Fréttablaðið - 07.06.2012, Blaðsíða 8

7. júní 2012 FIMMTUDAGUR8
„Starfsemi LSH hefur aukist frá fyrstu árunum eftir hrun. En það eru bara
þrjár vikur síðan við þurftum að greina frá enn frekari þjónustuskerðingu. Þó
er ekki hægt að sjá að biðlistar hafi aukist mikið því fólk er að fá þjónustuna
á annan hátt. Það er brjálað að gera, eins og það var fyrir hrun. En nú erum
við algjörlega komin að þolmörkum. Það er mjög skýrt að þeir eru að fara
að skera meira niður og á næsta ári verðum við að hætta með eitthvað
meira. Það er búið að moka út úr öllum hornum.“
Björn Zoëga, forstjóri Landspítalans.
Niðurskurður: 23%
FRÉTTASKÝRING: Áhrif niðurskurðar í heilbrigðiskerfinu á Íslandi
Sunna
Valgerðardóttir
sunna@frettabladid.is
Útgjöld ríkisins til heil-
brigðismála hafa dregist
saman um 12 prósent síðan
í hruninu. Þó virðist sem
gæði þjónustunnar hafi
haldið. Flestar stofnanir
eru komnar á endapunkt í
niður skurðaraðgerðum.
Það er ekki ofsögum sagt að heil-
brigðiskerfið á Íslandi hafi sætt
blóðugum niðurskurði frá hinu
opinbera síðan í efnahagshruninu.
Á sama tíma hefur eftirspurnin
eftir þjónustunni síst minnkað.
Sjúklingum á Landspítala hefur
fjölgað um rúmlega fjögur þúsund
á milli áranna 2007 og 2011, úr
102.663 í 106.804, á sama tíma og
starfsmannafjöldi spítalans hefur
dregist saman um tíu prósent.
Útgjöld ríkisins til heilbrigðis-
þjónustunnar hafa dregist saman
að raungildi um 12 prósent á
milli áranna 2008 til 2012. Þó
hafa útgjöld til almannatrygg-
inga og velferðarmála hækkað
um 18 prósent á sama tímabili, en
það skýrist að mestum hluta til af
auknu atvinnuleysi í landinu og
hækkun lífeyristrygginga.
Í þriðja sæti í Evrópu
Þrátt fyrir þennan mikla niður-
skurð hafnaði Ísland í þriðja sæti á
eftir Hollandi og Danmörku þegar
vísitala notenda heilbrigðisþjón-
ustu í Evrópu (EHCI) fyrir árið
2012 var kynnt á Evrópuþinginu
í Brussel í síðasta mánuði. Þetta
þýðir að Ísland heldur sæti sínu
frá fyrri könnun sem gerð var
2009 og er Holland í efsta sæti í
þriðja sinn í röð.
„Helsta einkenni íslenskrar
heilbrigðisþjónustu er umframa-
fköst hennar sem tryggja góða
þjónustu í þessu afskekkta landi,“
sagði Dr. Arne Björnberg, yfir-
maður EHCI-teymisins, á kynn-
ingarfundinum í Brussel. „Þetta
er kostur sem virðist hafa tek-
ist að halda í þrátt fyrir þá djúpu
fjármálakreppu sem Ísland hefur
gengið í gegnum.“ Vísitalan er
reiknuð út frá opinberum gögnum,
könnunum meðal sjúklinga og
sjálfstæðum rannsóknum sænska
fyrir tækisins Health Consumer
Powerhouse.
Álag á starfsmenn gríðarlegt
Forsvarsmenn heilbrigðisstofnana
eru á einu máli um að þó svo þjón-
ustan hafi breyst í niður skurðinum
og aðhaldsaðgerðir verið stífar,
hafi hags sjúklinga verið gætt
eftir fremsta megni og flestir séu
að fá það sem þeir sækjast eftir.
Álagið á starfsfólk hefur aukist
gríðarlega og er á flestum stöðum
komið að þolmörkum.
Mannauðssvið LSH gerir reglu-
legar kannanir á starfsumhverfi
og er verið að vinna niðurstöður
úr þeirri nýjustu. Erna Einars-
dóttir, framkvæmdastjóri mann-
auðssviðs, segir fyrstu niður stöður
benda til þess að fólki finnist
starfsumhverfi spítalans ekki við-
unandi.
