Morgunblaðið - 16.05.2015, Síða 28

28 UMRÆÐAN
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 16. MAÍ 2015
F
A
S
T
U
S
_
H
_
3
6
.0
5
.1
5
Velkomin í verslun okkar að Síðumúla 16, 2.h. Opið mán - fös 8.30 - 17.00
Síðumúli 16 • 108 Reykjavík • Sími 580 3900
Drykkir sem vinna
gegn vökvatapi
Resorb™ SportResorb™
• Lausn við vökvatapi, eftir t.d. uppköst.
• Gott í flensu með háum hita og svitakófi.
• Reynist vel þegar dvalið er í heitum löndum.
• Reynist vel daginn eftir áfengisnotkun.
• Bætir upp vökvatap
• Minnkar líkur á vöðvakrömpum
• Flýtir endurheimt (recovery)
Um leið og við minnumst Páls heitins Skúlasonar með því að íhugahvernig hugsunin stjórnar heiminum má horfa til tungutaksins. Íkjarabaráttu nægir ekki að vera duglegur í störukeppni viðsamningaborðið heldur ræður úrslitum að ná völdum á tungutak-
inu og sigra umræðuna í samfélaginu. Þá reynir á frelsi og víðsýni fjölmiðla
því þeir eru nær allir í eigu annars viðsemjandans.
Auglýsingastofur hjálpa líka til við að skapa fréttir og umræður í þágu
þeirra sem borga best, ýmist með því að láta skína í víðtækan stuðning al-
mennings við verkfallsaðgerðir byggðar á réttmætum kröfum eða með því að
draga fram neikvæð áhrif verkfalla á saklaust og jafnvel sjúkt fólk. Tungu-
takinu er beitt til að kenna fólki í verkfalli um hörmungarnar eða stilla at-
vinnurekendum upp sem þvergirðingum. Þriðja leiðin er að varpa boltanum
til stjórnmálamanna og ætlast til að þeir hlaupi undir bagga með eignafólki í
landinu, lækki skatta og hækki bætur úr ríkissjóði þannig að áfram sé hægt
að hækka laun stjórnenda og arðgreiðslur út úr fyrirtækjunum.
Í þessari umræðu er mik-
ilvægt að öll sameinist í þul-
unni um stöðugleikann,
kaupmáttinn og ábyrgð aðila
vinnumarkaðarins á því að
verðbólgudraugurinn verði
ekki vakinn upp. Að því
sögðu mega launþegar tog-
ast á innbyrðis með því að benda á einhverja sem hafa fengið tiltekna kaup-
hækkun og þá vilja aðrir fá hana líka, launþegum með og án háskólaprófs er
att saman, einnig launþegum í starfi hjá ríki og sveitarfélögum annars vegar
og hjá öðrum atvinnurekendum hins vegar, launþegum á landsbyggðinni og
launþegum á höfuðborgarsvæðinu, körlum og konum; þegar allt um þrýtur
geta eljarar juðast á listafólki. Þau sem vilja koma höggi á ríkisstjórnina
benda á að hún hafi eytt öllu sem var til skiptanna í skuldaleiðréttingu, sem
hefði annars mátt nýta til að hækka kaupið svo um munaði …
Svona er tungutakinu beitt til að skapa átök og stjórna umræðunni og at-
burðarásinni uns enginn vogar sér að beita öðru orðfæri í baráttunni. Í
fréttatíma útvarpsins var sagnfræðingur að vísu borinn fyrir þeirri nýstár-
legu kenningu að ástæðan fyrir mikilli ólgu á vinnumarkaði væri óánægja
með misskiptinguna í þjóðfélaginu. Til upprifjunar þá er skiptingin svona:
90% skattgreiðenda eiga 25% eigna í samfélaginu, restin er í höndum 10%
skattgreiðenda. Þar af á 1% jafn miklar eignir og öll 90 prósentin sem um-
ræðustjórarnir segja að setji þjóðfélagið á hliðina með sinni óraunhæfu
kröfugerð sem ógnar stöðugleikanum. Væri ekki hægara að leysa vandamál
þessara 90% skattgreiðenda, sem eru sennilega allt innbyrðis hnútum kast-
andi launafólk í ASÍ, BSRB og BHM, með því að stækka kökusneið þeirra
um örfá prósentustig – og nota til þess tungutakið? Tala um skurðinn á allri
kökunni en lokast ekki inni í þrasi um þann fjórðung sem eftir er á meðan 10
prósentin borða sinn hluta?
