Tímarit lögfræðinga og hagfræðinga - 01.12.1923, Blaðsíða 42
216
Tíinarit lögfræðinga og hagfræðinga.
verið sett á stofn clýrtíðarvinna bæði af ríkinu og sveit-
arfélögum með ríkisins lijálp. Kaup fyrir vinnu þessa hef-
ir verið lægra heldur en á hinum frjálsa vinnumarkaði
til þess að draga ekki vinnukraftinn frá atvinnulífinu og
gera þannig dýrtíðarvinnuna viðvarandi. Vinnan hefir ver-
ið framkvæmd mest uppi í sveitum, við skógarruðning og
ræktunarfyrirtæki, og hafa menn ekki getað háfnað henni
og krafist í hennar stað vinnu í sinni grein þar sem þeir
eru búsettir.
Þriðja Umræðuefnið var ósararæmi ð m i 11 i s t ö ð u
h 1 u t a f é 1 a g a n n a í þ j ó ð f é 1 a g i n u o g r é 11 a r-
stöðu þeirra. Málshefjandi var dr. L. V. Birck pró-
fessor við Kaupmannahafnarháskóla. Sagði hann, að rétt-
arskipunin fylgdist ekki með breytingum þjóðbúskaparins,
heldur drægist hún altaf aftur úr. Svo væri um hlutafélög-
in, að löggjöfin hefði ekki komið auga á ]jær breytingar,
sem þau hefðu tekið. Prá því að vera aðeins einkaat-
vinnufyrirtæki, væru lilutafélögin fyrir rás viðburðanna
orðin að nokkurskonar opinberum stofnunum og væru
mörg þeirra jafnumfangsmikil og þýðingarmikil eins og
t. d. sveitarfélögin. Þau hafa því miklar skyldur við þjóð-
félagið og er ineira um vert að þær séu vel ræktar, lield-
ur en að hluthöfunum sé trygður sem mestur arður, því
að hluthafarnir eru í rauninni liættir að vera hluttakend-
ui' í framleiðslunni og eru bara orðnir lánveitendur. Við
sölu hlutabréfanna manna á milli losnar samband hlutháf-
anna við sjálf atvinnufyrirtækin og áhuginn fyrir því, að
þau leysi af liendi gott verk og þjóðnýtilegt dofnar lijá
þeim, en snýst allur að því að fá sem mestan ársarð og
geta selt hlutabréfin með sem hæstu gengi. Hin eiginlegu
yfirráð yfir starfsemi hlutafélaganna komast þannig oft í
hendur fárra manna, sem ekki eiga nema nokkurn liluta
af fjármagninu, og stundum nær slík klíka yfirráðum í
mörgum félögum og þar með forustu atvinnulífsins og get-
ur þannig orðið voldugri en sjálft ríkisvaldið og beitt því
valdi einungis til eigin hagsmuna. Gagnvart þessum breyttu
aðstæðum er löggjöfin um hlutafélögin ófullnægjandi. Eins