Þjóðlíf - 01.05.1991, Side 8

Þjóðlíf - 01.05.1991, Side 8
INNLENT VAXTAHÆKKANIR ATLAGA AÐ ÞJÓDARSÁTT Vaxtahœkkanir ríkisstjórnarinnar hleypa ólgu afstað. Stöðugleika fórnað. Kostnaðarverðbólgan komin á fullt. Getur verkalýðshreyfingin stöðvað vaxtaskrúfuna í haust? ÓSKAR GUÐMUNDSSON Asíðustu tveimur árum hafa íslend- ingar upplifað nýja tíð í íslenskum efnahagsmálum. Verðbólgan kveðin nið- ur. Ný viðhorf til rekstrar fyrirtækja og heimila hafa komið til. í stað óvissu og óöryggis gagnvart rekstrarliðum og nán- ustu framtíð var allt í einu hægt að hafa yfirsýn yfir kostnað, gera áætlanir um út- gjöld og tekjur og nálgast heilbrigðari grundvöll til rekstrar. Þetta átti bæði við um fyrirtækin og heimilin í landinu. Á bakvið þjóðarsáttina er ákveðin hug- myndafræði sem hefur komið öllum landsmönnum til góða. Markmiðið með þessari sáttargjörð var að ná stöðugleika í efnahagslífínu og tilgangurinn var að skapa forsendur fyrir auknum kaupmætti launa. í tíð síðustu ríkisstjórnar var mark- miðinu náð og tilgangurinn var að byrja að skila sér með auknum kaupmætti. Einn mikilvægasti áfangi til að treysta stöðugleikann var lækkun vaxta. Óbrigð- ulasti mælikvarðinn á stöðugleika í efna- hagslífinu var og er að breytingar á stærð- um í efnahagslíkamanum séu litlar. Þann- ig ástand hafði skapast í landinu fyrir tilverknað launafólks, atvinnurekenda og ríkisvalds að hægt var að lifa og vinna með lágum prósentutölum. í þannig ástandi skipti 0.5% launahækkun miklu máli sem og 0.5% hækkun eða lækkun vaxta. Eng- inn skyldi vanmeta gildi hinna lágu talna til að hafa hemil á verðbólgu og renna stoðum undir efnahagslegan stöðugleika. Flestir viðurkenna að í viðskiptum og efnahagslífi skiptir „sálfræðin“ miklu máli og sálfræði hinna lágu talna hefur haft mikið að segja um þróun efnahags- mála síðustu misseri - fram að þessu. Lág- ar tölur = minni verðbólga. Þegar nýja ríkisstjórnin ákvað að setja vaxtaskrúfuna af stað á nýjan leik, fyrst með hækkun á vöxtum spariskírteina, gaf hún þessum staðreyndum og reynsluvís- indum langt nef. Hún ákvað að hækka vexti um allt að 30%, þ.e. úr 6% í 7.9%. Sálfræði lágra talna og lítillar verðbólgu er þegar farin út í veður og vind með þessari ákvörðun. Bankarnir boðuðu þegar hlið- stæðar hækkanir á vöxtum hjá sér sem tóku gildi um mánaðamótin og annað fylg- ir á eftir. Hvað er hér að gerast? Hér hefur ríkisvaldið hafið atlögu að þjóðarsáttinni og ríkisstjórnin getur ekki kennt öðrum en sjálfri sér um afleiðingarnar. ú væri í sjálfu sér hægt að líta „abstr- akt“ á þá ákvörðun að hækka vexti á spariskírteinum og komast að þeirri nið- urstöðu að hækkunin væri rökrétt til að styrkja stöðu ríkissjóðs og slá á þenslu- einkenni. En því miður bendir allt til þess að hér sé efnt til annars báls. Forsætis- ráðherra, Davíð Oddson sagði í stefnu- ræðu ríkisstjórnarinnar að um tvær leiðir hefði verið að ræða, „annars vegar vaxta- hækkun og hins vegar skattahækkun“ og stjórnin hefði valið vaxtahækkunarleið- ina. Og ákvörðunin um að hækka vexti á Vaxtalækkanir í helstu Vextir hafa verið lækkaðir all verulega í Bandaríkjunum á síðustu mánuðum og í Evrópu er nú einnig þrýst á um vaxtalækkanir og talað um samræmdar aðgerðir í þessu skyni. Seðlabankastjóri Bandaríkjanna Allan Greenspan rökstyður vaxtalækkun með tilvísun um nauðsyn þess að glæða hagvöxt í Bandaríkjunum. í því sambandi er vert að hafa í huga að í stefnuyfirlýsingu núverandi ríkisstjórnar íslands er einnig lögð áhersla á að glæða hagvöxt. Vaxtaákvarðanir í Bandaríkjunum og flestum ríkjum Evrópu eru einn veigamesti þáttur hagstjórnar ríkjanna. Ríkisstjórnir hafa veruleg áhrif í gegnum seðlabanka viðkomandi ríkja og víðtækt samráð er meðal ríkisstjórna og peningamálastofnana um vaxtapólitík. Bandaríkjastjórn hefur einnig þrýst mjög á að Evrópuríki lækkuðu vexti en helstu iðnríkin hafa hafnað þeirri beiðni. Hins vegar hefur Horst Köhler aðstoðarfjármála- ráðherra Þýskalands lýst því yfir að „samræmd vaxtalækkun helstu iðnríkja heims“ komi til álita ef samdráttartilhneygingum linni ekki í Bandaríkjunum. 8 ÞJÓÐLÍF

x

Þjóðlíf

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Þjóðlíf
https://timarit.is/publication/1099

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.