Tungutak og kjarabarátta
Tungutak
Gísli Sigurðsson
Kjarabarátta Mikil ólga er á vinnumarkaði og tíminn að renna út.
Einn af meginþráðunum í þeim umræðum, semnú standa yfir um kjaramál er krafan um um-talsverða hækkun lægstu launa. Talsmennþess að hækka lágmarkslaun í 300 þúsund
krónur á mánuði segjast ekki skilja hvernig sú hækkun
hjá takmörkuðum hópi fólks geti leitt til efnahagslegrar
kollsteypu. Þá segja aðrir: Slík hækkun fer óhjákvæmi-
lega inn í allt launakerfið í landinu og þess vegna verður
kollsteypa.
Báðir hafa rétt fyrir sér.
Umræður af þessu tagi eru ekki nýjar af nálinni. Ég
man vel eftir slíkum umræðum fyrir tæplega hálfri öld, á
erfiðleikaárunum 1967-1969. Þá var að vonum rætt um að
hækka lægstu laun umfram önnur en þá kom í ljós að and-
staðan við slíkt kom m.a. úr verkalýðshreyfingunni sjálfri
þar sem þeir sem hærra voru launaðir innan hennar vildu
ekki sætta sig við að bilið á milli þeirra og hinna sem lægri
voru í launum minnkaði.
Þetta stef hefur hvað eftir annað komið við sögu í kjara-
samningum síðustu áratugi og niðurstaðan alltaf sú sama.
Samt virðast allir taka undir nauðsyn þess að hækka
lægstu laun og enginn getur haldið því fram með rökum
að slík hækkun til afmarkaðs hóps setji efnahagslíf lands-
ins úr skorðum.
Hvernig hefur verið staðið að
þessum málum í öðrum löndum?
Í Bandaríkjunum, höfuðvígi
kapítalismans, eiga lögbundin lág-
markslaun sér um hundrað ára
sögu en þó er aðallega miðað við
lagasetningu frá árinu 1938, þegar
lágmarkslaun voru lögbundin þar í landi og hafa verið síð-
an. Þó er einhver munur á lágmarkslaunum eftir ríkjum.
Lágmarkslaun voru bundin í lög í Bretlandi árið 1998
og nýlega í Þýzkalandi en þau virðast ekki hafa tíðkast á
Norðurlöndum. Kannski hefur ekki verið þörf á þeim þar.
Við vitum öll að krafa verkalýðsfélaganna um verulega
hækkun lágmarkslauna nú er réttmæt og að það er sann-
gjarnt að verða við henni. En jafnframt fer ekki á milli
mála að slík hlutfallsleg hækkun yfir línuna mundi leiða til
efnahagslegs ófarnaðar fyrir þjóðarbúið. Og ef marka má
umræður nú er ekki líklegt að verkalýðshreyfingin sé bet-
ur í stakk búin nú en áður til að semja um meiri hækkun
til láglaunafólks en annarra.
Hins vegar eru komnar í gang umræður um aðkomu
ríkisstjórnarinnar að kjarasamningum og þar hefur verið
rætt um hækkun persónuafsláttar í skattakerfinu og jafn-
vel einhverjar aðgerðir í húsnæðismálum.
