Eimreiðin - 01.10.1927, Síða 66

370
BRÉF UM MERKA BÓK
EIMREIÐIN
Þeir er sambýlismenn, ritstjórarnir.
Hendingar sem þessar eru tíðar í ritmáli manna, er alist
hafa upp við Breiðafjörð. Man jeg, að Björn ritstjóri Jóns-
son beitti þeim oft. Reyndar má alveg eins segja: »Ritstjór-
arnir eru sambýlismenn«. En breiðfirzkan þykir mjer betri,
ef henni er beitt í hófi.
Fallegt frásagnamál og snjallt verðr ávalt öðruvísi, en dag-
legt tal. Orðum er þar hnikað til eftir því sem á stendr.
Skýra má þetta með dæmi, sem tekið er úr okkar þjóðlífi.
Má jeg nú biðja yðr, áðr en lengra er farið, að gefa gaum
þessari hendingu, er jeg ritaði seinast. Hún er þessi:
tekin okkar
sem er úr þjóðlífi.
Orðið »okkar« stendr hjer fyrir framan orðið »þjóðlíf«. Er
nú tilgerð í því, að setja orðið »okkar« í hákveðu og ganga
þar með nærri eðli máls? Jeg held ekki, og vil heldur kalla
þetta »kænskubragð«. Svo stendr á, að þarna næst lágstuðlan,
er veitir orðinu »okkar« sjerstaka áherzlu. Orðin: »er úr —
okkar« stuðlast. En ef jeg færi orðið »okkar« ofan í þriðju
lágkveðu, þá græði jeg að vísu á því, að fá orðið »þjóðlíf«,
sem er nafnorð í háveðu, en jeg missi stuðlan þessa og fæ
að eins ljestuðlan, sem má heita ónýt, þar sem undirstuðull
hennar yrði orð úr þriðja flokki. Hendingin yrði þá svona:
tekin þ jóölífi
sem er úr okkar.
Þess ber að gæta, að svo elskir erum við að stuðlum, ís-
lendingar, að við fórnum oft háyrðum, ef við getum náð í
einhverja stuðlan með hægu móti.
Hjer kemur dæmið, er jeg vil minnast á og tel ekki
einskisvert:
Oft var það, að mamma mín sagði okkr, krökkunum, sögur
í rökkrum, þegar jeg var lítill. Hún er mesti sagnasjór.
Framburður hennar orðaval og orðaskipun breyttist mikið, er
hún sagði sögurnar. Var því líkast sem hún læsi á bók og
læsi einkar skýrt og skilmerkilega. Hún talaði svo hægt og
skýrt, að allir þeir, er á hlýddu, höfðu miklu betri not af
frásögn hennar, en ef hún hefði sagt okkr sögurnar, eins og
þegar hún sagði okkur, hvað við áttum að gera, áminnti