Vísbending


Vísbending - 17.12.2007, Blaðsíða 30

Vísbending - 17.12.2007, Blaðsíða 30
Traustar, almennar reglur ÓH: Þessu aukna frjálsræði hafa líka fylgt alls konar takmarkandi reglur um hegðan fyrirtækja á markaði og þykja að minnsta kosti eðlilegar annars staðar. Eftirlit með markaði sem framámenn í atvinnulífi kalla gjarnan eftirlitsiðnaðinn og er mjög í nöp við. JS: En markaðslögmálin njóta sín hvergi nema í kringum þau sé settur traustur reglurammi. Þetta er auðvitað sú mikla breyting sem orðin er. ÓH: Já, og það er greinilegt að það er mörgum svokölluðum frjálshyggjumönnum mjög í nöp við. JS: Eg veit nú ekki almennilega hvað það orð þýðir, fijálshyggjumaður. Ég held að þú finnir hvergi dæmi um vel starfandi markað þar sem ekki eru líka vel skipulagðar reglur sem móta umhverfí viðskiptanna.í raun og veru helst þetta tvennt algerlega í hendur. Það er fráleitt að tala um þetta tvennt sem andstæður. Þetta er eins og tvær skeljar sem mynda samloku. JH: Morgunblaðið hefur gengið allt of langt í þessum málum á of veikum grunni. Sérstakt myntkerfi ? OH: En er islenska hagkerfið oflítið til þess að vera sérstakt myntkerfi? Eykurþað á sveiflur? JS: Ég held að fæstum geti blandast hugur um það að íslenska myntsvæðið er minna en það sem kalla mætti kjörstærð á myntsvæði, svo ég vísi óbeint til frægrar greinar eftir Robert Mundell frá 1961, A Theory of Optimum Currency Areas. En hvaða val átti lsland eftir að gjaldeyris- ogjjármagnshreyfingar höfðu verið gefnarfrjálsar? Þá var valið annað hvort að tengjast stærra myntsvæði - og í því efhi er kosturinn að flestra áliti aðeins einn: að tengjast Evrópusambandinu með aðild að Efhahags- og myntbandalaginu þ.e. evrusvæðinu - eða reka myntkerfi af því tagi sem við höfuin glímt við frá árinu 2001. I raun og veru er kannski ekki eins mikill munur á þessu tvennu og mönnum gæti virst, því að til þess að reka farsællega sjálfstæða mynt með verðbólgumarkmiði og stýrivöxtum sem helsta stjórntæki, þurfa Islendingar að koma á því, jafhvægi í efhahagsmálum" sem er forsenda fyrir aðild að Efnahags- og myntbandalaginu, EMU, innan ESB og þar með að evrusvæðinu. JH. Það stendur engin auðveld leið til boða. JS: Það stendur engin auð veld leið til boða út úr þessum vanda. En hins vegar tel ég að það séu ákveðnar hættur í því fólgnar að reyna að halda áfram að reka þennan minnsta gjaldmiðil heims sem sjálfstæða mynt í ólgusjó hnattvæddra fjármagns- og gjaldeyrismarkaða. Um þetta þarf að fara fram opinská og skynsamleg umræða og athugun. Það er ekki nokkur vafi á því að reynslan sem við höfum af því að taka þátt í Evrópusamstarfi á sviði efhahags- og viðskiptamála hefur í öllum atriðum verið góð. Það var eitt af því merkasta sem viðreisnarstjómin gerði, að berjast fyrir aðildinni að fríverslunarsvæðinu EFTA sem var ákveðið 1968 og kom til framkvæmdar 1970 og svo fríverslunarsamningunum við Evrópusambandið, sem lokið var af vinstri stjórninni 1972. Þetta eru vörður á leiðinni til framfara. Aðildin að Evrópska efhahagssvæðinu sem ákveðin var 1992 og gekk í gildi 1994 byggir á þessum aðdraganda. Það er að mínu áliti fyrst og fremst tæknilegt spursmál hvort myntbandalagið er með í samstarfinu eða ekki. Það er ekki allur munur á því og þeim skuldbindingum sem menn gangast undir í sambandi við EES. Stundum er látið í veðri vaka að þama sé mikill eðlismunur. Ég tel það ekki vera. En þetta er og verður eitt af varanlegu viðfangsefhunum á íslenskri þjóðmáladagskrá. JH: Undir þetta get ég allt saman tekið, af heilum huga. Það hafa alltaf verið til gætnir og skynsamir stórkapítalistar og einnig þessar ofsafengnu göslaratýpur sem kunna sér ekki hóf og þekkja ekki mannasiði. Mér