Fréttablaðið - 03.12.2011, Qupperneq 36

3. desember 2011 LAUGARDAGUR36
J
ólalög frá öllum heimshornum
hljóma á kaffihúsinu þegar
blaðamaður sest niður með
Helga Björnssyni á hrollköldum
vetrarmorgni. Óhjákvæmilega
leiða söngvarnir hugann að Ef ég
nenni, einu af mörgum lífseigum
lögum söngvarans, sem hljómar
iðulega á öldum ljósvakans á þess-
um árstíma.
„Það er ótrúlegt hversu vinsælt Ef ég
nenni er, þetta lag sem ítalski tónlistar-
maðurinn Zucchero gerði fyrst vinsælt,“
segir Helgi, en bætir við að hann hafi
ekki farið varhluta af því í gegnum tíð-
ina að hinn íslenski texti lagsins fari í
taugarnar á ýmsum. „Textinn er eftir
Jónas Friðrik og mig grunar að þetta
hafi verið brandari hjá honum á sínum
tíma. Sumum finnst þessar vangavelt-
ur, um hvort sögumaðurinn í textanum
nenni þessu stússi yfirleitt eða ekki,
ríma illa við jólaboðskapinn. Eðlilega.
En þetta virðist hafa virkað. Reyndar
hef ég ekki enn heyrt lagið á þessu ári,
enda hef ég ekki tíma til að hlusta mikið
á útvarpið þessa dagana.“
Klakinn togar í mig
Vitanlega eru engin nýmæli að Helgi
eigi annríkt. Í þessari jólavertíð liggur
fyrir að fylgja eftir útgáfu tveggja glæ-
nýrra breiðskífa: Annars vegar mynd-
og hljóðupptöku frá tónleikum Helga í
Hörpu á þjóðhátíðardaginn síðasta, þar
sem hann og gestir á borð við Ragn-
heiði Gröndal, Mugison, Högna Egils-
son, Eivöru Pálsdóttur, Bogomil Font
og Karlakórinn Þresti syngja íslensk-
ar dægurlagaperlur ásamt einvalaliði
undir leikara, og hins vegar tvöfaldr-
ar safnskífu með öllum vinsælustu (og
tveimur nýjum) lögum ísfirsku sveitar-
innar Grafíkur, en með henni lét Helgi
fyrst að sér kveða á níunda áratugnum.
Þá er þriðja plata Reiðmanna vindanna,
Ég vil fara upp í sveit, sem kom út í vor,
enn á vinsældalistum og virðist lítið lát
á lýðhylli þess hestamennsku- og ferða-
lagabálks. Mestur tími Helga fer þó í
stífar æfingar fyrir uppfærslu Vestur-
ports á Axlar-Birni, nýju verki eftir
Björn Hlyn Haraldsson sem frumsýnt
verður í Borgarleikhúsinu í janúar.
„Eins og þú heyrir var ég orðinn ansi
þyrstur,“ segir Helgi, sem hefur verið
meira og minna búsettur í Berlín síðustu
sex árin, þar sem hann átti meðal annars
og rak leikhúsið Admirals Palast. Hann
segist nú vera nánast alfluttur heim þótt
viðræður um framleiðslu tveggja verk-
efna í Þýskalandi (leiksýningar og stór-
tónleika í tengslum við heimsmeistara-
mót íslenska hestsins 2013) séu í gangi,
enda sagði hann fyrir nokkru skilið við
Admirals Palast eftir að rekstrarfélag
leikhússins fór á hliðina.
„Þetta er svo erfiður bransi,“ segir
Helgi. „Af hverjum tíu uppfærslum
heppnast kannski tvær og þá þurfa menn
að hafa djúpa vasa til að standa af sér
áföllin. Svona er þetta bara, en lífið held-
ur áfram. Í Berlín var ég mikið í skrif-
stofuvinnu, að stjórna, rýna í viðskipta-
áætlanir og slíkt, en listamanninn í mér
langaði að brjótast út. Þrátt fyrir allt er
ég í grunninn listamaður, tónlistarmaður
og leikari, og það var kominn tími á það.
Svo togar klakinn óneitanlega í mig.“
Hinsta verk Rabba
Með safnplötunni Grafík 1981-2011
fylgir heimildarmyndin Stansað dans-
að öskrað (samnefnd fjórðu breiðskífu
sveitarinnar frá 1985) eftir Frosta Run-
ólfsson og Bjarna Grímsson, en myndin
var frumsýnd á viðeigandi hátt á Ísafirði
í síðustu viku. Helgi segist ánægður með
útkomuna, en ekki síður að tekist hafi
að uppfylla ósk Rafns Jónssonar heitins,
trommara Grafíkur, sem lést árið 2004.
