Fréttablaðið - 03.11.2010, Qupperneq 18

3. nóvember 2010 MIÐVIKUDAGUR
Verkefnið er styrkt af
Rannsóknir sýna að ein besta
forvörnin gegn fíkniefnum er
Kynntu þér málið á www.forvarnardagur.is
eða vertu með okkur á facebook.com/forvarnardagur
að sniðganga áfengi
sem lengst
Miðvikudaginn 3. nóvember er forvarnardagur í öllum grunnskólum landsins. Ofangreind fullyrðing er byggð á áralöngum rannsóknum fræðimanna við
Háskóla Íslands og Háskólann í Reykjavík á hegðun ungmenna og hvað skilar árangri í forvörnum. Forvarnardagurinn er samstarfsverkefni ofantaldra aðila.
ÉG DREKK
ALDREI
ÁFENGI
ENDA ER ÉG
GORDJÖSS“
„
páll óskar
SEND IÐ OKK UR LÍNU
Fréttablaðið og Vísir hvetja lesendur til að senda línu og leggja orð í belg um
málefni líðandi stundar. Greinar og bréf skulu vera stutt og gagnorð. Tekið er á
móti efni á netfanginu greinar@frettabladid.is eða á vefsíðu Vísis, þar sem finna
má nánari leiðbeiningar. Ritstjórn ákveður hvort efni birtist í Fréttablaðinu eða
Vísi eða í báðum miðlunum að hluta eða í heild. Áskilinn er réttur til leiðréttinga
og til að stytta efni.
Umræða um nýstofnaðan Vatna-jökulsþjóðgarð í Morgun-
blaðinu og víðar hefur verið afar
neikvæð og villandi. Tilteknir
útivistarhópar hafa gagnrýnt til-
lögur í stjórnunar- og verndar-
áætlun þjóðgarðsins um takmark-
anir á ferða- og athafnafrelsi og
spurt í því sambandi fyrir hvern
þjóðgarðurinn sé. Þessi grein er
innlegg stjórnar þjóðgarðsins í
umræðuna.
Hvað er þjóðgarður
og fyrir hverja er hann?
Samkvæmt náttúruverndarlögum
nr. 44/1999 eru þjóðgarðar land-
svæði sem eru svo sérstæð um
landslag, lífríki eða sögu að ástæða
þykir til að vernda þau og veita
almenningi aðgang að þeim eftir
tilteknum reglum. Tvíþætt megin-
hlutverk þjóðgarða, náttúruvernd
og útivist, getur valdið hagsmuna-
árekstrum. Þjóðgarðastjórnun
miðar að því að draga úr árekstr-
um og samræma ólík sjónarmið.
Þetta er gert m.a. með fræðslu,
umgengnisreglum, svæðaskipt-
ingu og lagningu gönguslóða.
Þjóðgarðar eru aðeins ein teg-
und náttúruverndarsvæða. Önnur
slík svæði eru m.a. víðerni, frið-
lönd, náttúruvætti og fólkvangar.
Alþjóðlegu náttúruverndarsam-
tökin IUCN, sem Ísland og flest
önnur vestræn ríki eru aðilar að,
hafa flokkað náttúruverndarsvæði
og þróað viðmið sem þau þurfa að
uppfylla til að standa undir nafni.
Verndarflokkar IUCN eru nú sex
og eru þjóðgarðar í flokki tvö næst
á eftir strangfriðuðum svæðum og
víðernum. Helstu stjórnunar- og
verndarmarkmið þjóðgarða sam-
kvæmt IUCN (sjá t.d. www.unep-
wcmc.org/protected_areas/categ-
ories/eng/ii.pdf) eru:
• Að vernda náttúruleg svæði sem
gildi hafa á lands- og heimsvísu
svo almenningur fái notið þeirra
til andlegrar upplyftingar, í vís-
indaskyni, til menntunar, úti-
vistar og ferðalaga.
• Að viðhalda eftir föngum upp-
runalegum landslagsheildum,
vistkerfum og lífverustofnum.
• Að stýra umferð gesta svo þeir
geti notið upplifunar, fræðst og
stundað útivist án þess að nátt-
úra þjóðgarðsins skaðist að
ráði.
• Að koma í veg fyrir nýtingu sem
gengur gegn markmiðum frið-
lýsingar.
• Að viðhalda virðingu fyrir nátt-
úru þjóðgarðsins og þeim sjón-
armiðum sem liggja að baki frið-
lýsingunni.
