Dagblaðið Vísir - DV - 14.09.2007, Blaðsíða 21

Færeyskir tónleikar
Tónleikar með færeysku yfirbragði fara fram í
Norræna húsinu annað kvöld. Tónlistarmennirnir sem
koma fram eru Budam, Jensina Olsen og Jógvan
Hansen ásamt íslensku hljómsveitinni Ízafold.
Miðasala fer fram í Norræna húsinu og á midi.is.
DV Menning föstudagur 14. september 2007 21
Mannleg
skákvél
Hjá Máli og menningu er
komin út bókin Skáktyrkinn
eftir Robert Löhr. Skáktyrkinn
er margslungin söguleg skáld-
saga sem fjallar um þjóðsagna-
kennda uppfinningu, skákvél
í mannsmynd, og þann vef
blekkinga, öfundar, hneyksl-
ismála og losta sem spinnst
í kringum hana við hirðina í
Vínarborg í lok 18. aldar. Ro-
bert Löhr, sem er gestur Bók-
menntahátíðar í Reykjavík, er
fæddur í
Berlín 1973.
Skáktyrkinn
er fyrsta
skáld-
saga hans
og hefur
uppskor-
ið mikið
lof og
vinsæld-
ir. Guð-
mundur
Viðar Karlsson þýddi.
Hótel Borg
Út er komin bókin Hótel
Borg eftir Ítalann Nicola Lecca.
Heimsþekktur hljómsveitar-
stjóri hafnar æðstu metorðum
innan tónlistarheimsins og
ákveður
að setjast
í helgan
stein. En
fyrst ætlar
hann að
halda mik-
ilvægustu
tónleika
lífs síns.
Lecca, sem
er gestur
Bókmenntahátíðar í Reykja-
vík, fæddist á Sardiníu á Ítalíu
árið 1976. Hann er talinn einn
af efnilegustu rithöfundum
Ítala en eftir hann liggja fjögur
smásagnasöfn og skáldsögur.
Hann hefur unnið til nokkurra
verðlauna fyrir skrif sín. Lecca
dvaldist hér á landi um skeið og
ákvað þá að Reykjavík yrði um-
gjörð næstu bókar sinnar.
Fyrsta mynda-
orðabókin
Stóra myndaorðabók-
in er komin út hjá Máli og
menningu. Bókin er sú fyrsta
sinnar tegundar á íslensku.
Hún geymir myndir af öllu
milli himins og jarðar, allt frá
smæstu líffærum augans til
einstakra hluta þotuhreyfils, frá
mismunandi kryddtegundum
til skíðastökkpalla. Hverri mynd
fylgir íslenskt orð yfir viðkom-
andi fyrirbæri og hluta þess
og einnig heiti þeirra á fjórum
öðrum tungumálum: ensku,
þýsku, frönsku og spænsku.
Sýningaropnun
í Gallerý 100°
Eysteinn Jónsson opnar myndlistarsýningu í Gallerý
100° í húsakynnum Orkuveitu Reykjavíkur kl. 17 á
morgun. Sýningin stendur til 12. október og er opin alla
virka daga frá kl. 8.30 til 16.
Blind kind í Austurbæ
„Þetta er absúrd leikrit. Það má
eiginlega segja að þetta sé fantasía,“
segir Pálína Jónsdóttir leikkona sem
frumsýnir einleikinn Blinda kindin
eftir Elísabetu
Jökulsdóttur
í Austurbæ á
morgun. Steinunn Knútsdóttir sér
um leikstjórn.
„Verkið fjallar um hugaróra konu
sem er ástfangin af manni,“ segir Pál-
ína. „Þetta er voða mikið inni í höfð-
inu á henni því hann veit ekkert um
þetta, blessaður maðurinn. Og hún
þarf svo mikið að tjá þetta að hún
reynir að fanga athygli heimspress-
unnar. Heimspressan er hins vegar
á kafi í að fylgjast með stríði í heim-
inum og frægum einstaklingum
þannig að konan bregður á það ráð
að bjóða upp á leik sem heitir jarð-
arfaraleikurinn. Þar tekst henni að
jarða sig á tólf mismunandi vegu.“
Leikritið var sýnt í Iðnó árið 2004,
hét þá The Secret Face og var flutt
á ensku. Pálína hefur síðan þá far-
ið með sýninguna um Ameríku og
Evrópu við mjög góðar undirtektir.
