Læknablaðið - 15.11.1989, Blaðsíða 49

LÆKNABLAÐIÐ 1989; 75: 369-71
369
Örn Bjarnason
LÍKNARDAUÐI
í því, sem hér fer á eftir, mun ég leitast við að
lýsa hugtakinu líknardauði, eins og það veit að
læknum í starfi, innan þess ramma sem markast
af siðareglum.
CODEX ETHICUS
í lögum Læknafélags Islands (1) sem
samþykkt voru 1978 segir, að félagið hafi
sérstakar siðareglur, Codex Ethicus, sem
samdar eru með hliðsjón af siðareglum
Alþjóðafélags lækna. Siðareglur þessar
(Intemational Code of Medical Ethics (2))
voru samþykktar í Lundúnum árið 1949.
Arið áður hafði Alþjóðafélag lækna (World
Medical Association) samþykkt læknaheit það,
sem kennt er við Genf, en þar segir m.a.:
»Ég mun viðhalda æðstu virðingu fyrir
mannlegu lífi allt frá upphafi þess, jafnvel
þó mér sé ógnað og ég mun ekki nota
læknisfræðiþekkingu mína andstætt lögmálum
manngæzku og mannúðar« (3).
Slíkar siðareglur eru að stofni til æði gamlar
og byggjast að nokkru á heiti því, sem kennt
er við Hippokrates, sem talinn er fæddur árið
460 f. Kr.
Núgildandi siðareglur voru samþykktar á
aðalfundi Læknafélags Islands 1978.
Siðareglur lækna eru jafnan, þegar
þurfa þykir, endurskoðaðar með tilliti til
breyttra þjóðfélagsaðstæðna og framfara í
læknavísindum.
Siðareglur verða í mörgum atriðum að vera
almenns eðlis og verður hver læknir að túlka
þau atriði í samræmi við eigin lífsviðhorf,
enda er fram tekið í Codex Ethicus: »Það
er meginregla, að lækni sé frjálst að hlýða
samvizku sinni og sannfæringu« (4). í
Alþjóðasiðareglum lækna segir síðan: »Lækni
ber ávallt að hafa í huga þá skyldu að
viðhalda mannlegu lífi« (2).
Væri síðasta setningin túlkuð ósveigjanlega,
gæti hún merkt, að læknum sé skilyrðislaust
skylt að viðhalda öllu lífi, svo lengi sem
kostur er.
Slíkar reglur verður þó ávallt að skoða
með hliðsjón af siðfræði og þeirri löggjöf
sem í gildi er. Ekki verður heldur hjá því
komizt, að hagfræðileg vandamál skjóti upp
kollinum, þó mannslíf verði aldrei metin til
fjár og allir skuli jafn réttháir, enda segir í
Genfarheitinu: »Ég mun ekki láta umhugsun
um trú, þjóðemi, kynþátt, flokkssjónarmið eða
þjóðfélagsstöðu hindra mig í skyldum mínum
við sjúklinga mína« (3).
Trúlega búum við hérlendis við jafnbetri
heilbrigðisþjónustu en víðast annars staðar
og ríflegum fjármunum er veitt til hennar,
en hollt er að hafa í huga í umræðu um
líknardauða, að kostnaður fer hraðvaxandi og
fjármunimir eru takmarkaðir.
LÍKNARDAUÐI
Orðið er komið úr grísku og það er myndað
úr stofnunum eu=vel og thanatos=dauði.
EUTHANATOS merkir því góður, mildur eða
ljúfur dauðdagi og tók í upphafi til þess hluta
læknislistarinnar, sem fjallaði um meðferð
dauðvona fólks: A hvem hátt mætti hjálpa
hinum deyjandi til þess að hljóta hægan
sársaukalausan, en þó eðlilegan dauðdaga.
EUTHANASIA hefir síðan fengið nýja
merkingu innan læknisfræðinnar: Að
deyða með læknisfræðilegum aðferðum af
samúðarástæðum.
EUTHANASIA nær þá yfir tilteknar
ákvarðanir (5), sem læknir tekur,
a) ef sjúklingur er haldinn ólæknandi
sjúkdómi eða svo skaddaður að ekki verði
úr bætt, hann líði óbærilegar kvalir eða