Fréttablaðið - 02.07.2011, Qupperneq 12

12 2. júlí 2011 LAUGARDAGUR
greinar@frettabladid.is
FRÉTTABLAÐIÐ Skaftahlíð 24, 105 Reykjavík SÍMI: 512 5000, ritstjorn@frettabladid.is FRÉTTASTJÓRAR: Arndís Þorgeirsdóttir arndis@frettabladid.is, Kristján Hjálmarsson, kristjan@frettabladid.is Trausti Hafliðason trausti@frettabladid.is og Höskuldur Daði Magnússon (dægurmál) hdm@frettabladid.is
HELGAREFNI: Sigríður Björg Tómasdóttir sigridur@frettabladid.is MENNING: Bergsteinn Sigurðsson bergsteinn@frettabladid.is ALLT OG SÉRBLÖÐ: Roald Eyvindsson roald@frettabladid.is og Sólveig Gísladóttir solveig@frettabladid.is
ÍÞRÓTTIR: Sigurður Elvar Þórólfsson seth@frettabladid.is LJÓSMYNDIR: Pjetur Sigurðsson pjetur@frettabladid.is FRAMLEIÐSLUSTJÓRI: Kolbrún Ingibergsdóttir kolbrun@frettabladid.is
ÚTGÁFUFÉLAG: 365 miðlar ehf. STJÓRNARFORMAÐUR: Ingibjörg S. Pálmadóttir FORSTJÓRI OG ÚTGÁFUSTJÓRI: Ari Edwald
RITSTJÓRI: Ólafur Þ. Stephensen olafur@frettabladid.is AÐSTOÐARRITSTJÓRI: Steinunn Stefánsdóttir steinunn@frettabladid.is
Fréttablaðið kemur út í 90.000 eintökum og er dreift ókeypis á heimili á höfuðborgarsvæðinu og Akureyri. Einnig er hægt að
fá blaðið í völdum verslunum á landsbyggðinni. Fréttablaðið áskilur sér rétt til að birta allt efni blaðsins í stafrænu formi og í
gagnabönkum án endurgjalds. Issn 1670-3871
SPOTTIÐ
ÞORSTEINN
PÁLSSON
AF KÖGUNARHÓLI ÞORSTEINS PÁLSSONAR
Lítið jafnvægi er í Evrópu-sambandsumræðunni. Aðildarandstaðan hefur skýrt markmið og lýtur
sterkri pólitískri forystu sem hefur
verið miklu fyrirferðarmeiri en
ríkisstjórnin. Aðild er á hinn bóg-
inn ekki markmið ríkisstjórnarinn-
ar. Hún ber aðeins embættislega
ábyrgð á að framkvæma ákvörðun
Alþingis um aðildarviðræður sem
samþykkt var án sameiginlegs
skilnings um markmið.
Innan ríkisstjórnarinnar er auk-
heldur alvarlegur ágreiningur um
hvernig staðið skuli að viðræðun-
um. Fyrir þá sök er enginn í stöðu
til að taka pólitíska forystu í mál-
inu á breiðum grundvelli. Þörfin
fyrir hana er þó
augljós. Þrátt
fyrir þetta vill
Alþingi og nærri
helmingur þjóð-
arinnar halda
viðræðunum
áfram og meiri-
hluti nei-hliðar-
innar í skoðana-
könnunum hefur
heldur minnkað.
Þetta vekur spurninguna: Hvers
vegna hefur aðildarandstæðingum
ekki tekist að nýta þessa stöðu til
að ná meiri árangri? Svarið gæti
legið í því að röksemdafærsla
þeirra þyki rista grunnt. Öll flók-
in mál þarf vissulega að setja í
einfaldan búning fyrir almenna
umræðu. Mestu máli skiptir hins
vegar að einföldunin sé í jarðsam-
bandi við veruleikann.
Einföldun Evrópuandstæðinga
er þessi: Ísland valdi eitt ríkja
rétta leið með því að hafna alfarið
að ábyrgjast skuldir óreiðumanna
og hefur hagnýtt sér óskoraðan
fullveldisrétt yfir eigin gjaldmiðli
til að efla útflutning. Leið Evrópu-
sambandsins er að þvinga þjóðir til
að ábyrgjast skuldir óreiðumanna
og hefta útflutningsvöxt með sam-
eiginlegum gjaldmiðli.
