Morgunblaðið - 04.09.2009, Side 19

Fréttir 19ERLENT
MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 4. SEPTEMBER 2009
Bredgade 33
DK-1260 Kbh. K
Tel +45 8818 1111
Mánudaginn 7. september kl. 13-18 á Hverfisgötu 29, 101 Reykjavík
Bruun Rasmussen Kunstauktioner er stærsti uppboðshaldari Danmerkur. Sérfræðingar okkar bjóða þig velkominn
til ókeypis mats á listmunum þínum án nokkurra skuldbindinga. Við bjóðum upp skartgripi, silfur, Georg Jensen
listmuni, Flora Danica skartgripi, rússneska list, mynt, frímerki, vopn, bækur og vín árið um kring. Láttu okkur
vita ef þú átt listmuni í þessum flokkum og einn af sérfræðingum okkar mun hafa samband við þig áður en
þeir koma til landsins. Við erum einnig að leita að verkum eftir íslenska listmálara eins og:
Jón Stefánsson, Olafur Eliasson, Ásgrím Jónsson og Jóhannes S. Kjarval og marga fleiri.
Við bjóðum besta verðið á markaðinum ásamt skjótu uppgjöri.
Hægt er að meta listmuni heima hjá fólki þann 6. eða 7. september. Vinsamlegast
hafðu samband – með góðum fyrirvara – við Kasper Nielsen í síma +45 6035 1121
eða með tölvupósti: k.nielsen@bruun-rasmussen.dk
Næstkomandi skoðanir og uppboð, sjá: www.bruun-rasmussen.dk
Uppboð
Matsdagur í Konunglega danska sendiráðinu
Eftir Jóhönnu Maríu Vilhelmsdóttur
jmv@mbl.is
„GULL, ekkert annað. Ég vildi sýna Þjóð-
verjum og öllum heiminum að gyðingar væru
ekki þetta hræðilega fólk, ekki svona feitir,
ljótir, viðbjóðslegir, eins og gefið var í skyn.
Ég vildi sýna að gyðingastúlka gæti unnið
Þjóðverjana fyrir framan 100.000 manns,“
segir Gretel Bergmann sem árið 1936 var lík-
lega besta hástökkskona heims.
Í viðtali við vefsíðu Spiegel lýsir Bergmann
því þegar henni var meinað að taka þátt í Ól-
ympíuleikunum 1936. Í hennar stað tók Dora
Ratjen þátt. Seinna kom í ljós að Ratjen var
karl, dulbúinn sem kona.
Fór aldrei nakin(n) í sturtu
„Þannig var það. Ég deildi meira að segja
herbergi með henni eða honum, hvað skal
segja? Mig grunaði aldrei neitt, ekki eitt
skipti. Við furðuðum okkur allar á því að hún
færi aldrei nakin í sturtu, að hún væri enn
feimin orðin 17 ára gömul, það var afkáralegt.
Við hugsuðum bara: Hún er skrýtin, hún er
furðuleg. Hún hafði einkabaðherbergi, við
máttum ekki fara inn, bara Dora. En mig
grunaði ekkert, ekki í mörg ár,“ segir Berg-
mann um kynni sín af Ratjen í aðdraganda Ól-
ympíuleikanna.
Hermanni „Doru“ Ratjen var gert að dulbú-
ast sem kona, með rakaða leggi og sítt hár, til
að tryggja að Hitler yrði ekki fyrir þeirri nið-
urlægingu að gyðingur ynni gull fyrir Þýska-
land. Ekki tókst þó betur til en svo að Ratjen
lenti í fjórða sæti. Í fyrsta sæti varð ungverski
hástökkvarinn Ibolya Csák. „Gyðingur,“ segir
Bergmann flissandi.
„Ég vissi ekkert þar til árið 1966. Þá var ég
hjá tannlækni og las í Time um hástökks-
svindlið frá 1936. Ég skríkti og hló og allir á
stofunni héldu að ég væri biluð. Ég skrifaði
Doru bréf en fékk aldrei svar,“ segir Berg-
mann.
Gretel Bergmann hóf að æfa frjálsar íþrótt-
ir 10 ára gömul, hún hljóp, stökk og kastaði en
af því að hún var gyðingur var hún rekin úr
íþróttaklúbbi heimabæjarins eftir að nasistar
komust til valda í Þýskalandi 1933.
Hún fluttist til Bretlands og varð fljótlega
breskur kvennameistari í hástökki, stökk
1,55m. Undir lok árs 1934 þrýstu nasistar á
hana að koma til Þýskalands til að keppa á Ól-
ympíuleikunum þar sem Bandaríkjamenn
höfðu hótað að draga þátttöku sína til baka
yrðu þýskir gyðingar ekki meðal þátttakenda.
Bergmann fór til Þýskalands þar sem hún ótt-
aðist um afdrif fjölskyldu sinnar færi hún
ekki.
En þýskir gyðingar nutu lítils stuðnings í
íþróttum sem varð til þess að þeir náðu ekki
ólympíulágmarkinu; það var einmitt ætlunin.
Gripið til örþrifaráða
„Ég spurði mig á hverjum degi hvernig þeir
myndu stöðva mig. Munu þeir fótbrjóta mig?
Munu þeir drepa mig? En þá skildi ég hvað
þeir ætluðu sér og þegar ég skildi um hvað
málið snerist vissi ég að ég ætti enga mögu-
leika og þyrfti heldur ekki að óttast um líf
mitt,“ segir Gretel Bergmann.
Þann 15. júlí 1936 kom bandaríska keppnis-
liðið til Þýskalands og daginn eftir, þegar ljóst
var að Bandaríkjamenn gætu ekki dregið til
baka þátttöku sína, fékk Gretel Bergmann
bréf frá þýska íþróttasambandinu: „Vegna ár-
angurs yðar hafið þér líklega ekki gert yður
vonir um þátttöku,“ sagði m.a. í bréfinu sem
endaði á orðunum Heil Hitler!
Bergmann hafði reyndar staðið sig vel og
stokkið 20 sentimetrum hærra en næsta
stúlka. Nasistar þurftu því að grípa til ör-
þrifaráða til að Bergmann færi ekki á leikana
og réðu Hermann Ratjen til verksins.
Karlinn í kvenbúningnum hélt keppni áfram
um stutt skeið og varð Evrópumeistari árið
1938. Hann var settur í keppnisbann skömmu
seinna þegar læknir fann út að Ratjen hafði
límt aftur kynfæri sín til að líkjast konu. Ratj-
en var sendur í herinn og vann svo sem bar-
þjónn í Hamborg. Hann lést í fyrra.
Kynjasvindl á Ólympíuleikum
 Besta hástökkvara Þýskalands var meinuð þátttaka á Ólympíuleikunum 1936 af nasistum
 Karl var fenginn til að dulbúast sem kona og keppa í stað gyðingastúlkunnar Gretel Bergmann
Í HNOTSKURN
»Gretel Bergmann fluttist til Banda-ríkjanna og vann þar meistaratitil í
hástökki og kúluvarpi 1937 og í há-
stökki 1938.
»Bergmann er nú 95 ára og býrásamt manni sínum Bruno, sem var
spretthlaupari, í New York.
»Sýningar á kvikmyndinni Berlin 36hefjast í Þýskalandi í næstu viku en
hún fjallar um ævi Bergmann. Hermann „Dora“ Ratjen Gretel Bergmann
Heil! Ratje náði ekki gullinu fyrir Hitler.