Ægir - 01.10.1995, Qupperneq 43

úti fyrir vesturströndinni, en gengur
síðan norður með landi, allt norður í
Barentshaf. Mest er veitt af síldinni úti
fyrir Lófóten á haustin og fram í janú-
ar, en frá því um miðjan febrúar og til
aprílloka heldur hún sig á hrygningar-
svæðinu. Það er einmitt sá stofn sem nú
er orðinn svo stór að hann er farinn að
sækja vestur á bóginn í átt til Færeyja
og íslands eins og hann gerði árlega
fram á sjöunda áratuginn. Yfirleitt dreif-
ir síldin sér eftir hrygningu og er óveið-
anleg yfir sumarið.
Langstærsti hluti ýsunnar og þorsks-
ins og meirihluti rækjunnar veiðist í
Barentshafi og á Svalbarða-svæðinu. Af
375.000 tonnum af þorski veiddust ein-
ungis um 8.000 tonn í Norðursjó, af-
gangurinn fyrir norðan 62°N, en sá
breiddarbaugur er mikið notaður til að
skipta veiðum Norðmanna niður eftir
svæðum.
Tegundir á borð við ufsa, karfa, löngu
og grálúðu veiðast víða úti fyrir strönd-
um Noregs, bæði sunnan og norðan við
62°N.
Þess má geta að mestur afli berst á
land í Egersund, syðst í landinu, en þar
var landað 320.000 tonnum í fyrra.
Mesta aflaverðmætið barst hins vegar á
land í Álasundi, þar var landað afla að
verðmæti um 11 milljarðar íslenskra
króna í fyrra.
Flotinn
Áður en við hugum nánar að veiðun-
um og kvótakerfinu skulum við líta ögn
á samsetningu norska fiskiskipaflotans
og norsku sjómannastéttina.
Samanburður á fiskiskipaflota íslend-
inga og Norðmanna í árslok 1992:
Gerð/stærö ísland Noregur
. Óyfirbyggö 1.748 8.954
Yfirbyggö 960 8.437
Þar af 0-24,9 t 479 7.450
25-49,9 t 76 344
50-99,9 t 74 161
100-149,9 t 68 65
Stærrier 1501 263 417
AUs 2.708 17.391
Ári siðar hafði óyfirbyggðum bátum
fækkað í 7.573 en yflrbyggðum fjölgað í
8.829. Þá áttu Norðmenn 100 nótaskip
yfir 90 fet að lengd, 113 togara sem
stunduðu þorskveiðar, þar af 22
vinnsluskip, og 82 togara sem stunduðu
veiðar á bræðslufiski í Norðursjó. Ald-
ursskipting flotans var þannig að 3.303
skip voru byggð eftir 1980, 4.157 á ár-
unum 1960-79, en 1.369 voru byggð
fyrir 1960.
Skipting flotans eftir landsvæðum
var þannig að í Norður-Noregi (þ.e.
Finnmörku og Troms) áttu 2.206 skip
heimahöfn, 2.500 á Lófóten og í ná-
grenni, 1.700 í Mæri og Romsdal og
Sogni, en 1.239 á svæðinu frá Bergen til
Egersund. Langmest er af trillum og
smærri bátum í Norður-Noregi og þó
einkum og sérílagi á Lófóten. Nótabát-
arnir eru langflestir gerðir út frá Vestur-
landinu þótt örfáir eigi heimahöfn fyrir
norðan. Togaraflotinn skiptist nokkuð
jafnt á milli norðurs og suðurs, en
vinnsluskipin eru flest gerð út frá Mæri
og Romsdal. Smærri togarar sem veiða
bræðslufisk í Norðursjó em flestir gerðir
út frá Egersund og Karmey, syðst í land-
inu. Hins vegar eiga flestir línubátarnir
heimahöfn á svæðinu milli Björgvinjar
og Alasunds. Margir þeirra eru í stærri
kantinum og stunda langar útilegur,
jafnvel á fjarlægum miðum.
Fiskimennirnir
Munurinn á íslandi og Noregi verður
ekki minni þegar litið er á mannskap-
inn á þessum flota. Alls höfðu 25.388
norskir sjómenn einhverjar tekjur af
fiskveiðum árið 1993. Þar af höfðu
19.068 eða 75% fiskveiðar að aðalstarfi.
Til samanburðar má nefna að árið 1994
voru að meðaltali skráðir 5.713 sjó-
menn um borð í íslenskum fiskiskipum,
en yfir sumartímann fór fjöldinn upp í
tæplega 7.000. Alls voru ársverk við
fiskveiðar 6.354 í fyrra. En þótt norskir
sjómenn séu 3-4 sinnum fleiri en ís-
lenskir hefur orðið umtalsverð fækkun
á síðustu árum og áratugum. Árið 1948
höfðu 85.500 manns tekjur af fiskveið-
um í Noregi, þar af 68.400 sem aðal-
starf.
Þeir 19.000 sjómenn sem hafa fisk-
veiðar að aðalstarfi skiptust nokkuð
jafnt þannig að helmingur þeirra býr í
Norður-Noregi og á Lófóten, en hinn
helmingurinn sunnar í landinu. Alls
drógu norskir sjómenn fisk að verðmæti
rúmlega 72 milljarðar íslenskra króna
upp úr sjó í fyrra, en þá sköpuðu 6.354
ársverk íslenskra sjómanna tæplega 50
milljarða króna aflaverðmæti upp úr
sjó. í báðum tilvikum er miðað við verð
yfir borðstokk. Með öðrum orðum: hver
norskur sjómaður skapar aflaverðmæti
upp á tæpar 4 milljónir króna á meðan
hver íslenskur sjómaður skapar verð-
mæti upp á 8 milljónir króna. Enda hef-
ur afkoma norska fiskiskipaflotans,
einkum smærri skipanna, verið heldur
rýr.
Veiðistjórnunin
Þegar skipta á takmörkuðum auð-
lindum milli skipa verður málið heldur
flóknara í Noregi en hér á landi. Helsta
ástæðan er sú að Norðmenn deila 80%
fiskistofnanna með öðmm þjóðum. Það
þarf því að byrja á því að semja um
skiptingu þeirra áður en hægt er að
ákvarða kvótann innanlands. Það eru
fyrst og fremst Rússland og ríki Evrópu-
sambandsins sem semja þarf við, en
einnig Færeyjar, ísland og Grænland.
Norska kvótakerfið er ansi flókið, en
til þess að einfalda málið skulum við
einskorða okkur við þorskinn í Barents-
hafi. Þegar Norðmenn og Rússar setjast
niður til að skipta honum á milli sín
byrja þeir á að hlusta á ráðleggingar
frá Alþjóðahafrannsóknastofnuninni.
Heildaraflanum sem veiða má er í upp-
hafi skipt til helminga milli landanna,
en svo fá Norðmenn tiltekinn hlut af
þorskinum til baka svo á endanum fá
þeir meirihluta kvótans. Auk þess er
hluta heildarkvótans úthlutað til ann-
arra ríkja sem teljast eiga sögulegan rétt
á að veiða í Barentshafi, en þar er um að
ræða nokkur ríki ESB, Færeyjar, Græn-
land og Eystrasaltslöndin.
Fyrir árið 1995 lítur þetta þannig út:
Heildarkvótinn var ákveðinn
740.000 tonn. Af því var 88.000 tonn-
um úthlutað til annarra ríkja sem skipt-
ast þannig að 28.000 tonn má veiða á
fiskverndarsvæðinu við Svalbarða, en
60.000 tonn í norskri og rússneskri lög-
sögu. Næst er afganginum skipt á milli
ÆGIR 43