finnst það ótrúlegt að þessir menn skuli ekki skilja það sjálfir, hvað þeir gera sjálfum sér og öðrum og öllu kerfinu illt með háttalagi sínu. Svo eru til menn, sem kunna að haga sér skynsamlega og vekja traust. En það er ekki annað en reynslan sem refsar hinum. JS: Ég tel að nú sé sérstaklega mikilvægt að eftirlitsstarfsemin sé sem allra vönduðust m.a. vegna mikilla umsvifa islenskra fyrirtækja erlendis, ekki síst fjármálafyrirtækjanna. Opinbert eftirlit má þó auðvitað aldrei fara offari og þarf jafhan að byggja á traustum, almennum reglum. JH: Ég held að það hafi orðið slys í sambandi við bankana og fiármálakerfið þegar Fjármálaeftirlitið var tekið frá Seðlabankanum og gert að sjálfstæðri stofhun sem ekki byggði á nægri reynslu. Það var gert á versta tíma, einmitt þegar verið er að einkavæða bankana. Þetta er ábyggilega komið í betra lag núna, en ég held að það hafi verið mistök á sínum tíma. JS: Þama var nú í raun og veru verið að fara eftir tíðarandanum. JH: Tíðarandanum? JS: Já, til dæmis var verið að kljúfa bankaeftirlitið frá seðlabankanum í Bretlandi um þetta leyti. Hugmyndin á bak við þetta var m.a. var sú að eftirlitið þyrfti að taka til fleiri fjármálastofhana en áður, ekki eingöngu bankanna heldur einnig til tryggingafélaga og verðbréfafyrirtækja sem létu sífellt meira að sér kveða. Það verður ekki nógsamlega undirstrikað hversu mikilvægt það er að þetta séu traustar stofhanir. Þessar stofhanir, Samkeppniseftirlitið og Fjármálaeftirlitið eru auk Seðlabankans afar mikilvægar fyrir vel- virkan markaðsbúskap. Afskráning fyrirtcekja af markaði JH: Nú hefur orðið sú þróun í þá átt að taka fyrirtækin út af hlutabréfamarkaðinum. Þróunin er ekki einungis hér á landi heldur í umheiminum líka. Hún hefur að nokkru byggst á þessu óvenjulega lága vaxtastigi í heiminum á þessum árum. Það hefur verið mikil freisting að taka eigið fé út úr fyrirtækjunum og setja lánsfé inn í staðinn. Þetta held ég hafi ekki verið gott, það er óheppilegt að þetta skyldi einmitt byrja þegar hlutabréfamarkaður hér er að komast til nokkurs þroska. Kannski snýst þetta við þegar vaxtastigið verður eðlilegra og ekki verður hægt að mata krókinn á þennan hátt. Það hefði verið heilbrigðari þróun ef fyrirtækin hefðu haldið áfram á markaði. ÓH: En svo erþað hlutverkfjölmiðla. Hafa íslenskir fjölmiðlar verið nógu vökulir og gagnrýnir á ástandið? Við tókum eftir því þegar greiningardeildir erlendra banka fóru að efast um innviði bœði íslenskra banka og jafnvel íslenska ríkisins, þá var jyrsta vörnin sú að þessir menn vissu ekkert í sinn haus og œttu ekkert að vera að gjamma og að þetta vœri öfund yfir íslensku útrásinni og velgengninni og svo framvegis. Svo tóku menn sig á, tóku þetta alvarlega, en islensku fiölmiðlarnir brugðust þannig við að þetta vœri árás á landið, þjóðina en ekki þá menn sem voru að stunda þessi viðskipti. JS: Sem betur fer brugðust bæði bankarnir og opinberar stofhanir við þessari ágjöf með skynsamlegum hætti, einfaldlega með því að leggja spilin á borðið og nota hvert tækifæri sem gafst til að kynna reikninga sína og starfsaðferðir og íslensk efhahagsmál - og reyndar hvað bankana varðar, að breyta sínu búskaparlagi, t.d. með því að draga úr krosseignarhaldi sem var eitt af því sem harðast var gagnrýnt. ÓH: En hefur ekki lengi verið tilhneiging til að takafyrirtœkin út afmarkaði, eins ogþii varst að segja, Jónas, til þess að komast hjá þessari upplýsingaskyldu? Er nema eitt sjávarútvegsfyrirtæki eftir á markaðnum? 30IVISBENDING

x

Vísbending

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vísbending
https://timarit.is/publication/281

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.