Eimreiðin - 01.10.1927, Side 94

398
RITSJÁ
EIMREIÐIN
ísland og íslenzk fræöi — en þeir eru eigi fáir — skipar James Bryce
heiðurssess. Álti þjóð vor þar sem hann var dyggan málsvara og ágætan
vin. Lézt hann sem kunnugt er fyrir nokkrum árum, 22. jan. 1922. Svo
var hann afkastamikill og áhrifaríkur, að þess mátli vænta, að lífssaga
hans yrði í letur færð. Enda var þess eigi langt að bíða.
Nýlega er komin út æfisaga Bryce. Er hún gefin út af einhverjum
hinum allra merkustu bókaútgefendum heimsins, MacmiIIan félaginu. En
höfundurinn er mikilhæfur Englendir.gur, H. A. L. Fisher, kenslumála-
ráðherra Englands á stríðsárunum. Er æfisagan mikið rit, í tveim bind-
um, meir en 700 blaðsíður alls.
í formála bókarinnar getur höf. þess, að hann hafi eigi reynt til að
þræða öll fótspor Bryce, heldur hafi það verið tilgangur sinn, að lýsa
manninum sjálfum fremur en að telja upp alla atburði þá og framkvæmdir,
sem hann átti hlut í. Engum getur dulist, að þessi aðferð er viturleg og
heppileg. Frásögn Fishers er algerlega laus við annálsblæ sumra æfi-
sagna, sem svo ríkar eru ártalna og upptalninga, að þær bera helzf svip
holdlausra beinagrinda. Höf. ritar af skilningi og samúð. Og honum hefur
tekist að bregða upp glöggri mynd af Bryce; að loknum lestri stendur
hann oss lifandi fyrir sjónum.
Og hún er þátta-mörg mannlýsingin sú: Vér kynnumst námsmanninum
fluggáfaða, ferðalangnum, rithöfundinum og stjórnmálamanninum. Því að
Bryce var alt þetta. Innan við tvítugt útskrifaðist hann frá Oxford-
háskóla með hæstu ágætis einkunn. Hann var óþreytandi að ferðast;
fór nærri því um heim allan. Og fróðleiksfýsn hans var sllk, að hann
var síspyrjandi, og alstaðar græddust honum vinir. Til Islands kom hann
1872. Hann var afkastamikili rithöfundur og flutti fjölda fyrirlesfra víðs-
vegar. Sagnfræðilegri skarpskygni hans mun lengi við brugðið. Meðal
annars ritaði hann frábærlega um forn-íslenzka stjórnarskipun. Bryce
tók einnig drjúgan þátt í stjórnmálum, átti sæti í þinginu enska yfir
tuttugu ár, var um eitt skeið ráðherra Irlands og um allmörg ár sendi-
herra Englands í Bandaríkjunum. Hann var réftsýnn og langsýnn, friðar-
og frelsisvinur, og tók jafnan svari lítilmagnans þjóða á meðal. Að hann
var enginn meðalmaður, er því deginum Ijósara. Og hvar sem gripið er
niður má segja, að æfisaga hans sé bæði skemtileg og hrífandi. Þar
hefur hög hönd um vélað. Það eykur heldur eigi litið gildi hennar, að
höfundur birtir kafla úr dagbókum og úrval úr bréfum Bryce. Ef til vill
sést göfugmenska hans hvergi betur en einmitt þar.