Samtíðin - 01.10.1943, Blaðsíða 21

Samtíðin - 01.10.1943, Blaðsíða 21
SAMTIÐIN 17 glundroða. Nú tala sumir um að verma sér við ljóð skáldsins, en liitt kvað Einar rétt: „Að verma sitt hræ við annarra eld" (þolfall með verma). Rangt er að binda einhverju föstu, en rétt að binda eitthvað fast (með einhverju). Rangt er að þora þvi ekki, en rétt að þora það ekki. Þol- fall fylgir réttilega þorra hinna ó- persónulegu sagna um líðan, veðr- áttu, Iiáttu dagstíða o. fl.: Mig þyrst- ir, mig svengir, mig dreymir, sjóinn skefur, snjóinn leysir, storminn hæg- ir og lægir, frostin herðir, ísana brýt- ur af ám, og klakann rignir úr liolt- um, daginn lengir, nóttina styttir. Nokkrar hafa þágufall: Mér batnar, mér versnar, mér kólnar, þokunni léttír, vetri lýkur. Þeir, sem eru i vafa, en finnst þolfall geta staðizt, ættu þá yfirleitt að hafa það, en-ekki þgf. né nf., þvi að oftast er villan sú, að þf. liættir við að breytast í annað hvort hitt fallið. Samt skal segja. Ég idakka til. Ernir hlakka yfir veiði. Málspilling er það og oft af erlend- um rótum að setja forsetningarlið i stað andlags, sem á að vera, t. d. „nota sér af einhverju" fyrir: nota sér eitt- hvað, nota einhvern hlut (í dönsku: benytte sig af noget). Miðstig lýsingarorða og atviksorða hefur oft með sér þágufall, en ekki önnur föll sér til ákvörðunar. Dæmi: Þetta barn er miklu stærra eða nokkru stærra en hin, sem eru litlu yngri og engu óþroskaðri en gerist. Þeim mun verra sumar, því minni heyfengur, nema því belur hafi vilj- að til. — Rangt er þess minni, þess betra, þess fyrr, mikið stærra, ekk- ert óþroskaðri o. s. frv. í dæmunum er svonefnt þágufall mismunarins og má ganga úr skugga um, að það sé, með því að setja orðin þeim mun i stað „þess" (þeim mun yngri t. d.). Ef þá fæst rétt mál, er skylt að hafa þgf. Og enginn getur sagt: þann mun stærra (sbr. „mikið" stærra) né þess munar betra, svo að ekki þai'f frek- ar vitna við, að mikið á að vera miklu og þess að vera því í orðasam- böndunum. Hér er að ræða um villur, sem örlar á þegar í elzta máli, en voru þá kveðnar niður af lítt lærðum mönnum með rökrétta málkennd. Hví skyldi það ekki verða nú, þegar allt slikt er auðveldara? — Hef ég sagt þér skemmtilegu söguna, sem ég heyrði í gær? — Var hún skemmtileg? — Já, reglulega. — Þá hefurðu ekki sagt mér hana. Ef það vantar tölur i buxurnar þínar og sokkarnir þínir eru göl- ugir, áttu annaðhvort að gifta þig eða sækja um skilnað. Ræðumaður einn fékk svo lélegl hljóð á fundi, að hann kallaði: — Ég heyri tæplega til sjátfs mín! Rödd frá áheyrendunum: — O — þér farið. ekki mikits á mis. Munið Eikarbúðina ? Skólavörðustíg 10, Rvík. Sími 1944, Pósthólf 843.

x

Samtíðin

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Samtíðin
https://timarit.is/publication/647

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.