Árbók Háskóla Íslands - 01.01.1949, Side 70

68
starfi hans. Hann helgar honum sérstaklega formálann fyrir
ágætasta riti sínu, Heimskringlu:
„Ari prestur hinn fróði Þorgilsson, Gellissonar, ritaði fyrstr
manna hér á landi at norrænu máli fræði bæði forna og nýja
.... Þykir mér hans sögn öll merkiligust. Var hann forvitri.
.... Þat var eigi undarligt, at Ari væri sannfróðr at fornum
tíðendum bæði hér ok útan lands, at hann hafði numit at
gömlum mönnum ok vitrum, en var sjálfr námgjarnokminnigr.“
Lotning Snorra og aðdáun ber þvi órækt vitni, hver afburða-
maður Ari var. Og að því leyti má telja hann Snorra fremri,
að hann ruddi honum veg.
Ævistarf Ara er runnið af meiði kristninnar á Islandi og
eitt dæmi þess, hver móðir hún varð menning vorri. Skóli
Teits prests Isleifssonar í Haukadal, fóstra Ara, er prestaskóli,
og glæðir m. a. áhuga Ara á skráningu sögu og tímatali. Þar
nemur Ari í 14 ár og kynnist jafnframt öndvegismönnum kirkj-
unnar á Islandi, svo sem Skálholtsbiskupunum Isleifi og Gissuri
og Sæmundi presti fróða. Hann tekur prestsvígslu af Gissuri
að loknu skólanámi og hefur að líkindum gerzt náinn vinur
hans og samstarfsmaður að því að koma á manntali og fastan
skipan í biskupsdæmi hans í sambandi við lögtöku tíundarinnar.
Hann rekur sérstaklega atburði kirkjusögunnar og ættir land-
námsmanna í fjórðungi hverjum til biskupanna. Hann getur
þess, að kennimenn hafi sagt upp í lögréttu hin fyrstu lög,
sem rituð voru. Hann semur Islendingabók að beiðni biskupa
landsins og hefur þá að ráðunautum um það rit og Sæmund
prest. Áhugi hans á sögu kirkjunnar helzt vísast ófölskvaður
til hárrar elli. Hálfáttræður semur hann skrá um kynboma
kennimenn á Islandi og fám árum siðar skrifar hann hjá sér
andlátsstund Ketils biskups Þorsteinssonar. Litlu seinna andast
hann, að líkindum hjá Þorgils presti syni sínum að Staðastað,
trúr sonur kirkju sinnar frá vöggu til grafar.
Langafa Ara, Þorkatli Eyjólfssyni, auðnaðist ekki að keppa
við Ólaf konung helga og reisa kirkju þá, er mest væri gjörð
á Islandi. En svölun hefði það orðið metnaði hans, ef hann
hefði mátt vita, að sonarsonarsonur hans myndi vinna meira