Fréttablaðið - 31.05.2014, Síða 16

31. maí 2014 LAUGARDAGURSKOÐUN
FRÉTTABLAÐIÐ Skaftahlíð 24, 105 Reykjavík Sími: 512 5000, ritstjorn@frettabladid.is FRÉTTASTJÓRI: Andri Ólafsson andri@frettabladid.is RITSTJÓRNARFULLTRÚI: Álfrún Pálsdóttir alfrun@frettabladid.is VIÐSKIPTI: Fanney Birna Jónsdóttir fanney@frettabladid.is MENNING: Friðrika Benónýsdóttir fridrikab@frettabladid.is
DÆGURMÁL: Lilja Katrín Gunnarsdóttir liljakatrin@frettabladid.is VÍSIR: Kolbeinn Tumi Daðason, kolbeinntumi@365.is LJÓSMYNDIR: Pjetur Sigurðsson pjetur@frettabladid.is FRAMLEIÐSLUSTJÓRI: Sæmundur Freyr Árnason sfa@frettabladid.is ÚTLITSHÖNNUN: Silja Ástþórsdóttir siljaa@frettabladid.is
ÚTGÁFUFÉLAG: 365 miðlar ehf. STJÓRNARFORMAÐUR: Ingibjörg S. Pálmadóttir FORSTJÓRI OG ÚTGÁFUSTJÓRI: Ari Edwald
RITSTJÓRAR: Ólafur Þ. Stephensen olafur@frettabladid.is, Mikael Torfason mikael@frettabladid.is Fréttablaðið kemur út í 90.000
eintökum og er dreift ókeypis á heimili á höfuðborgarsvæðinu og Akureyri. Einnig er hægt að fá blaðið í völdum verslunum á
landsbyggðinni. Fréttablaðið áskilur sér rétt til að birta allt efni blaðsins í stafrænu formi og í gagnabönkum án endurgjalds.
ISSN 1670-3871
SPOTTIÐ
AF KÖGUNARHÓLI ÞORSTEINS PÁLSSONAR
Að morgni kjördags eru úrslitin að sjálfsögðu ekki gefin. En reikna má með að talning atkvæða
í kvöld staðfesti í höfuðdráttum
kannanir síðustu daga.
Þegar almennar ályktanir fyrir
landsmálapólitíkina eru dregnar
af úrslitum sveitarstjórnarkosn-
inga eru ákveðnir fyrirvarar nauð-
synlegir sakir þess hversu ólíkar
aðstæður geta verið frá einu sveit-
arfélagi til annars. Eigi að síður
má nú eins og endranær lesa úr
atkvæðaseðlunum skilaboð kjós-
enda til ríkisstjórnarinnar. Það á
sérstaklega við
um Reykjavík.
Við kjör á
Evrópuþingið
í síðustu viku
urðu f lokkar
sem andvíg-
ir eru Evrópu-
samstarfinu
stærstu flokk-
arnir í Bretlandi, Frakklandi og
Danmörku. Kjósendur voru að
senda sterk skilaboð. Að vísu
fengu aðrir flokkar ríflega tvo
þriðju hluta atkvæðanna. En það
breytir ekki hinu að þetta voru
söguleg tíðindi; einkum þó í Bret-
landi.
Forsætisráðherrar Norðurlanda
ræddu þessi jarðskjálftaúrslit á
fundi sínum á Mývatni í vikunni.
Okkar ráðherra sagði þau „gefa til-
efni til þess að íhuga hvort gera þurfi
hlutina öðru vísi“. Jafnframt benti
hann á „að rót vandans væru þeir
erfiðleikar sem Evrópusambands-
löndin hafi gengið í gegnum“. Hann
bætti við „að menn sæju ekki alveg
fyrir sér að það leystist á næstunni,
en þó væri þeim mun meiri ástæða
til þess að fólk upplifði það að verið
væri að vinna í hlutunum“.
Á að gera hlutina öðruvísi?
Segja má að forsætisráðherra hafi hitt naglann á höfuðið þegar hann greinir skilaboð
kjósenda í Evrópukosningunum
á þennan veg. Kreppan á Íslandi
varð dýpri en í flestum aðildar-
ríkjum Evrópusambandsins. Margt
hefur áunnist en menn sjá þó ekki
enn fyrir lausn vandans hér frem-
ur en þar. Rétt eins og aðrir Evr-
ópubúar þurfa Íslendingar líka að
upplifa að verið sé að vinna í hlut-
unum.