„Við vorum hálfpartinn búnir að lofa
honum þessu,“ segir Helgi og útskýrir að
vinna við myndina hafi hafist árið 2004,
þegar Rafn hafði forgöngu um að skipu-
leggja endurkomutónleika með Grafík
í tilefni tveggja áratuga útgáfuafmæl-
is plötunnar Get ég tekið cjéns. „Þá var
Rafn orðinn mjög veikur en linnti ekki
látum fyrr en hann hafði komið band-
inu saman. Svo þegar hann sá fram á að
þetta væri allt orðið klárt kvaddi hann,
og var jarðaður daginn áður en tónleik-
arnir voru bókaðir. Þetta var í raun hans
síðasta verk og tónleikarnir urðu í raun
minningartónleikar, eins og hann hefði
skipulagt sína eigin útför. Því var afar
mikilvægt fyrir okkur að þessi mynd liti
dagsins ljós,“ segir Helgi.
Grafík stenst tímans tönn
Í heimildarmyndinni um Grafík gefur að
líta ýmislegt efni frá mektarárum sveit-
arinnar á níunda áratugnum, með sínum
sérstöku sveiflum í tali, tónum og tísku.
Helgi segir þennan tíma hafa verið
skrautlegan, en ekki síður skemmtileg-
an.
„Við vorum með túberað hár, í sokka-
buxum, júdóbúningum og ég veit ekki
hvað. Einu sinni kom ég fram í pilsi á
tónleikum í Laugardalshöllinni fyrir
framan mörg þúsund manns, sem þótti
mjög skrítið. Dóra Einars fatahönnuð-
ur var í miklu stuði á þessum árum og
saumaði meðal annars á mig jakka sem
var með svo risavöxnum axlapúðum
að ég líktist helst amerískum fótbolta-
kappa,“ segir Helgi og skellir upp úr.
„Þessar múnderingar hafa örugglega
verið mun skemmtilegri fyrir áhorf-
endur en svarti stuttermabolurinn sem
er einkennisbúningur flestra tónlistar-
manna í dag.“
Einu sinni
kom ég fram í
pilsi á tónleik-
um í Laugar-
dalshöllinni
fyrir framan
mörg þúsund
manns, sem
þótti mjög
skrítið
■ TOPPURINN AÐ VERA Í TEINÓTTU
Listamaðurinn vildi brjótast út
Eftir nokkurra ára búsetu í Berlín er tónlistarmaðurinn og leikarinn Helgi Björnsson nánast alfluttur heim á klakann og niður-
sokkinn í hin ýmsu verkefni. Hann sagði Kjartani Guðmundssyni frá umdeildu jólalagi og júdóbúningum á níunda áratugnum.
Á SVIÐ Helgi Björnsson stendur í ströngu þessa dagana við æfingar á uppfærslu Vesturports á Axlar-Birni, sem frumsýnt verður í Borgarleikhúsinu í byrjun janúar. Hann segir gott að fá almennilega útrás fyrir listhneigð-
ina eftir nokkurra ára búsetu ytra. FRÉTTABLAÐIÐ/GVA
Faðir Helga, Björn Helgason, lék á sínum tíma sem
tengiliður með ÍBÍ (Íþróttabandalagi Ísafjarðar) og
komst í landsliðið í knattspyrnu, sem þá var fáheyrt um
leikmenn sem léku utan efstu deildar. Um tíma söðlaði
Björn um og lék með Fram, sem gerði það að verkum
að sonurinn Helgi er harður Framari. Blaðamanni leikur
því forvitni á að vita hvernig söngvarinn brást við þegar
stuðningsmenn erkifjendanna í KR tóku eitt laga SSSól,
Toppurinn að vera í teinóttu, upp á arma sína og gáfu
út á sérstakri KR-plötu fyrir áratug eða svo. „Er nokkur
ástæða til að banna KR-ingunum það? Þetta hefur að
minnsta kosti ekki truflað mig sérstaklega. Ekki geta
Framararnir notað lagið,“ segir Helgi og hlær, en sjálfur
söng hann stuðningslag Fram fyrir nokkrum árum.
„Raunar er dálítið merkilegt með Toppinn að vera í
teinóttu að það er líklega fyrsta íslenska rapplagið sem
kemur út á plötu, þótt það sé ekki alveg orginal rapp.
Lagið hófst sem stuð í rútunni hjá okkur og svínvirkaði
svo þegar við tókum það upp. KR-ingarnir eru að
minnsta kosti ánægðir með það. Og Landsbankinn var
ánægður með það á tímabili, þegar þar var eigandi sem
var hrifinn af því að vera í teinóttu.“
Enn fremur segir Helgi yfirferðina
yfir sögu Grafíkur rifja upp fyrir sér
sérstöðu sveitarinnar, tónlistarlega séð
og þó sérstaklega hvað sándið varðar.
