum. Sýnir þriðja myndin
eina slíka eftirlíkingu.
Reikningurinn sýndi. að engar rafmagnseindir frá sólunni geta
hæft jörðu við sjálf segulskautin og heldur ekki utan vissrar fjar-
lægðar frá þeim. Stendur þetta heima við tilraun Birkelands
og gefur einnig glögga hugmynd um norðljósabelti jarðarinnar.
Allfjarri jörðu verkar segulmagn hennar eins og það kæmi
frá einum segulstaf, er gengi í gegnum miðdepil hnattarins
og skæri yfirborðið á nyrðri hálfunni í Norðvestur-Grænlandi.
Er þar fundin skýring á því, að sá staður er miðdepill í norð-
ljósabeltinu, en ekki sjálft segulskautið.
Eitt er það, sem hvorki tilraun Birkelands né reikningslist
Störmers gaf skýringu á. En það er, að norðljósabeltið er í
raun og veru víðara eða fjær segulásnum heldur en búast
mætti við.
Þetta hefur Störmer skýrt á þann veg, að utan um jörðuna
myndist baugur af katóðugeislum, sem ekki verður sýnilegur
vegna þess, að hann er fyrir utan allan lofthjúp jarðar. En
þessi baugur mundi hafa segulmagnsáhrif, sem truflaði segul-
svið jarðarinnar og »togaði« norðurljósin fjær segulásnum.
Venjulega gætir áhrifa baugsins lítið; en ef sólin sendir frá
sér óvenjulega mikið af rafmagnseindum, verður hann mátt-
ugri en ella. Þá dregst norðurljósið venju fremur Iangt suð-
ur á bóginn, og þá verða um leið segulstormar á jörðunni. —
í baugnum eru rafmagnseindir á sífeldri ferð og flugi, koma
og hverfa eftir skamma dvöl, en nýjar berast í staðinn.
Rannsóknir Störmers á geislabrautunum hafa einnig leitt í
ljós, hvernig norðurljósin fá hin ýmsu gervi, er nefnd voru
hér að framan. Hver geislatunga í norðurljósinu er mynduð
af syrpu rafmagnsagna, sem vindast eftir segullínunum inn í
lofíhjúp jarðarinnar. Þar rekast þær á sameindir loftsins og
tendra ljósbjarma. — Ef geislatungurnar þyrpast saman á