Morgunblaðið - 15.04.2015, Síða 23

23
MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 15. APRÍL 2015
Bunað á bílana Vatnið streymdi á götuna og jafnvel bílana líka úr vatnsslöngunni sem maðurinn handlék á Hverfisgötunni. Það er greinilega hægt að gera tvennt í einu; tala í símann og sprauta.
Golli
Kannski var ekki
hægt að ætlast til þess
að forystumenn stjórn-
arandstöðunnar tækju
gleði sína og fögnuðu
yfirlýsingu forsætis-
ráðherra um afnám
gjaldeyrishafta og að
sérstakur skattur gæti
gefið ríkissjóði hundr-
uð milljarða í aðra
hönd. Líklega var við
of miklu að búast að stjórnarand-
stæðingar tækju af skarið og til-
kynntu að þeir styddu allir að við
losun gjaldeyrishafta og uppgjör
þrotabúanna, yrði hagsmuna rík-
issjóðs (skattgreiðenda) gætt til
hins ýtrasta.
Nei. Ef hægt er að finna að ein-
hverju, þá er það gert. Aðalatriði
verða að aukaatriðum og aukaatriði
verða að aðalatriðum. Í pólitísku
naggi gefur ýmislegt eftir en von-
andi verða það ekki íslenskir hags-
munir að þessu sinni.
Það fór fyrir brjóstið á stjórnar-
andstöðunni að Sigmundur Davíð
Gunnlaugsson forsætisráðherra
skyldi hafa tekið sér það „bessa-
leyfi“ að ræða um stöðuleikaskatt
samhliða afnámi gjaldeyrishafta, í
ítarlegri ræðu á flokksþingi Fram-
sóknarflokksins um liðna helgi. Árni
Páll Árnason, formaður Samfylking-
arinnar, gat vart á sér heilum tekið.
Í viðtali við Ríkisútvarpið síðastlið-
inn laugardag hélt hann því fram að
það væri „fyrir löngu síðan orðið
vandræðalegt“ hvernig ríkisstjórnin
héldi á málum um afnám hafta:
„Nú er talað um einhvern stöð-
ugleikaskatt. Fyrir jól var talað um
útgönguskatt. Þannig að menn eru
alltaf að leika sér með einhverjar
nýjar og nýjar leiðir til að leysa
þennan alvarlega vanda …“
Kurteisi og „æpandi þögn“
Birgitta Jónsdóttir, kapteinn Pí-
rata, sagðist „bara svo-
lítið hissa“ því hún
hefði ekki heyrt áður
rætt um stöð-
ugleikaskatt. Hvorki
Árna Páli eða Birgittu
datt í hug að stöð-
ugleikaskattur gæti
verið annað nafn eða
útfærsla á út-
gönguskatti – jafnvel
pínulítið jákvæðara
heiti þótt erfitt sé að
tala um jákvæða
skatta. Katrín Jak-
obsdóttir, formaður Vinstri grænna,
sagði í viðtali við Fréttablaðið, það
furðulegt að forsætisráðherra
skyldi boða frumvarp um afnám
hafta á flokksþingi Framsókn-
arflokksins!
Össur Skarphéðinsson, forveri
Árna Páls í formannsstóli Samfylk-
ingarinnar og fyrrverandi utanrík-
isráðherra ríkisstjórnar sem festi
gjaldeyrishöftin kirfilega í sessi, var
fljótur í pólitískan skotgrafahernað.
Hann skrifaði fjálglega á fésbók-
arsíðu sinni um „æpandi þögn“
Bjarna Benediktssonar, sem hafði
ekki tjáð sig opinberlega um ræðu
forsætisráðherra. Auðvitað hvarfl-
aði það ekki að Össuri að það væri
almenn kurteisi hjá formanni Sjálf-
stæðisflokksins að halda sig til hlés í
fjölmiðlum þegar samstarfsflokkur í
ríkisstjórn heldur flokksþing. Kurt-
eisi af þessu tagi er ef til vill óþekkt
í herbúðum Samfylkingarinnar.
Samkvæmt forskrift var „upp-
hlaup“ á Alþingi í upphafi þing-
fundar á mánudag, þar sem haldið
var áfram með farsakennda leik-
færslu, þar sem tvinnuðust saman
óttinn við að ríkisstjórnin væri að
ná árangri og óttinn við að þurfa að
„eyða“ sumrinu í þingsal við af-
greiðslu mikilvægra mála – ekki síst
losun gjaldeyrishafta.
Höftin fest í sessi
Ríkisstjórn Samfylkingar og
Vinstri grænna sat að völdum í 52
mánuði. Á þeim tíma var lítið gert
til að afnema höftin, þvert á móti
voru þau frekar hert og framlengd.
Össur og Katrín voru ráðherrar frá
upphafi til enda. Árni Páll sat sem
ráðherra í 32 mánuði og helming
þess tíma sem efnahags- og við-
skiptaráðherra. Honum varð ekkert
ágengt í viðleitni sinni við að losa
höftin. Undir lok mars 2011 til-
kynnti Árni Páll að höftin yrðu
framlengd til loka árs 2015, en þau
hefðu að óbreyttu átt að falla niður
þá um sumarið. Í framhaldinu lagði
efnahagsráðherra fram frumvarp á
grunni fálmkenndrar áætlunar um
afnám gjaldeyrishafta sem ríkis-
stjórnin hafði samþykkt.
Dómur Vilhjálms Egilssonar, sem
þá var framkvæmdastjóri Samtaka
atvinnulífsins, var skýr: Áætlunin er
metnaðarlítil. „Afnám gjaldeyris-
hafta væri yfirlýsing um að stjórn-
völd hefðu trú á hagkerfinu og ís-
lensku hagkerfi en að höftin vari
lengur vitnar um hið gagnstæða,“
sagði Vilhjálmur í viðtali við Morg-
unblaðið.
