Akranes - 01.10.1952, Page 20

Siðasta áratuginn smiðar „Héðinn“ véiar
og tæki fyrir síldar- og fiskimjölsverk-
smiðjur, hraðfrystihús, lýsisvinnslustöðv-
ar og fiskþurrkunarhús kringum allt land,
og annast uppsetningu þeirra.
Bygging síldarverksmiðjunnar ,Rauðku‘
á Siglufirði á árunum 1944—45 markar
merlc tímamót í sögu Héðins. 1 sambandi
við þær framkvæmdir innti fyrirtækið
af hendi mesta þrekvirkið, sem íslenzk
vélsmiðja hafði unnið til þess tíma. Smíð-
aðar voru tvær síldarpressur fyrir verk-
smiðjurnar fyrstu sinnar teg. hér á landi
og um leið stærstu síldarpressu í heimi
Að fenginni reynslu var Héðni falið
að sjá um smíði á vélum og tækjum í nýju
síldarverksmiðjuna á Siglufirði og Skaga-
strönd, er reistar voru á árunum 1946—
47. Voru m. a. í því sambandi smíðaðar
5 „Héðins“-sildarpressur af stærstu gerð.
Sildarverksmiðjan nýja á Siglufirði var
talin vera sú stærsta og fullkomnasta, sem
þekktist. Eru þessar verksmiðjur glæsi-
legur minnisvarði um ágæti íslenzks járn-
iðnaðar.
Verksmiðjan á Akranesi var endurbyggð
1948, og sama ár var síldar- og fiskimjöls-
verksmiðjan að Kletti við Reykjavik byggð.
Báðar voru verksmiðjur þessar útbúnar
með síldarpressum og öðrum tækjum frá
Héðni.
Fjölþætt framleiðsla.
Með auknum vélakosti, hetri tækni og
hæfari iðnaðarmönnum hefir verið hægt
að færast meira í fang. Síðustu árin hef-
ur Héðinn farið inn á fjöldframleiðslu
ýmissa véla og tækja. Framleidd hafa ver-
ið oliukynditæki af mörgum gerðum fyrir
verksmiðjur og íbúðarhús, og á s. 1. ári
voru smíðuð fullkomin olíukynditæki í
tvo af gömlu togurunum.
Af öðrum framleiðsluvörum má nefna
dælur, snigildrif, lofthitara fyrir vinnu-
sali, loftræstingarviftur, loftblásara, ventla
af ýmsum gerðum og stærðum margs kon-
ar drifbúnað o. m. fl.
Vökvaknúin línuspil fyTÍr vélbátaflot-
ann byrjaði Héðinn að framleiða 1950.
Hafa þegar yfir 30 bátar fengið þessi
spil, en þau spara útgerðinni mikið fé ár-
lega, þar sem veiðarfæratjónið verður
hverfandi.
Framleiðsla heimilisþvottavéla er nýj-
ung í íslenzkum iðnaði. Vélarnar eru
framleiddar sameiginlega af Héðni og Raf-
ha, og eru þegar komnar á markaðinn.
Horft um öxl.
Stofnendur Héðins eru báðir látnir.
Bjami Þorsteinsson andaðist 9. des. 1938,
en Markús Ivarsson 23. ágúst 1943. Þeir
unnu saman að vexti og viðgangi fyrir-
tækisins í 16 ár, og er vart hægt að hugsa
sér ákjósanlegra starfsbræðralag en var
þeirra á milli.
Vélsmiðjan „Héðinn" var gerð að hluta-
félagi 1. júlí 1941 og árið eftir tók við
framkvæmdastjóm Sveinn Guðmundsson,
vélfræðingur, sem veitt hefur fyrirækinu
forstöðu síðan. Hann byrjaði jámsmiða-
nám í Héðni 1929 og sigldi síðar til fram-
haldsnáms í vélfræði. Að námi loknu hóf
hann starf í Héðni að nýju. Hefur Héð-
inn vaxið og dafnað undir stjórn hans
og tekið að sér mörg og stór verkefni.