Í þessum búningi veltur aðild-
arspurningin fyrst og fremst á
afstöðu til óreiðumanna og krón-
unnar.
Deilan um „óreiðumannastefnuna“
Þá má spyrja: Eru þessar einföldu fullyrðingar í einhverju jarðsambandi við veruleikann? Í nýrri
skýrslu OECD kemur fram að
Írar gengu langsamlega lengst
allra þjóða í að ábyrgjast skuld-
bindingar banka. Ísland er í öðru
sæti á þeim lista en ekki utan
hans.
Ákvarðanir Íra voru teknar
áður en ESB og AGS gátu sett
skilyrði fyrir aðstoð sem kom
síðar til. Ákvarðanir Íslands voru
teknar bæði í tíð fyrri ríkisstjórn-
ar og þeirrar núverandi og eins í
tíð fyrri og núverandi yfirstjórnar
Seðlabankans.
Stærsta einstaka ábyrgð
íslenskra skattborgara samkvæmt
mati OECD var vegna svokall-
aðra ástarbréfa Seðlabankans. Sú
fyrir greiðsla var veitt stóru bönk-
unum eftir að seðlabankastjórnin
hafði að eigin sögn varað ríkis-
stjórnina við að ekki væri unnt að
bjarga þeim frá falli. Seðlabanka-
stjórnin ver sig með því að þetta
var nákvæmlega það sama og
aðrir seðlabankar í Evrópu voru
að gera. Það er satt og rétt.
Nokkru fyrir fall bankanna
þrýsti Seðlabankinn á ríkis-
stjórnina að yfirtaka ábyrgð á
öllum skuldum Glitnis með nýju
hlutafé frá skattborgurunum.
Sú aðgerð mistókst illilega. En
bankastjórnin ver sig með því
að seðlabankar og ríkisstjórnir í
öðrum Evrópuríkjum voru í óða
önn að gera það sama. Það er líka
satt og rétt.
Jarðsambandið við veruleikann
Þáverandi bankastjórn Seðla-bankans og fyrrverandi fjármálaráðherra sömdu um lánafyrirgreiðslu frá AGS,
nokkrum ESB-ríkjum og Noregi
með mjög ströngum skilyrðum um
aðhaldsaðgerðir í ríkisfjármálum og
peningamálum. Þetta var í eðli sínu
sams konar aðstoð og Grikkland og
Írland fá nú frá ESB og AGS og með
sams konar skilyrðum nema að þar
eru engin gjaldeyrishöft í spilunum.
Fyrir hrun krónunnar var banka-
stjórn Seðlabankans ekki í færum
um að nýta fullveldisréttinn yfir
krónunni í þágu útflutningsgrein-
anna. Ástæðan var fyrst og fremst
sú að á alþjóðlega opnum fjármála-
markaði eru aðrir kraftar sterkari.
Af sömu ástæðu gat bankastjórnin
ekki komið í veg fyrir hrun krón-
unnar með þeim afleiðingum sem
allir þekkja fyrir efnahag fyrir-
tækja og heimila.
Utan sem innan ESB eru þjóðir
einfaldlega hver annarri háðar í
peningamálum. Falli evran fellur
krónan. Eftir hrun er meiri útflutn-
ingshagvöxtur á Írlandi með evru
en á Íslandi með sjálfstæða krónu.
Samkeppnisvandi Grikkja stafar
meir af skipulagsbrestum í ríkis-
rekstri og atvinnulífi en of háum
launum sem lækka þyrfti með geng-
isfellingu.
Þegar öllu er á botninn hvolft hafa
Ísland og þau ríki ESB, sem lent hafa
í mestum erfiðleikum, ekki farið svo
ólíkar leiðir. Og bæði hér og þar er
óvissa um árangur þó að Grikkir
standi sennilega verst að vígi. Þess-
ar staðreyndir eru ekki nýjar af
nálinni. Þær blasa við hverjum sem
fylgist með helstu fréttum. Einmitt
þess vegna virðist röksemdafærsla
aðildarandstæðinga virka á marga
eins og hún hafi sömu eðlisþyngd og
nýju fötin keisarans.