„Starfsumhverfið er lélegt og
fólk er þreytt á því. Þetta er þó
aðeins betri niðurstaða heldur
en árið 2010 heilt yfir,“ segir
Erna. „Vinnuálag í starfinu hér
er gríðar lega mikið og við finnum
það að álagið í samfélaginu er
hér inni líka því við erum eins og
smækkuð mynd af því.“
Erna segir starfsmenn kvarta
helst undan því að fá litla sem enga
endurgjöf. „En við Íslendingar
eru ekki mjög góðir í því, svo það
kemur manni ekki mikið á óvart,“
segir hún. „En það er alveg ljóst að
vinnuálag og streita eru að aukast
milli ára, en við erum að anna
eftir spurninni eftir þjónustunni.
Við getum þó ekki tekið við meiri
niðurskurði.“
Sópað undir teppið
Jón Hilmar Friðriksson, fram-
kvæmdastjóri kvenna- og barna-
sviðs LSH, segir að aðalvanda-
málið sem spítalinn glími við eftir
efnahagshrunið sé lélegri tækja-
búnaður.
„Búnaður eins og rúm, skurðar-
borð, tölvur og fleira hefur allur
verið skorinn niður og er nú orðinn
eins og hús sem maður heldur ekki
við. Hlutir eru nú farnir að bila svo
mikið að það er ekki hægt að laga
þá,“ segir hann. „Og ekki vorum
við vel haldin fyrir hrun.“
Jón Hilmar segir að deildirnar
hafi þó haldið framleiðninni,
sjúklingar séu jafnmargir og
að gerðirnar líka, ef ekki fleiri.
En ef ekkert verði að gert muni
LSH standa uppi snauður því hver
vilji koma að vinna hjá sjúkrahúsi
þar sem tækin eru gömul og
þjónustan ófullnægjandi. „Við
erum að gera það sama fyrir mun
minni fjármuni,“ segir hann.
„Fólk er að hlaupa hraðar og gera
meira og það kemur til með að éta
okkur að innan smám saman.“
Að mati Jóns Hilmars eru stjórn-
völd að fresta óum flýjanlegum
vandamálum innan kerfisins með
því að sópa þeim undir teppið.
„Heilbrigðiskerfið er dýrasta
spilaborgin til að falla,“ segir
hann.
Verður ekki bætt í næsta ár
Guðbjartur Hannesson velferðar-
ráðherra segir málið ekki lengur
snúast um niðurskurð, heldur hag-
ræðingu innan kerfisins.
„Við verðum að halda vel utan
um það sem við höfum,“ segir
Guðbjartur. „Ég hef vissulega
sjálfur talað um niðurskurð og
hagræðingu, en mótsögnin í
þessari umræðu er að heildar-
kostn aður vegna heilbrigðismála
hefur hækkað síðan í hruninu,
meðal annars vegna hærri lyfja-
kostnaðar. Vandi okkar núna er
að glíma við með hvaða hætti við
bregðumst við þessu og getum
hindrað að kostnaður aukist enn
frekar.“ Vinna við fjárlagagerð
næsta árs er hafin og segir ráð-
herra að ekkert útlit sé fyrir að
auknum fjármunum verði varið í
heilbrigðismálin til að bæta upp
fyrir niðurskurð síðustu ára.
„Allt útlit er fyrir að við getum
því miður ekki aukið í aftur
umfram það sem er,“ segir hann.
„Fjárlögin verða auðvitað að mæta
raunhækkunum og það hefur verið
tekið tillit til ýmissa þátta. Það
verður ekki svigrúm á næsta ári
til að taka upp nýjungar eða gefa
mikið til baka. Markmiðið verður
að koma í veg fyrir enn frekari
niðurskurð.“
Guðbjartur segir langflestar
heilbrigðisstofnanir á landinu hafa
unnið þrekvirki við endurskipu-
lagningu í ljósi minnkandi fjár-
framlaga frá hinu opinbera.
„En vissulega er margt líka
komið í þann farveg að það getur
ekki gengið mikið lengra.“
Heilbrigðiskerfið er dýrasta spilaborgin
„Við vorum að vinna að sameiningu
átta stofnana á Vesturlandi í aðdrag-
anda hrunsins. Og það hefur verið
sérstaklega íþyngjandi að vinna að
því samhliða verðandi fjárveitingum.
