Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.11.1985, Síða 15

Tímarit Máls og menningar - 01.11.1985, Síða 15
Eftirmáli við Raunir Werthers glaðlyndi og ósérplægni, festu og farsæld, og það er eins og tengsl þeirra innsiglist og hugir þeirra renni saman eftir dansleikinn og þrumuveðrið, þegar sömu ljóðlínunum skýtur upp hjá þeim báðum. Þrátt fyrir þetta hlýtur glöggur lesandi að finna á sér undir niðri að samband þeirra Werthers og Lottu er fyrirfram dauðadæmt, og það jafnvel þótt enginn heitmaður væri með í spilinu, og að Werther er á einhvern hátt frá öndverðu utangátta við venjulegt líf. Mein hans rista dýpra en svo að hann geti fengið lausn í venjulegu borgaralegu lífi og hjónabandi eða að hann vilji það innst inni. I rauninni gefur Lotta þetta einnig í skyn í sögunni, þegar hún bendir Werther á, að hann þrái hana einkum fyrir þá sök, að hann viti, að hún liggi ekki á lausu fyrir hann eins og margar aðrar stúlkur, ef hann liti nú í kringum sig. Það sem Werther þráir er miklu víðfeðmara og stærra en svo, að hann geti höndlað það í einni konu, og eftirtektarvert er, að þegar áður en ástin kemur til sögunnar, er ljóst, að Werther skynjar tilveru sína sem einskonar fangavist og nefnir sjálfsvíg sem hugsanlega undankomuleið. Sveimhygli hans kemur fram í ráfi hans um náttúruna, þar sem hann þráir að komast út fyrir sjálfan sig og sameinast heildinni, stöðufælni hans í ást hans á börnum og óbrotnu alþýðufólki. Listamanns- eðli hans knýr hann til að vera stöðugt áhorfandi, og þegar í upphafsorðum verksins kemur fram að hann er eins og á flótta, er hann fagnar því að vera loksins kominn burt. Með þetta í huga getum við séð Werther í víðara samhengi en sem einstakling eða sem fulltrúa ákveðinnar lífsstefnu og Werther-sýkina svo- nefndu sem einkenni ákveðins sögulegs skeiðs, sem er einmitt að hefjast á þessum tímum og ekki verður séð fyrir endann á. Það er skeið hins fótfestulausa manns, sem hefur gert sig að miðpunkti og mælikvarða alls og verður lítið ágengt við að finna sér traust hald í hinu ytra, náttúru eða þjóðfélagi. Það sem var bakhjarl andlegs og veraldlegs valds hefur misst gildi sitt fyrir honum og hann getur nú sett eigið hjarta á stall sem einhvers konar guðdóm. Það má að vísu rekja tilhneigingar í þessa átt allt aftur til Endurreisnartímans, en það er þó ekki fyrr en í lok 18. aldar sem þær brjótast út að fullu, eins og við sjáum ef við berum ást Rómeós og sjálfsmorðsþanka Hamlets saman við samsvarandi þætti hjá Werther. En nú vill svo einkennilega til, að menn hafa viljað sjá sögulegan mikilleika höfundar Werthers, Jóhanns Wolfgangs Goethe, ekki síst í því að hafa barist gegn og jafnvel sigrast að einhverju leyti á sjónarmiðum sem kenna má við söguhetju hans, Werther, jafnt í lífi sínu og list, og ef til vill mætti orða það svo, að Goethe hafi alla sína tíð verið að ganga af Werther dauðum, löngu eftir að hann lét hann skjóta sig á aðfangadagskvöld 1772. I listinni kemur þetta fram í fráhvarfi hans frá rómantískri tilfinningadýrkun 413
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124
Síða 125
Síða 126
Síða 127
Síða 128
Síða 129
Síða 130
Síða 131
Síða 132

x

Tímarit Máls og menningar

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.