Það er tímabært að ræða það í alvöru hvort setja eigi
löggjöf um lágmarkslaun hér á Íslandi og koma með af-
gerandi hætti til móts við sanngjarnar kröfur sem fram
hafa komið áratugum saman en aldrei fundizt fullnægj-
andi lausn á. Og að slík löggjöf yrði þáttur í allsherj-
arlausn kjaramála á þessu vori.
Andmæli munu bæði berast frá hægri og vinstri.
Á hægri kantinum frá þeim, sem munu segja að lög-
gjafinn eigi ekki að hafa afskipti af kjarasamningum. Á
bak við þá afstöðu liggur viss grundvallarsannfæring í
stjórnmálum. En þeir sem þá afstöðu taka ættu að íhuga
sögu þessarar löggjafar í Bandaríkjunum. Ábyrgir
forystumenn repúblikana hafa ekki beitt sér fyrir afnámi
þeirrar lagasetningar í 77 ár. Íhaldsflokkurinn í Bretlandi
hefur ekki boðað afnám þessara laga þar og Kristilegir
demókratar í Þýzkalandi stóðu að löggjöf um lágmarks-
laun þar.
Einstaka talsmenn Alþýðusambands Íslands hafa lýst
andstöðu við lögfestingu lágmarkslauna af áþekkum
ástæðum. Þeir hafa talið það sitt hlutverk að semja fyrir
hönd þessara hópa.
En þeim hefur ekki tekizt vel til við það hlutverk og
þessa stundina er staðan sú í kjaradeilum, að ASÍ kemur
þar lítið við sögu og hefur bersýnilega verið sett til hliðar
af eigin aðildarfélögum.
Alþingismenn hljóta að íhuga sínar skyldur. Til hvers
eru þeir kjörnir á Alþingi? Eitt af þeirra hlutverkum er
augljóslega að taka á málum af
þessu tagi, þegar óréttlætið blasir
við en þeim sem það stendur næst
hefur ekki tekizt áratugum saman
að bæta úr.
Það getur líka verið gagnlegt
fyrir þingmenn Sjálfstæðisflokks-
ins að horfa til Bretlands og íhuga þær breyttu áherzlur,
sem David Cameron er að fylgja fram í nýrri ríkisstjórn.
Hann vill gera Íhaldsflokkinn að flokki hins vinnandi fólks
í Bretlandi.
Sú var tíðin að Sjálfstæðisflokkurinn var næststærsti
flokkurinn á þingum Alþýðusambandsins, þótt fulltrúar
þar væru vissulega ekki merktir flokkum. En flokks-
skrifstofurnar kunnu að telja.
Í athyglisverðu samtali, sem ég átti við sérfróðan mann
fyrir nokkrum dögum um þessar breyttu áherzlur Íhalds-
flokksins kom þessi athugasemd: Það eru tragedíurnar í
lífi fólks sem mótar það. Cameron og kona hans misstu
barn.
Þetta er rétt. Þau vita af eigin reynslu hvað það er að
finna til. Og þess vegna finnur Cameron til með því fólki í
Bretlandi sem á bágt og vill bæta hag þess.
Við Íslendingar eigum að finna til með því fólki í okkar
samfélagi sem býr við erfiðan hag. Þingmenn stjórnar-
flokkanna ættu að skoða lagafrumvarp sem þrír þing-
menn, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Steingrímur J. Sigfús-
son og Birgitta Jónsdóttir, hafa lagt fram um lögfestingu
lágmarkslauna og ræða hugsanlegar breytingar á því sem
þátt í lausn kjaradeilna.
Það er sanngjarnt og réttlátt og aðrir hópar í samfélag-
inu geta ekki vísað til laga sem sett eru á þeim forsendum
sem fordæmi fyrir kauphækkunum þeim til handa sem
mundu leiða til nýrrar efnahagslegrar kollsteypu.
Lögfesting lágmarkslauna
þáttur í lausn kjaradeilna?
Lágmarkslaun eru lögbundin
í Bandaríkjunum, Bretlandi
og Þýzkalandi.