Þegar atkvæði hafa verið talin
í kvöld er rökrétt að bera niður-
stöðurnar saman við þessa grein-
ingu forsætisráðherra. Atkvæða-
tölurnar munu einfaldlega segja
sína sögu um það hvort kjósend-
ur upplifa veruleikann á þann veg
að verið sé að vinna í hlutunum og
hvort tilefni sé til að gera þá öðru
vísi.
Komi stjórnarflokkarnir vel út
úr kosningunum í heild verður lítið
tilefni til að íhuga hvort fara eigi
aðrar leiðir að settu marki. Verði
stjórnarflokkarnir aftur á móti
fyrir miklu áfalli hlýtur sú spurn-
ing að vakna. Forsætisráðherra
þarf þá að svara rétt eins og leið-
togar aðildarríkjanna hvað það er
sem hann telur að kjósendur vilji
gera með öðrum hætti.
Álitamálið er hvar draga á línuna
milli góðra úrslita og slæmra. Ekki
er sanngjarnt að nota nákvæmlega
sama pólitíska jarðskjálftamæli
eins og í Evrópukosningunum. Þá
þyrfti stjórnarandstaðan ekki að fá
nema tæplega þriðjung atkvæða til
að segja mætti að tilefni væri fyrir
ríkisstjórnina að gera hlutina öðru
vísi. Allir sjá að það væri fráleitt.
Í ljósi þess að stjórnarflokkar
sigla jafnan mótvind þegar erf-
iðleikar steðja að er rétt að gera
vægari kröfur um árangur í dag.
En fari samanlagt fylgi stjórnar-
flokkanna niður fyrir fjörutíu af
hundraði á landinu öllu verður sú
íhugun varla umflúin sem forsætis-
ráðherra taldi að úrslitin í Evrópu-
kosningunum hefðu gefið tilefni til.
Forsætisráðherra hittir naglann á höfuðið
Þegar kreppan skall á í byrjun fjórða áratugar síðustu aldar hleyptu þær aðstæður nýju
lífi í þjóðernishyggju og verndar-
stefnu af ýmsu tagi. Eftir á skildu
menn að þær þjóðir urðu verst úti
sem lengst gengu til móts við þær
einföldu lausnir tíðarandans. Ísland
festist til að mynda lengur í höft-
um en aðrar þjóðir og varð af þeim
sökum lengi eftirbátur annarra.
Kosningaúrslitin í Evrópu nú
sýna að boðskapur þjóðernis-
popúlisma og verndarstefnu,
einkum gagnvart útlendingum,
fær hljómgrunn eins og í kjölfar
heims kreppunnar miklu. Þau við-
brögð eru hins vegar jafn misráðin
nú og þá. Rótleysið í pólitíkinni hér
virðist meðal annars eiga rætur í
því að fólk hefur ekki gert upp við
sig hvort það á að súpa á þessu
gamla víni sem nú er reitt fram á
nýjum belgjum.
Í þingkosningunum 2009 fékk
VG næstum sama fylgi og sumir
sigurvegaranna í Evrópukosning-
unum nú. Ári síðar kusu Reyk-
víkingar leikara í trúðsgervi
sem borgarstjóra. Af því hlaust
þó ekkert stórslys. Í fyrra varð
Framsókn svo fyrsti flokkurinn í
Evrópu af þjóðernispopúlistísku
tagi sem náði forystu í ríkisstjórn.
Og fyrir viku ákvað flokkurinn að
skerpa þá ímynd með því að sá
smá efahyggju í garð mosku íslam-
ista. Nokkrir þungavigtarmenn í
Sjálfstæðisflokknum hafa síðan
gert góðan róm að baráttuaðferð
Framsóknar.
Allt að einu liggur skýringin á
þeim úrslitum, sem væntanlega
bíða sjálfstæðismanna í Reykja-
vík í nótt, fremur í því dýra
verði sem ríkisstjórnarsamstarf-
ið við Framsókn var keypt en í
borgarstjórnar framboðinu sjálfu.
Rótlaus pólitík
KJÓSUM
JÖFNUÐ OG
RÉTTLÆTI!
FYRIR FÓLKIÐ Í LANDINU!