Í nefndaráliti um frumvarp Árna
Páls, sögðu Tryggvi Þór Herberts-
son og Pétur Blöndal, fulltrúar
Sjálfstæðisflokksins í efnahags- og
skattanefnd:
„Ef frumvarpið verður gert að
lögum er verið að senda skýr skila-
boð um að gjaldeyrishöftin séu
komin til að vera. Því gæti hér verið
um ein alvarlegustu hagstjórnar-
mistök í gjörvallri Íslandssögunni
að ræða.“
Vegna þessa lögðu þeir félagar til
að frumvarpið „verði alls ekki sam-
þykkt“. En Árni Páll og ríkis-
stjórnin náðu sínu fram. Frum-
varpið var samþykkt sem lög með
atkvæðum stjórnarþingmanna og
Hreyfingarinnar (þar á meðal var
Birgitta Jónsdóttir, sem nú er „svo-
lítið hissa“), gegn atkvæðum þing-
manna Sjálfstæðisflokks og Fram-
sóknarflokks.
Grafið undan
Það átti ekki að koma neinum á
óvart að Árna Páli yrði lítið ágengt í
verkefni sínu við afnám hafta –
nema til að fjölga haftaárunum.
Hann hefur alla tíð verið sann-
færður um að Ísland sé dæmt til
einangrunar og hafta ef töframynt
Evrópusambandsins – evran – verð-
ur ekki tekin upp. Sem ráðherra
efnahagsmála lagði hann sig sér-
staklega fram við að grafa undan ís-
lensku krónunni, líkt og fleiri ráð-
herrar Samfylkingarinnar gerðu,
jafnt innanlands sem utan.
Í Fréttablaðsgrein 27. desember
2010, skrifaði efnahags- og við-
skiptaráðherra meðal annars:
„Til skamms tíma þarf peninga-
málastefnan að greiða fyrir varkáru
afnámi gjaldeyrishafta og til lengri
tíma að auðvelda okkur upptöku
evru ef okkur sem þjóð ber gæfu til
að samþykkja aðild og losa okkur
þar með við tjónið og óvissuna sem
fylgir sjálfstæðri mynt. Til skemmri
tíma munum við búa við krónu í ein-
hvers konar höftum. Upptaka evru
verður ekki einföld, en flest bendir
til að valið verði milli hennar eða
afturhvarfs til einhæfari við-
skiptahátta og viðvarandi haftabú-
skapar.“
Ríkisstjórn Framsóknarflokks og
Sjálfstæðisflokks hefur starfað í
tæpa 23 mánuði – nær sjö mánuðum
lengur en Árni Páll sinnti embætti
efnahags- og viðskiptaráðherra en
níu mánuðum skemur en hann sat
sem ráðherra í ríkisstjórn. Sá grun-
ur læðist að manni að ástæða kóm-
ískra viðbragða stjórnarandstöð-
unnar við yfirlýsingum um lok
haftaáranna og að hagsmunir skatt-
greiðenda séu tryggðir, sé einfald-
lega sú að nú neyðast margir til
horfast í augu við 52ja mánaða
verk- og stefnuleysi.
Ekki falla í freistni
Eðli máls samkvæmt hafa áætl-
anir ríkisstjórnarinnar um afnám
hafta og uppgjör eða slit þrotabúa
bankanna, ekki verið gerðar opin-
berar. Slíkt væri fullkomlega óá-
byrgt og gæti skaðað hagsmuni al-
mennings, íslenskra fyrirtækja og
ríkissjóðs. Öllum sem fylgst hafa
með hefur hins vegar lengi verið
ljóst að undir forystu Bjarna Bene-
diktssonar, fjármálaráðherra og for-
manns Sjálfstæðisflokksins, hefur
verið staðið skipulega að verki.
Ólíkt fyrri ríkisstjórn – sem lengdi
aðeins í ólinni – er stefnan skýr og
verkstjórinn – fjármálaráðherrann
– þekkir og skilur verkefnið, sem er
forsenda þess að vel takist til. Og
kannski er það enn ein ástæðan að
baki hinna kómísku viðbragða
stjórnarandstöðunnar.
Stjórnarandstaðan ætti að hafa
minni áhyggjur af því hvað hugs-
anlegur skattur verður kallaður
samkvæmt lögum og meiri áhyggj-
ur af því hvernig fjármununum
verður varið. Gangi áætlanir ríkis-
stjórnarinnar um stöðugleika-/
útgönguskatt eftir, skiptir mestu að
þeir fjármunir sem hugsanlega inn-
heimtast verði nýttir til að greiða
niður miklar skuldir. Þannig er búið
í haginn fyrir lækkun skatta um leið
og grunnur er lagður að því að skila
komandi kynslóðum öðru en stór-
skuldugum ríkissjóði. Hættan er
hins vegar sú að stjórnmálamenn
falli í freistni og útdeili peningum í
fjölmörg verkefni og þá ekki aðeins
til að byggja stórhýsi undir því yf-
irskini að minnast skuli aldar-
afmælis fullveldis.
Eftir Óla Björn
Kárason » Ástæða kómískra
viðbragða stjórn-
arandstöðunnar er ein-
faldlega sú að nú neyð-
ast margir til horfast í
augu við 52ja mánaða
verk- og stefnuleysi.
Óli Björn Kárason
Höfundur er varaþingmaður
Sjálfstæðisflokksins.
Kómískt haftaleikrit eftir 52ja mánaða verkleysi