Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.03.1981, Síða 111

Tímarit Máls og menningar - 01.03.1981, Síða 111
Skólaumbatur og skólagagnrýni marxísk skólagagnrýni; hún byrjar ekki á því að skoða skólann útaf fyrir sig, heldur hvernig auðmagnið mótar vinnuna og menntun vinnuaflsins. I forkapítalískum samfélögum var ekki þörf almennrar skólagöngu, heldur lærði hver kynslóð af hinum eldri við sjálf framleiðslustörfin, og sömuleiðis var samfélagshlutverkið mestmegnis tekið í arf frá foreldrum. Þegar framleiðslan verður kapítalísk byggir það ekki síst á því að vinnuaflið verður vara sem gengur kaupum og sölum eins og aðrar vörur. (Leyndardómur kapítalismans er hins vegar sá að vinnuafl aðgreinir sig frá öðrum vörum að því leyti að það veitir kapítalistanum meira en hann greiðir fyrir það.) Það leiðir af vörueðli vinnu- aflsins að það verður að vera starfhæft þegar það gengur inn i framleiðsluna. Einstakir kapítalistar geta ekki tekið á sig kostnaðinn við að starfshæfa vinnu- aflið, því að eigandi þess er verkamaðurinn sjálfur og hann getur þá hæglega selt vinnuafl sitt öðrum en þeim sem menntaði hann. Kapítalistinn ræður ekki vinnuafl, nema það sé þegar gætt sæmilegri starfshæfni, og verkalýðsfjölskyldan og ríkið verða að sjá til þess. Athugun á eðli kapitalískrar framleiðslu sýnir okkur þannig að samhengi náms og starfs rofnar þegar vinnuaflið verður að vöru. Það er ekki sjálfgefið að nám eigi sér stað í skólum. Hins vegar krefst kapítalísk skipan vinnunnar þess. Mjög algengt er að þróun vinnu sé skýrð með þeirri „tækniþróun" sem hefur tekið á sig svipaða dularmynd í vitund nútímamannsins og náttúruöflin í huga frummanna. En strax á síðustu öld afhjúpaði Marx kjarna þess hvernig hreyfi- lögmál auðmagns móta þróun í tækni og vinnutilhögun. Ein lyftistöng auð- magnsþróunar hefur verið aðskilnaður andlegrar og líkamlegrar vinnu, þannig að aukin.framleiðni vinnunnar hefur ekki skilað sér í flóknari og innihaldsríkari störfum alls fjöldans. Annars vegar sér hennar stað í auknu álagi á vinnuaflið þar til náð er þolmörkum þess, hins vegar, sem meira máli skiptir, í aukinni vélvæðingu og hagræðingu á vinnustað. Grunnþættir vinnuferlis eru hráefni, verkfæri og vélar, vinnutilhögun og það vinnuafl sem býr í einstökum starfs- mönnum. í auðskipulagi á auðmagnið hráefni, verkfæri, vélar, vinnutilhögun og afurðir vinnunnar, en sá þáttur sem í raun skapar auðmagnið, þ. e. vinnu- aflið, er ákveðnir eiginleikar og kunnátta hjá fólki sem einungis tekur þátt i framleiðslunni til að afla sér lífsviðurværis, þ. e. það selur vinnuafl sitt. Það hentar auðmagninu best að láta alla aukningu á framleiðsluafli vinnunnar gerast á óskoruðu yfirráðasvæði sínu, þ. e. með því að framþróa vélar og vinnutil- högun en ekki kunnáttu starfsfólksins. A þennan hátt eignar auðmagnið sér ekki einungis alla framleiðniaukningu, heldur verður það æ óháðara hinu TMM 7 97
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124
Síða 125
Síða 126
Síða 127
Síða 128
Síða 129
Síða 130
Síða 131
Síða 132
Síða 133
Síða 134
Síða 135
Síða 136

x

Tímarit Máls og menningar

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.