Á
form Vísis hf. um að loka fiskvinnslu fyrirtækisins
á Þingeyri, Húsavík og Djúpavogi og færa alla starf-
semina til Grindavíkur eru að líkindum toppurinn á
ísjaka sem er næsta hagræðingarhrina í íslenzkum
sjávarútvegi.
Í tveimur fréttaskýringum í Fréttablaðinu fyrr í vikunni var
fjallað um líklega þróun á næstu árum. Því er spáð að þörf fyrir
mannskap í sjávarútveginum minnki eða breytist að minnsta kosti;
þannig segir Þór Sigfússon, framkvæmdastjóri Íslenzka sjávar-
klasans, að líkast til muni hluti mannaflans á fiskiskipum færast
yfir á olíuleitar- og þjónustuskip, en fiskvinnslufólk færa sig
yfir í fiskeldi eða fullvinnslu. Útgerðum muni fækka, en engu að
síður muni útgerðarfyrirtæki á heimsmælikvarða verða á ýmsum
stöðum á landinu og þar muni byggð og atvinnustarfsemi blómstra.
„Þetta eru eðlilegar breytingar sem verða að fá að eiga sér stað að
mínu mati,“ segir Þór og telur að ríkið eigi ekki að reyna að hafa
áhrif á þróunina.
Það er ein forsenda þess að
íslenzkur sjávarútvegur verði
áfram hagkvæm og öflug útflutn-
ingsatvinnugrein að framsal á
kvóta verði frjálst, þannig að
fiskurinn sé veiddur og unninn
hjá þeim fyrirtækjum sem gera
það með hagkvæmustum hætti.
Hugmyndir um að binda kvótann við einstök byggðarlög, eins og
hafa komið upp enn einu sinni í umræðunum um skipulagsbreyt-
ingar Vísis hf., myndu þýða minni hagkvæmni, minni verðmæta-
sköpun og á endanum minni vinnu fyrir samfélagið í heild.
Samt er það rétt sem Þórólfur Matthíasson hagfræðiprófessor
segir í umfjöllun Fréttablaðsins, að látið var undir höfuð leggjast að
gera rækilega úttekt á áhrifum kvótakerfisins á byggða- og sam-
félagsþróun í landinu þegar því var komið á. Afleiðingarnar virðast
að einhverju leyti koma stjórnvöldum á óvart; samt liggur í augum
uppi að kerfið auðveldar hagræðingu og sameiningu fyrirtækja í
sjávarútvegi, sem er líka krafan vegna harðari samkeppni á alþjóð-
legum mörkuðum. Spurningin er hvernig eigi að bregðast við.
Þóroddur Bjarnason, prófessor við Háskólann á Akureyri
og stjórnarformaður Byggðastofnunar, er þeirrar skoðunar að
núverandi byggðaaðgerðir í fiskveiðistjórnunarkerfinu; byggða-
kvóti, línuívilnun, strandveiðar og annað slíkt, dugi skammt. Hann
leggur til eins konar millileið um að afnema þessa „potta“ en
binda hluta kvótans í staðinn við landshluta, þar sem framsal yrði
frjálst innan svæðisins og þar með viðurkennt að ekki sé raunhæft
að fiskvinnsla verði rekin á öllum stöðum þar sem hún er nú, en
fólk gæti sótt atvinnu til öflugra útgerðar- og vinnslufyrirtækja á
svæðinu.
Þetta er hugmynd sem sjálfsagt er að sé skoðuð rækilega með
tilliti til þess hvaða áhrif hún myndi hafa á hagkvæmni og alþjóð-
lega samkeppnisfærni sjávarútvegsins. Líkleg niðurstaða af því
er reyndar að þau áhrif séu neikvæð. Sennilega er tímabært að
horfast í augu við að það munu ekki allir staðir, sem í dag lifa á
sjávarútvegi, gera það til langframa. Mótvægisaðgerðir stjórn-
valda eiga þá fremur að snúast um að byggja þar upp arðbæran
rekstur af öðru tagi, til dæmis í ferðaþjónustu, en að streitast
áfram við af veikum mætti að viðhalda útgerð og vinnslu á öllum
stöðum þar sem hún er stunduð í dag.
Næsta hagræðingarhrina í sjávarútvegi framundan:
Viðbrögð við stór-
tækum breytingum
Ólafur Þ.
Stephensen
olafur@frettabladid.is