19. júní


19. júní - 19.06.1975, Page 37

19. júní - 19.06.1975, Page 37
engir rnenn væru jafnvænir sem þau Víglundur og Ketilríður“, segir í Víglundarsögu. (8. kap.) Jafnmenni — jafnræði — jafnstaða I Islendingasögum er áberandi, hversu menn lögðu mikla áherslu á að jafnræði væri með hjónaefnum. — 1 Laxdælu segir frá því er fyrsti maður Guðrún- ar Ösvífursdóttur biður hennar: „Því máli var eigi fjarri tekið, en þó sagði Ósvífur, að það mundi á kost- um finna, að þau Guðrún væru eigi jafnmenni. Þor- valdur talaði óharðfærilega, kvaðst biðja sér konu, en ekki fjár.“ (Laxd. 34. kap.) — Oddkatla Þórólfs- dóttir var væn kona og kunni sér allt vel. Þeirrar konu var beðið til handa Teiti Guðmundssyni á Helgastöðum í Reykjadal: „Það þótti jafnræði, hún var kynstærri, en hann fémeiri, en hvort tveggja hið vinsælasta.“ (Sturl. I.) — „Það var talað af mörg- um, að það væri jafnræði, þó að Bjöm fengi hennar (Oddnýjar eykyndils) sér til eiginkonu þvi að hann var hinn skömlegasti maður og vel menntur.“ (Bjarnarsaga Hítdælakappa 1. kap.) — „Þorfinnur lést hafa hugsað ráð fyrir honum og lést vilja biðja honum til handa Helgu Krakadóttur. Þorsteinn kvað sér það ofráð, er hún stóð ein til arfs eftir Kraka. Þorfinnur kvað það jafnræði, bæði fyrir ættar sakir og mannanar." (Þorsteinssaga hvita 4. kap.) Kvánföng, sem þeim sómdi Það þótti ekki aðeins sjálfsagt fyrir karlmenn að fá konu, sem væri þeim jafnmenni, heldur var og æskilegt, að þeim ykist frami við giftinguna. — I Fornaldarsögum Norðurlanda segir frá drottningu er Ólöf hét og réð fyrir Saxlandi. Hún var herkon- ungur og fór með skjöld og brynju og var gyrð sverði og með hjálm á höfði. Helgi konungur Hálfdanar- son í Danmörku „fréttir nú til drottningar þeirrar hinnar stórlátu og þótti sér mikill frami í aukast að fá þessarar konu, hvort sem henni væri það viljugt eða miður.“ — Jórunnar Einarsdóttur Þveræings var beðið til handa Þorkeli Geitissyni í Krossavik að honum forspurðum, og er um það bónorð nokk- ur saga, og brullaup var að Þverá, áður en heim var haldið: „Síðan fór Þorkell heim með konu sína, og þótti hann mjög vaxið hafa af þessari ferð. Jórunn var hinn mesti kvenskörungur, sem ætt: hennar var til.“ Vöðubrandsþáttur 4.-5. kap.) — Um Sigmund Þorkelsson var sagt, að hann var „mikill maður fyr- ir sér og ætlaði að hann mundi höfðingi gerast, ef hann fengi gott kvonfang og mága stoð.“ (Víga- Glúmssaga 5. kap.) —- Ungir menn vom stundum „leystir af arfi“ til þess að geta gengið í hjúskap og hafið búskap, eins og t. d. Þorsteinn Eyjólfsson og Ástriður Vigfúsdóttir hersis. (Víga-Glúmssaga 5. kap.) — Ef ekki var arfsvon fengu efnilegir menn stundum aðstoð frá frændum: „Bersi hét maður . . . hann var skyldur þeim Hofssveinum, höfðu þeir kvæntan hann og lagt til fé með honum.“ (Finnboga- saga 36. kap.) Allt slíkt fé var kallað kvánarmundur. Kvánarmundur I Sturlungasögu, sem a. m. k. er ekki skáldsaga, er þó nokkrum sinnum vikið að kvánarmundi. Þar er m. a. frá því sagt, að Guðný Böðvarsdóttir lagði Hvammsland til kvánarmundar syni sinum, Snorra Sturlusyni. Hann hefði að öðmm kosti ekki getað fengið svo ríkrar konu sem Herdís Bersadóttir á Borg var. Þeir Þórður bróðir Snorra og Sæmundur Jóns- son í Odda uppeldisbróðir hans báðu þessarar konu lionum til handa. Snorri átti að vísu föðurarf hjá móður sinni, en hún hafði eytt honum, því lagði hún Hvamm í Dölum til kvánarmundar honum. (Sturlungasaga I. 10. kap.) — Sagt er þar frá þvi, að Sighvalur Sturluson hefði einn farið með Sturlunga- goðorð, er átt hafði Sturla faðir þeirra bræðra, og fengið það Sturlu syni sínum til kvánarmundar. (Sturlungasaga II. 57. kap.) —Enn er þess getið, að „Jón murtur hafi beðið föður sinn (Snorra Sturlu- son), að hann skyldi leggja fé til kvánarmundar hon- um, og vildi hann biðja Helgu Sæmundsdóttur, vildi hafa stað í Stafaholti og þar með fé.“ (Sturlunga- saga TT. 80. kap.) — Og enn: „Um vorið heimti Örækja kvánarmund sinn að föður sínum (Snorra Sturlusyni) og stað í Stafaholti.“ (Sturlungasaga II. 95. kap.) — Árið 1343 lagði Ormur biskup Ásláks- son „ærið mikla peninga af Hólastað með Bratti nokkmm, fátækum, svo liann fékk Oddnýjar rikrar konu, og veitti biskup sjálfur brúðkaup þeirra með miklum kostnaði.“ (fslands árbækur — Espólin.) — „ögmundur biskup gaf þá (uml524) til giftingar Jóni systursyni sínum, við Sigríði dóttur Halldórs prests Tyrfingssonar, eitt hundrað hundraða, . . (Espólín) — Synirnir fengu kvánarmun, en dætum- ar heimanmund. Karlar kvænast (konast). Konur karlast? 1 orðabók Sigfúsar Blöndals segir, að orðið kvongast þýði á gamalli dönsku kvindes. Það útleggst að sjálf- 19. JÚNÍ 35

x

19. júní

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: 19. júní
https://timarit.is/publication/671

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.