Þjóðlíf - 01.05.1991, Síða 12

Þjóðlíf - 01.05.1991, Síða 12
stæð, þau gildi við ákveðnar aðstæður en aðrar ekki. Hann bendir á að endurteknar vaxtahækkanir í formi verðbótaþáttar og hárra raunvaxta haft verið máttvana hér á landi í því efni að draga úr eftirspurn láns- fjár og peningaframboði. „Allar fullyrð- ingar um áhrif vaxta í þá átt við ríkjandi aðstæður eru marklausar og rekast á við tölulegar staðreyndir“(Líf og landshagir bls. 81). Það er umhugsunarvert að af þeim sex ríkjum sem hafa reynt verðtryggingu með vísitölubindingu á lánsfjármagni hafa öll nema Island lagt slík kerfi niður. Niður- staðan af reynslunni hefur verið sú að verðbinding fjárhagslegra skuldbindinga hafi verið verðbólguhvetjandi. Það er með ólíkindum að allt hávaxtahagfræðinga- stóðið eins og það leggur sig klifar á vaxta- frelsi og að Islendingar þurfi að hafa sama fyrirkomulag á vaxtaákvörðunum og er annars staðar á Vesturlöndum. En enginn þeirra gengur fram fyrir skjöldu og krefst þess að vísitölubinding verði afnumin —eins og alls staðar annars staðar í heim- inum. Hér á landi hefur frelsið í peninga- málum aðeins verið skýrgreint út frá hags- munum fjármagnseiganda. Hans hags- munir eru einráðir. Verðtryggingin er þannig til komin og hávaxtafylleríið er sömuleiðis fyrir hann. En það er eins og sú efnahagslega staðreynd hafi farið framhjá hávaxtahagfræðingunum að skuldarar eigi einnig hagsmuna að gæta og að það sé ástæða til að líta á „frelsi“ þeirra. Það má nefnilega líta svo á að ákvörðun ríkis- stjórnarinnar t.d. um hækkun húsnæðis- lána sem tekin voru fyrir sex árum til fjör- tíu ára sem og hliðstæðar vaxtahækkanir lífeyrissjóða séu siðlausar, í rauninni frels- isskerðandi úr hófi fram. Ef vextir væru fastir í langtímaskuldbindingum þá hefði það frekar einhverja þýðingu til að slá á þenslu og umframeftirspurn eftir íjár- magni að hækka vexti. Skuldari væri þá frjálsari að því að taka lán þegar hann telur það hagkvæmt, á tímum lágra vaxta, en neita sér um það á tímum hárra vaxta. Fjármagnseigandinn er hér á landi ekki bara með allt sitt á þurru, hann er fyrir- fram búinn að tryggja sér hagnað á hóf- lausan og siðlausan hátt. í langtíma- skuldbindingum er hann með verðtryggt lán, þ.e. alltaf tryggt gegn verðbólgu, hann fær auk þess ekki bara hóflega vexti heldur hæstu markaðsvexti af láninu hverju sinni og er e.t.v einnig með bak- tryggingu í húseignum viðkomandi skuld- ara. ávaxtastefnan er kredda, kredda sem heltekur öðru hvoru þá sem hafa valist í ráðherrastóla. Það er t.d. at- hyglisvert að á síðustu árum hafa hvað eftir annað komið upp tillögur um að hækka afturvirkt margnefnd húsnæðis- stjórnarlán. Þeim tillögum hefur ævinlega verið vísað á bug og ríkisstjórnir ekki látið undan. Ekki fyrr en þessi kiknar í hnjálið- unum. Vaxtahækkanirnar hafa þegar valdið óstöðugleika í þjóðfélaginu og þær hafa rýrt kaupmátt. Þannig hafa þær gengið þvert á þjóðarsátt. En þessu til viðbótar þjóna þær í engu tilgangi ríkisstjórnarinn- ar með þeim. Þær slá ekki á þenslu heldur leiða til meiri kostnaðarverðbólgu en ella —og þær slá ekki á útgjaldavanda ríkis- sjóðs heldur auka hann þegar til lengri tíma er litið. 0 Ruðningsáhrif ríkisins Guðmundur Ólafsson hagfrœðingur: Vaxtahœkkanirnar draga úr hagvexti í almennri hagfræði er alþekkt hugtak, „ruðningsáhrif ríkisins“ þegar ríkið fjármagnar hallarekstur með lántökum á innanlandsmarkaði, þ.e. með því að hækka vexti á ríkisbréfum. Langvar- andi ruðningsáhrif ríksins leiða til þess að kostnaður fyrirtækja eykst og það dregur úr hagvexti. Heildarniðurstað- an verður hrein verðhækkun segir Guðmundur Ólafsson hagfræðingur. Hinn heimsþekkti hagfræðiprófessor Rudiger Dornbusch segir að í sumum hagkerfum megi draga úr ruðningsáhrif- um með því að auka peningamagn í um- ferð og hins vegar séu áhrifin minni ef atvinnuleysi er mikið í viðkomandi ríki. En hann varar sérstaklega við ruðnings- áhrifunum í hagkerfum þar sem at- vinnuleysi er lítið: Hættan á ruðnings- áhrifum verður mun meiri. Þar geta ruðningsáhrifín snúist upp í meiri háttar verðbólguvítisvél (Macro economics, Rudiger Dornbusch og Stanley Fischer bls.160). „Aukin skattheimta síðustu ríkis- stjórnar, bæði í formi hærri skatta og harðari skattheimtu drógu umtalsvert úr hagvexti samkvæmt rannsóknum Ás- geirs Valdimarssonar hagfræðings við Hagfræðistofnun HÍ. Þrátt fyrir þetta jókst halli ríkisins. Sú ríkisstjórn sem nú situr hefur ákveðið að fjármagna hallann með auknum lántökum innanlands og þarf til þess að hækka vexti á ríkisbréf- um. Það mun ryðja atvinnurekstrinum út af lánamarkaðinum og draga enn frekar úr hagvexti", segir Guðmundur Ólafsson. Ræðumcnn á útifundi verkalýðsfélaganna; Leifur Guðjónsson forstöðumaður verðlagseftirlits verkalýðsfélaganna, Selma Dóra Þorsteinsdóttir formaður Fóstrufélags Islands og Ögmundur Jónasson formaður BSRB. 12 ÞJÓÐLÍF

x

Þjóðlíf

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Þjóðlíf
https://timarit.is/publication/1099

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.