Eðlisþyngd nýju fata keisarans
F
yrirspurnir alþingismanna til ráðherra eru mikilvægur
þáttur í aðhaldi þingsins með framkvæmdarvaldinu.
Þessi réttur þingmanna er þó stundum misnotaður;
stundum liggja svörin þegar fyrir og stundum spyrja
þeir spurninga sem leiða af sér mikla vinnu fyrir ráðu-
neytin án þess að við blasi að upplýsingarnar skipti miklu máli.
Núverandi forsætisráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, þekkir
fyrirspyrjandahlutverkið vel. Þegar hún var í stjórnarandstöðu
lagði hún einu sinni fram 107 fyrirspurnir á 17 mánuðum, frá
október 2003 fram til febrúar
2005. Þá var reiknað út að þetta
væru hátt í fjórar fyrirspurnir á
hverri viku sem þingið sat og að
færu sex vinnustundir að meðal-
tali í að svara hverri þyrfti
stjórnarráðið að hafa tvo deild-
arsérfræðinga í því verki einu
að undirbúa svör til Jóhönnu.
Nú hefur Ríkisendurskoðun slegið á fingur forsætisráðherra
fyrir slæleg vinnubrögð við að svara fyrirspurn frá stjórnar-
andstöðuþingmanni. Fyrirspurn Guðlaugs Þórs Þórðarsonar um
verktakagreiðslur stjórnarráðsins til starfsmanna félagsvís-
indasviðs Háskóla Íslands var ekki tilefnislaus, því að auðvitað
á þingið og almenningur rétt á að vita hvernig fé skattgreiðenda
er varið, og ekki átti að vera erfitt að svara henni; upplýsingarnar
eru í bókhaldi ráðuneytanna. Ríkisendurskoðun telur að samt hafi
forsætisráðuneytið klúðrað svarinu, án þess þó að upplýsingum
hafi vísvitandi verið leynt. Stofnunin leggur til ýmsar breytingar
á verklagi svo veita megi Alþingi sem nákvæmastar upplýsingar.
Tölurnar sem nú liggja fyrir benda ekki til að í greiðslunum
felist neitt hneyksli sem hefði þurft að fela. Viðbrögð forsætisráð-
herra við aðfinnslum þingmannsins við hið upphaflega svar eru
hins vegar umhugsunarverð. Í bréfi sem Jóhanna skrifaði Alþingi
og Ríkisendurskoðun í janúar var hún sármóðguð í garð Guð-
laugs, sem hafði komið auga á misræmi í tölunum. Jóhanna sagði
aðfinnslurnar „alvarlegri en gengur og gerist því þingmaðurinn
sakar forsætisráðherra landsins beinlínis um að leyna þingið vís-
vitandi upplýsingum“. Slíkt væri „í besta falli kjánalegt“.
Þingtíðindin muna allt sem sagt er á Alþingi, þar á meðal orð
Jóhönnu Sigurðardóttur sem var öskuill í ræðu 20. nóvember
1996 yfir svari við fyrirspurn sinni um húsnæðismál frá Páli
Péturssyni, þáverandi félagsmálaráðherra. Jóhanna kallaði
svörin „ámælisverð og ófyrirleitin“. Þar kæmu fram „villandi
og beinlínis rangar upplýsingar þannig að við jaðrar að um beina
fölsun á staðreyndum sé að ræða“ – og svo alvarlegir hlutir að
jafna mætti við „hreina valdníðslu“. Jóhanna taldi fulla ástæðu
til að Ríkisendurskoðun legði mat á svar ráðherrans.
Þetta er ekki í fyrsta sinn sem ráðherrann Jóhanna lendir
í vandræðalegri mótsögn við stjórnarandstöðuþingmanninn
Jóhönnu. Hefði hún ekki átt að spara stóru orðin og leggja bara
áherzlu á að stjórnarráðið vandaði sig betur við að svara fyrir-
spurnum þingmanna?
Stjórnarráðið þarf að vanda svör til Alþingis.
Ráðherrann og
fyrirspyrjandinn
Ólafur Þ.
Stephensen
olafur@frettabladid.is
SKOÐUN
TRÚLOFUNARHRINGAR
falleg minning á fingur
www.jonogoskar.is LAUGAVEGUR / SMÁRALIND / KRINGLAN