Einleikjahátíð í Makedóníu var einn
af viðkomustöðunum þar sem sýn-
ingin lenti í fyrsta sæti. „Við mætum
þarna full af eldmóði en svo er mér
sagt að vera ekki að búast við neinu
því það sé pólitískt samráð um úrslit
keppninnar. Það kom líka á daginn
að nágrannar Makedóníumanna,
Rúmenar, unnu en það er mik-
ið samband þarna á milli á leiklist-
arsviðinu. Þegar við komum heim
hafði listrænn stjórnandi keppninn-
ar svo mikið samviskubit að hann
gat ekki annað en sagt okkur að
meirihluti dómnefndar hefði í raun
valið okkar sýningu sem þá bestu,“
segir Pálína og hlær.
LeikList
Það tók hjónin Jung Chang og
Jon Halliday tólf ár að skrifa ævi-
sögu Maós formanns. Hjónin skiptu
heimildarvinnunni bróðurlega á
milli sín og hittust svo í hádegismat
í eldhúsinu á heimili þeirra og köst-
uðu á milli hugmyndum eða einfald-
lega létu móðinn mása um það sem
lá þeim á hjarta enda ótalmargt sem
kom þeim á óvart í rannsóknarvinn-
unni. „Ég tala ekki kínversku svo Jung
sá aðallega um þann hluta,“ segir Jon
sem hefur sérhæft sig í rússneskri
sögu og talar tungumálið. „Ég sá því
aðallega um að vinna úr rússnesku
heimildunum en í þeim reyndist
vera gullnáma af nýjum upplýsing-
um um Maó og stjórnartíð hans.
Kínverjar tala ekki við útlendinga og
sérstaklega ekki um svona hluti. En
við Jung ferðuðumst mjög mikið um
Kína og skoðuðum næstum öll hús-
in sem Maó lét byggja fyrir sig.“ Jon
segir það hafa verið ævintýri líkast
að fara á slóðir Maós. „Hann var með
hámarksöryggisgæslu í öllum sín-
um húsum. Hann keyrði bílana inn
í stofu til sín og á eftir honum skellt-
ist heljarinnar stórt stálhlið. Öll hús-
in eru einlyft þar sem Maó var illa
við að heyra umgang frá efri hæðum
enda hafði hann stöðugar áhyggjur
af launmorðingjum.“
Góður bófi
Það kemur ítrekað fram í verkinu
Maó: Sagan sem aldrei var sögð, að
án hjálpar frá rússneska komúnista-
flokknum með Stalín í fararbroddi
hefði Maó aldrei komist til valda. „Fé-
lagar Maós reyndu ítrekað að halda
honum úti í kuldanum því þeim
blöskraði framkoma Maós. En Stalín
taldi Maó hafa allt sem þurfti til þess
að koma á kommúnistaríki í Kína.“
Kínverkski kommúnistaflokkurinn var
háður fjárframlögum frá Rússlandi.
Maó fékk sinn skerf en mjög snemma
á ferlinum tók Maó upp þá siði sem
síðar áttu eftir að verða eitt af hans að-
alsmerkjum. „Strax 1928 var Maó far-
inn að lifa því nautnalífi sem hann svo
gerði ævina á enda. Hann bjó í stórum
húsum og var með átta persónulega
þjóna. En peningarnir komu ekki ein-
ungis frá Rússum. Maó var bófi; hann
var mjög góður bófi,“ segir Jon.