Af starfsmönnum þeim, sem unnið hafa
að staðaldri hjá fyrirtækinu, á Sigurður
Ámundason, járnsmiður, lengstan starfs-
feril. Hefur hann unnið hjá smiðjunni
frá stofnun hennar, eða í samfleytt 30
ár. Oscar Hedlund, verkstjóri, hefur unnið
i 2g ár, Kjartan Jónsson, verkstjóri, í 28
ár og Sigurður Haraldsson, efnisv. í 28 ár.
Hjá fyrirtækinu starfa margir menn, sem
unnið hafa þar í samfleytt 10 ár eða meir.
Starfsmenn fyrirtækisins hafa með sér
félagsskap, sem heldur upp fjölþættri starf-
semi og má þar til nefna íþróttir, ferða-
lög, fræðslustarfsemi, skemmtanir o. fl.
Úr sýningardeild HéSins á
ISnsýningunni *P52-
Fremst á myndinni sézt
roSflettivél fyrir hraSfyrsti
hús. Hafa þegar veriS tekn-
ar í notkun fjöldi slíkra
véla.
Eina starfandi karlakór iðnaðarmanna í
R.vik er að finna innan vébanda Héðins
Á 30 árum hefur Héðinn þróast úr lít-
illi smiðju í stærsta iðnfyrirtæki landsins
á sviði jámiðnaðarins. Fyrirtækið hefur
tekið virkan þátt í hinni stórfelldu tækni-
þróun íslenzks iðnaðar. Er vélakostur
smiðjunnar með nýtízku sniði og allur
hinn fullkomnasti.
Þjóðnýt störf.
Héðinn hefur ávallt verið í nánum
tengslum og samstarfi við sjávarútveg
landsmanna og tekið að sér margvisleg-
ar framkvæmdir, er snerta hagnýtingu
sjávarafurða.
Með aðstoð verksmiðja þeirra og iðju-
fyrirtækja, sem „Héðinn" hefur búið vél-
um og tækjum, eru afurðir landsmanna
fullunnar í landinu sjálfu, en ekki flutt-
ar út sem hráefni. Verðmæti þeirra hefur
þannig margfaldast, og rnn leið gert þjóð-
inni kleift að afla sér gjaldeyris til fram-
færslu og nýsköpunar atvinnuveganna.
Þýðing „Héðins" fyrir þjóðarbúið verð-
ur aldrei metin til fjár. Nokkrar tölur,
teknar úr sýningardeild Héðins á Iðn-
sýningunni 1952, sanna þetta áþreifan-
lega, eins og nú skal greint.
„Héðinn“ hefur reist og endurbyggt
meira en þrjá fjórðu hluta af öllum
hraðfrystihúsum landsmanna.
Samanlögð framleiðslugeta allra síldar-
verksmiðja í landinu er 150 þús. hektó-
lítrar á sólarhring. Verksmiðjur þær,
sem „Héðinn“ hcfur reist, geta unnið
úr rösklega helmingi þessa magns.
„Héðinn“ hefur byggt þrjá fjórðu hluta
af öllum fiskimjölsverksmiðjiun lands-
manna.
Fastir starfsmenn „Héðins“ eru að jafn-
aði um 200 að tölu. Frá stofnun fyrir-
tækisins nema greidd vinnulaun 51.5
milljón krónur.
Nær 300 menn hafa verið við jámiðn-
aðarnám í „Héðni“ á þeim 30 árum,
sem fyrirtækið hefur starfað.
Smíði fyrsta íslenzka dieselhreyfilsins á
árinu 1952 er eitt leiðarljósið i þróunar-
sögu vélaiðnaðar á íslandi, og sannar, að
þar, sem aflvélar eru framleiddar, hefur
iðnaðurinn numið land.
Iðnsýningin 1932 er merkur þjóðarat-
burður. Hún sannar ótvírætt tilverurélt
íslenzks iðnaðar í nútíð og framtið, og það
sem méira er um vert, hún er vísbend-
ing til þjóðarinnar um að búa vel að sínu.
Tækni islenzks járniðnaðar hefur fleygt
svo stórkostlega fram á síðustu þrjátiu
árum, að vart mun finnast annað hlið-
stætt dæmi í atvinnusögu vorri. Þessi iðn-
grein er orðin að stóriðnaði hjá þjóðinni.
Skerfur „Héðins“ í þeirri þróun er ekki
óverulegur.
128
AKRANES