Af innlendum
vettvangi …
Styrmir Gunnarsson
styrmir@styrmir.is
Nokkrir útlendir fræðimenn,sumir jafnvel vinsamlegir Ís-
lendingum, hafa efast um, að þeir fái
staðið undir sjálfstæðu ríki. Frægt
varð viðhorf danska rithöfundarins
Georgs Brandesar. Hann hafði mælt
fyrir minni Íslands árið 1900 og sagt,
að ekki kæmi að sök, hversu fáir þeir
væru. Sauðir væru að vísu fleiri en
menn á Íslandi, en svo væri einnig í
Danmörku, þótt í öðrum skilningi
væri. En þegar Einar Benediktsson
krafðist sérstaks fána fyrir Ísland í
viðtali við danskt blað 1906, sneri
Brandes við blaðinu og skrifaði
háðsgrein í Politiken 16. desember
um, að Amager ætti að óska eftir
sjálfstæði og hafa eigin fána. „Marg-
ir eru þeirrar skoðunar, að skærlit
gulrót á spínatgrænum fánafleti
væri einkar þekkileg.“
Ef til vill er á vitorði færri, að hinn
kunni breski sagnfræðingur Alfred
Cobban gerði lítið úr íslensku þjóð-
ríki í bók, sem hann birti 1944 um
sjálfsákvörðunarrétt þjóða (Nation-
al Self-Determination, Oxford Uni-
versity Press). Cobban andmælti
þar hugmyndinni um þjóðríkið, að
hver þjóð ætti að mynda sjálfstætt
ríki. Sérstaklega væri hún óraun-
hæf, þegar um smáþjóð væri að
ræða (bls. 74). „Ef við tökum dæmi,
er þá raunhæft að trúa því, að orðið
verði eða verða ætti við sjálfstæð-
iskröfum íbúa Wales, Hvíta-
Rússlands, Elsass eða Flandurs með
viðurkenningu sérstakra ríkja
þeirra? Ætti franska Kanada að
mynda sérstakt ríki? Myndi Möl-
tubúum vegna betur sem þjóð, ef
þeir slitu tengslin við Breta og
reyndu að stofna sjálfstætt ríki án
nokkurs tillits til fyrirætlana grann-
ríkja við Miðjarðarhaf? Hefur Ísland
efni á því að vera án efnahagslegra
tengsla við eitthvert stærra og auð-
ugra ríki?“
Nú kunna ýmsir að telja Cobban
óspámannlega vaxinn, því að Hvíta-
Rússland og Malta eru þegar sjálf-
stæð ríki og öflugar aðskiln-
aðarhreyfingar starfa í franska Kan-
ada (Quebec) og á Flandri. En
auðvitað er Hvíta-Rússland mjög
háð Rússlandi, og Malta hefur að
miklu leyti afsalað sér fullveldi með
aðild að Evrópusambandinu. En
þegar Cobban skrifaði þessi orð,
hafði Ísland verið fullvalda ríki í 26
ár. Það þurfti auðvitað eins og öll
smáríki stuðning, vináttu og við-
skipti við stærri þjóðir, en þetta
hlaut ekki eins og Cobban virtist
gera ráð fyrir að einskorðast við eitt-
hvert eitt ríki, einn ráðríkan Stóra
bróður. Jón Sigurðsson svaraði
Cobban vel löngu áður í ritgerðinni
„Um skóla á Íslandi“ í Nýjum fé-
lagsritum 1842 (bls. 146-7): „Þá hefir
menntunin verið mest, þegar mestar
hafa verið utanferðir og Íslendingar
átt mest viðskipti við önnur lönd; þó
ekki við eitt land, heldur mörg.“
Athugasemdir og leiðréttingar vel þegnar
Hannes H. Gissurarson
hannesgi@hi.is
Fróðleiksmolar úr sögu og samtíð
Brandes og Cobban
gera lítið úr Íslendingum