Óvinsæll og óheillandi
Ólíkt mörgum öðrum einræðis-
herrum virðist Maó hvorki hafa haft
hugsjón að leiðarljósi né persónutöfra
til þess að heilla lýðinn. „Aðstæður
voru með Maó og það má segja að
Stalín hafi búið til kjöraðstæður fyrir
Maó. Maó þekkti sjálfan sig gríðarlega
vel og vissi nákvæmlega hvað það var
sem hann vildi. Það vildi svo „heppi-
lega“ til að hann hafði hjarta úr steini
og siðlaus var hann með öllu en það
voru einmitt þessir eiginleikar sem
gerðu það að verkum hann naut fulls
stuðnings Stalíns,“ segir Jung. Þrátt fyr-
ir mörg hliðarspor Maós fyrstu árin í
Kommúnistaflokknum og gríðarlegar
óvinsældir hans innan flokksins hélst
hann inni en einungis vegna stuðn-
ingsins frá Stalín. „Það var siðleysið
færði hann upp valdaskalann. Þó svo
að Maó hafi ekki getað heillað fjöld-
ann náði hann góðri stjórn á minni
hópum. Hann var mjög góður í því að
brjóta fólk niður, egna andstæðingum
sínum saman og almennt vera ógn-
andi,“ segir Jon Halliday.
Elskaði ofbeldi
Eitt af markmiðum Jung Chang
og Jon Halliday með verkinu var að
reyna að skilja hvers vegna Maó var
eins óvæginn og hann var. Þau rann-
sökuðu uppruna Maós en gátu ekki
tengt neitt í barnæsku Maós sem gæti
hafa drifið hann til siðleysis. „Fyrstu
merki um hneigð Maós til ofbeld-
is var í skriflegum texta hans þegar
hann var 24 ára. En hann var ekki far-
inn að beita neinu líkamlegu ofbeldi
á því tímabili. Hann var ekki orðinn
vandall, segir Jung: „En hann elskaði
eyðileggingu. Hans draumur var að
rífa niður allann heiminn og byggja
hann upp á nýtt,“ bætir Jon við. „Þeg-
ar hann var svo 33 ára, varð hann
í fyrsti skipti vitni að líkamlegu of-
beldi. Þetta var mjög skýrt augnablik
fyrir hann því það var þá sem hann
uppgötvaði að hann elskaði ofbeldi,“
segir Jung.
Gáfaður og vel lesinn
Jung og Jon töluðu við ótrúlegan
fjölda fólks við vinnslu bókarinnar.
Það er löngu orðið ljóst að Maó var
fyrst og fremst eiginhagsmunasegg-
ur sem kærði sig lítt um hag þjóðar
sinnar; þvert á það sem hugmynda-
fræði kommúnismans átti upphaf-
lega að boða. Hann hlýtur þó að hafa
búið yfir einhverjum kostum. „Maó
var ótrúlega gáfaður og vel lesinn
maður. Hann byrjaði ekki í Kommún-
istaflokknum út af hugmyndafræð-
inni heldur vegna þess að honum var
boðin vinna við að selja bækur um
kommúnisma. Þetta hentaði honum
vel. Hann var fátækur og hann elsk-
aði bækur. Og það er ástæðan fyrir
því að hann gekk í flokkinn og í raun-
inni ekki svo slæm ástæða. En seinna,
í menningarbyltingunni, leyfði hann
ekki almenningi að lesa. Bækur voru
brenndar um allt Kína. Hann las, en
restin af Kína mátti ekki lesa,“ segir
Jung alvarleg á svip. „En það er alls
ekki hægt að segja honum margt til
hróss,“ bætir hún við.
„Fjölskyldumaðurinn“ Maó
Maó gifti sig fjórum sinnum um
ævina. Hann gifti sig fyrst fjórtán ára
en það var skipulagt af foreldrum
brúðhjónanna. Brúðurin dó innan
við ári eftir brúðkaupið. Önnur eig-
inkona hans var stóra ástin í lífi hans.