„Íslensk tónlist frá þessum tíma hefur
oft ekki sama slagkraftinn og gengur og
gerist í dag, en mörg af þessum gömlu
lögum okkar hljóma eins og þau hafi
verið tekin upp í gær. Algjört dúndur.
Það er ekki sjálfgefið. Við hlustuðum
töluvert á The Cure og Robert Fripp,
gítarleikari King Crimson, var mik-
ill áhrifavaldur. Áður en ég kom inn í
grúppuna var hún mjög framsækin og
strákarnir hlustuðu til dæmis mikið
á Brand X, tilraunakennda hljómsveit
sem Phil Collins var í samhliða Genesis
og áður en hann gerðist ballöðupoppari.
Þegar ég kom inn læddust með áhrif frá
The Police, en líka sterkari melódíur og
meira rokk og ról.“
Fyrirferðarmikill söngvari
Helgi söng með Grafík árunum 1983
til 1986, en þá tók Andrea Gylfadóttir
við hljóðnemanum og Helgi stofnaði
Síðan skein sól, sem síðar varð SSSól,
skömmu síðar. Söngvarinn segir ástæð-
una fyrir brotthvarfi hans úr sveitinni
margþætta.
„Ég var ansi fyrirferðarmikill þegar
ég gekk til liðs við bandið. Rúnar Þóris-
son og Rafn höfðu starfrækt sveitina í
tvö ár, gefið út tvær plötur, og líklega
þótti þeim þeir ekki hafa eins góð tök
á málunum eins og þeir vildu. Það var
smá kergja í mannskapnum, en slettist
þó aldrei alvarlega upp á vinskapinn.
Veigamesta ástæðan var þó hversu upp-
tekinn ég var í leiklistinni. Ég lék í gríð-
arlega vinsælum sýningum á borð við
Land míns föður og Djöflaeyjuna, sem
stundum voru sýndar sex kvöld í viku.
Þá komst fátt annað að á meðan.“
Aðspurður segist Helgi þó aldrei hafa
íhugað að gefa tónlistina alfarið upp á
bátinn.
„Þetta var mikið álag en tónlistin tog-
aði svo sterkt í mig. Svo í kringum 1990
var orðið allt of mikið að sinna bæði tón-
listinni og leiklistinni. Þá var ég að leika
allar helgar, hneigði mig klukkan ellefu
og keyrði svo strax upp á Skaga eða til
Keflavíkur á ball með Síðan skein sól.
Og svo var önnur sýning daginn eftir.
Ég þurfti hreinlega að velja á milli og sá
fram á að það yrði auðveldara að endur-
vekja leiklistarferilinn síðar en rokkið.
Segja má að það sé að koma í ljós núna
tuttugu árum síðar, þótt auðvitað hafi
ég dottið inn í einstaka verkefni inn á
milli.“
Má allt í leikhúsinu
Verkið Axlar-Björn er byggt á þjóð-
sögunni um þekktasta fjöldamorð-
ingja Íslands, en um hann skráði séra
Sveinn Níelsson „eptir gömlum manni
og greindum, innlendum“ eins og þar
stendur. Atli Rafn Sigurðarson og Helgi
leika öll fjórtán hlutverkin í sýning-
unni, en sá síðarnefndi lék síðast á leik-
sviði fyrir heilum ellefu árum.
„Það er eins og fleira sé leyfilegt
í leikhúsinu í dag, en líklega á það
við um flestar listir,“ segir hann um
endurkomuna á sviðið. „Það má allt í
dag, engin ein stefna sem ræður, sem er
hið besta mál og býður upp á endalausa
möguleika í túlkun. Axlar-Björn er smá
„sækódrama“ með ýmsum flækjum
sem vissara er að skýra ekki nánar frá
að svo stöddu.“
Ólafur Kárason í uppáhaldi
Þar sem bæði leik- og tónlistarferill
Helga eru á fullu gasi á ný liggur nánast
óþægilega beint við að inna hann eftir
eftirlætislagi sínu og -hlutverki.
„Uppáhaldshlutverkinu er fljótsvar-
að,“ segir hann og nefnir hlutverk sitt
sem Ólafur Kárason ljósvíkingur í
Ljósi heimsins, opnunarsýningu Borg-
arleikhússins árið 1989. „Það var frá-
bær sýning og mér tókst vel upp, þótt
ég segi sjálfur frá. Af þessum ara-
grúa af lögum sem ég hef sungið þykir
mér einna vænst um Síðan hittumst
við aftur með Síðan skein sól. Lagið er
vel heppnað og textinn líka, en hann
samdi ég til konunnar minnar þegar
við bjuggum á Ítalíu á sínum tíma. Ég
skrapp alltaf heim öðru hvoru og nýtti
náttúruöflin til að túlka söknuðinn.“