• Að virða rétt frumbyggja og
annarra íbúa þjóðgarðs og
aðliggjandi svæða til hefðbund-
inna nytja, svo fremi þær gangi
ekki í berhögg við önnur mark-
mið friðlýsingarinnar.
Ljóst má vera af þessari upptaln-
ingu að þjóðgörðum er ætlað marg-
víslegt hlutverk. Eðli málsins sam-
kvæmt geta þeir þó ekki uppfyllt
allar útivistarþarfir fólks þar sem
ástundun tiltekinna tómstunda
getur stangast á við önnur mark-
mið, svo sem um verndun tegunda
og vistkerfa, verndun víðerna og
friðhelgi.
Breyttar áherslur
í þjóðgarðastjórnun
Vægi náttúruverndar í þjóðgörð-
um miðað við útivist hefur verið
breytilegt eftir löndum og þró-
ast í tímans rás. Í bandarísk-
um þjóðgörðum, sem lengi hafa
verið fyrirmynd annarra, hefur
náttúruvernd löngum haft alger-
an forgang. Þar eru skotveiðar
t.d. bannaðar með öllu þótt í ein-
stöku tilfellum hafi þurft að grípa
til grisjunar dýrastofna vegna
offjölgunar. Á síðustu áratugum
hefur hugmyndafræði varðandi
rekstur og stjórnun þjóðgarða á
Vesturlöndum þó verið að breyt-
ast í þá átt að taka æ meira tillit
til hefðbundinna nytja og hefða
heimamanna.
Þessarar þróunar hefur einn-
ig gætt hér á landi. Fyrir stofn-
un Vatnajökulsþjóðgarðs voru hér
fjórir þjóðgarðar: Þingvallaþjóð-
garður (1930), þjóðgarðurinn í
Skaftafelli (1967), þjóðgarðurinn
í Jökulsárgljúfrum (1973) og þjóð-
garðurinn Snæfellsjökull (2001). Í
þeim öllum voru skotveiðar bann-
aðar og búfjárbeit einnig í tveim-
ur þeirra fyrst nefndu. Búfjárbeit
hefur verið heimil í hluta Jökulsár-
gljúfra og í öllum þjóðgarðinum
Snæfellsjökli.
Við stofnun Vatnajökulsþjóð-
garðs var sérstaklega tekið mið
af breyttri hugmyndafræði. Hefð-
bundnum nytjum, útivist og marg-
víslegum áhugamálum almennings
hefur verið gefið meira rými þar
en í nokkrum öðrum þjóðgarði
hér á landi. Sem dæmi má nefna
að búfjárbeit og veiðar, þ.m.t. skot-
veiðar, eru heimilar á yfir helm-
ingi lands utan jökuls. Akstur á
snjó er heimill víðast hvar. Sum-
arakstur er leyfður á um 50 skil-
greindum leiðum sem ekki hafa
talist til hefðbundinna vega, sam-
tals um 700 km. Landeigendur
mega aka utan vega við landbún-
aðarstörf svo framarlega sem ekki
hljótast spjöll af (sjá tillögu að
stjórnunar- og verndaráætlun og
meðfylgjandi kort á: www.vatna-
jokulsthjodgardur.is/starfsemi/a-
dofinni/nr/368).
Þær takmarkanir sem lagðar
eru til varðandi veiðar, akstur og
aðrar athafnir manna innan þjóð-
garðsins eru aftur á móti afar hóf-
samar. Þar á meðal er tillaga um
117 km² veiðigriðland á Snæfells-
öræfum (3,4% af heildarveiðilend-
um garðsins) og tillaga um lokun
örfárra vegslóða, samtals innan
við 50 km. Staðreyndin er því sú
að Vatnajökulsþjóðgarður er að
þessu leyti „alþýðuvænni“ en nokk-
ur annar þjóðgarður hér á landi.
Hávær umræða um að verið sé að
úthýsa þjóðinni er því ábyrgðar-
laus og alröng.
Vatnajökulsþjóð-
garður fyrir alla
Umhverfismál
Anna Kristín
Ólafsdóttir, Björn
Ármann Ólafsson,
Böðvar Pétursson,
Elín Heiða Vals-
dóttir, Hjalti Þór
Vignisson, Magnús
Hallgrímsson, Ólöf
Ýrr Atladóttir og
Þórunn Pétursdóttir
fulltrúar í stjórn
Vatnajökulsþjóðgarðs
Vægi náttúruverndar í þjóðgörðum
miðað við útivist hefur verið breytilegt
eftir löndum og þróast í tímans rás.