Almennt hefur gengið sæmilega að
laga sig að þessum aðstæðum. En við
erum að glíma við sama vandamál
og annars staðar um ráðningu
heilsugæslulækna, þó þjónustufall
hafi hvergi orðið. Reksturinn í fyrra
var okkur erfiður og við höfum þurft
að segja upp um 30 starfsmönnum í
þessum hremmingum. Og það sér svo
sem ekkert fyrir endann á því.“
Guðjón Brjánsson, forstjóri
Heilbrigðisstofnunar Vesturlands
Niðurskurður: 25%
30 sagt upp
Búið að moka út úr öllum hornum
Heilbrigðisþjónustan á Íslandi og í OECD árið 2009
Útgjöld til heilbrigðisþjónustu Ísland OECD-meðaltal
Hlutfall af vergri landsframleiðslu 9,7% 9,6%
Hlutfall hins opinbera í heildarútgjöldum 82% 72%
Hlutfall sjúklinga sem deyr á sjúkrahúsum 30 daga frá innlögn
Hjartaáfall 3% 5,4%
Brjóstakrabbamein 86,3% 83,5%
Leghálskrabbamein 67,3% 66,4%
Áhrifaþættir heilsu
Áfengislítrar á hvern íbúa, 15 ára og eldri 7,3 l. 9,1 l.
Reykingar, hlutfall íbúa 15 ára og eldri 15,8% 22,1%
Offita, hlutfall fullorðinna 20,1% 16,9%
Annað
Þunglyndislyf (dagskammtur á 1.000 íbúa) 98,3 52,5
Segulómtæki, fjöldi á hverja milljón íbúa 21,9 12,2
Heimild: Heilsuvísir landlæknis - samanburður við meðaltal OECD-ríkjanna árið 2009
„Það er ljóst að þjónustan er öðruvísi en fyrir hrun.
Mörgum finnst erfiðara að fá þá þjónustu sem
óskað er eftir, en heilt yfir hef ég heyrt að sjúklingar
séu ánægðir. Biðlistar eru ekki mjög langir, þrátt
fyrir niðurskurðinn. En vinnuumhverfið er lakara og
álagið er mun meira. Fólk hleypur hraðar. Þetta er
komið að þolmörkum og þarf að fara að breytast.
Það verður ekki haldið svona áfram lengi – fólk
gefst bara upp.“
Bjarni Jónasson, forstjóri Sjúkrahússins á Akureyri.
Niðurskurður: 17%
„Okkur hefur að mestu leyti tekist að láta niðurskurðinn ekki bitna á
sjúklingum. En álagið á starfsfólk er orðið allt að því ómennskt. Ég held
að það sé bara tímaspursmál hvenær það hrynur. En við höfum ekki
þurft að að draga úr þjónustu að verulegu leyti. Þessi niðurskurður er
ansi mikill hjá stofnun sem er fyrst og fremst að sinna frumheilbrigðis-
þjónustu. En það gengur erfiðlega að halda okkur innan ramma fjárlaga.“
Gunnar K. Gunnarsson, forstjóri Heilbrigðisstofnunar Vestmannaeyja.
Niðurskurður: um 30%
Álagið orðið allt að því ómennskt
„Við erum nokkurn veginn á pari og hefur gengið ótrúlega vel þrátt
fyrir þennan mikla niðurskurð. En við þolum ekki meira. Til að láta
þetta ganga þurfum við að vera með stöðugar aðhaldsaðgerðir og
eftirlit með starfseminni, svo þetta er vogun vinnur vogun tapar.
Starfsmennirnir eru allir að róa í sömu átt og að því leytinu til getur
maður ekki annað en hrósað þeim. Álagið er mikið og ég get ekki séð
að það sé hægt að spara meira.“
Þórunn Benediktsdóttir, staðgengill forstjóra Heilbrigðisstofnunar
Suðurnesja.
Niðurskurður: 23%
Starfsmenn róa allir í sömu átt
Allt útlit er fyrir að við
getum því miður ekki
aukið í aftur umfram það
sem er.
GUÐBJARTUR HANNESSON
VELFERÐARRÁÐHERRA
Starfsfólkið hleypur hraðar