„Hann talaði mikið um hana, skrif-
aði ljóð um hana og sagði hve mikið
hann elskaði hana. En við Jon kom-
umst að því að hann í rauninni yfir-
gaf hana og þrjá syni þeirra. Hún var
síðar drepinn af Þjóðernisflokkn-
um en Maó hefði auðveldlega getað
bjargað henni en hann sagðist vera
of þreyttur til að standa í því. Þriðja
eiginkona hans eignaðist ógrynni af
börnum með honum. Hana yfirgaf
hann líka. Hún fékk taugaáfall og var
inn og út af geiðveikrahælum. Fjórðu
konu Maós, Madame Maó, var lengi
kennt um Menningarbyltinguna. Hún
var sögð hin illa kona sem ráðskað-
ist með Maó. Seinna sagði Madame
Maó: „Ég var hundur Maós formanns,
Maó bað mig um að bíta; ég beit.“ Maó
notaði hana því að hann vissi að hún
var illgjörn. Þegar andstæðingar Maós
beindu spjótum sínum að honum rétt
undir lok ævi hans bað hann þá um að
leyfa sér að deyja í friði. Þeim var hins
vegar velkomið að taka Madame Maó
í stað hans. Stuttu eftir að hann dó, var
Madame Maó handtekin; stuttu síðar
framdi hún sjálfsmorð í fangaklefan-
um,“ segir Jung.
Skert tjáningarfrelsi
Bók Jung og Jon er enn bönnuð í
Kína. „Hún var gefin út í Hong Kong
fyrir ári. Bókin hefur með ýmsum
krókaleiðum ratað leið sína til Kína
þökk sér netinu. En Kínverskt samfé-
lag hefur breyst mjög mikið og mjög
ört frá því á tímum Maós. Fólk hefur
það miklu betra. En tjáningarfrelsið
er enn skert og reyna stjórnvöld að
fylgjast vel með sínu fólki. Það verð-
ur hins vegar erfiðara og erfiðara fyr-
ir stjórnvöld eftir því sem tækninni
fleytir áfram.“ Maó er enn af mörg-
um álitinn hetja. „Já, það er sorglegt.
En þó er fólk smám saman að opna
augun fyrir þessum hörmungum
sem urðu af hans völdum. Núverandi
stjórn er auðvitað byggð á grunni
Maós og ef hún efast um hans gjörð-
ir efast hún um eigin rætur og þá er
hætt við að stjórnin veikist enn frek-
ar. Þetta er því erfið staða,“ segir Jung
að lokum.
Kindablinda?
pálína í hlutverki sínu
í blindu kindinni.
FORMAÐURINN SEM
ELSKAÐI OFBELDI
Hjónin Jung Chang og Jon Halliday eru stödd hér á landi til að
kynna nýlegt verk sitt á Bókmenntahátíð. Árið 2005 sendu þau
frá sér ævisöguna Maó: Sagan sem aldrei var sögð. Bókin kem-
ur út von bráðar hér á landi en Ólafur Teitur Guðnason hefur
þýtt bókina á íslensku. Vinnsla bókarinnar tók heil tólf ár en
gríðarleg rannsóknarvinna liggur að baki. DV hitti hjónin í
miðbæ Reykjavíkur þar sem þau sögðu í stuttu máli frá for-
manninum ógurlega; Maó.
Í dag, föstudag, klukkan 15.15 ætlar
Jung Chang að halda fyrirlesturinn
Hvernig öðlast ég skilning á maó í sal
1 í Háskólabíói. fyrirlesturinn er
haldinn í samvinnu við stofnun
Vigdísar finnbogadóttur. ennfremur
verða þau Jon Halliday í hádegisspjalli
í Norræna húsinu, kl. 12.30.
Jung Chang og Jon Halliday árita bók
sína eftir fyrirlesturinn í Háskólabíói
og í bókaverslun máls og menningar,
Laugavegi 18, klukkan 11 laugardag-
inn 15. september. Í tilefni af komu
höfundanna til landsins fæst bókin á
sérstöku tilboðsverði.
Jon Halliday Hjónin Jung Chang og Jon Halliday sendu frá sér stórvirkið maó: sagan
sem aldrei var sögð árið 2005. bókin hefur nú verið þýdd á íslensku en það var Ólafur
teitur guðnason sem þýddi.