Dagblaðið Vísir - DV - 11.11.2011, Síða 22

22 11.–13. nóvember Helgarblað
Útgáfufélag: DV ehf. Stjórnarformaður: Lilja Skaftadóttir Ritstjórar: Jón Trausti Reynisson (jontrausti@dv.is) og Reynir Traustason (rt@dv.is) Fréttastjóri: Ingi Freyr Vilhjálmsson (ingi@dv.is)
Umsjón helgarblaðs: Ingibjörg Dögg Kjartansdóttir (ingibjorg@dv.is) Umsjón innblaðs: Kristjana Guðbrandsdóttir (kristjana@dv.is) Framkvæmdastjóri: Stefán T. Sigurðsson (sts@dv.is)
Sölu- og markaðsstjóri: Heiða B. Heiðarsdóttir (heida@dv.is) Hönnunarstjóri: Jón Ingi Stefánsson (joningi@dv.is) Umbrot: DV Prentun: Landsprent Dreifing: Árvakur DV á netinu: DV.is
F R J Á L S T, Ó H Á Ð D A G B L A Ð
Heimilisfang
Tryggvagötu 11
Hafnarhvoli, 2. hæð
101 Reykjavík
FRéTTASkoT
512 70 70 DV ÁSkiLuR SéR RéTT TiL AÐ BiRTA AÐSenT eFni BLAÐSinS Á STAFRænu FoRmi oG í GAGnABönkum Án enDuRGJALDS. öLL ViÐTöL BLAÐSinS eRu HLJÓÐRiTuÐ.
512 7000
512 7010
512 7080
512 7050
AÐALnúmeR
RiTSTJÓRn
ÁSkRiFTARSími
AuGLýSinGAR
Sandkorn
I
ngibjörg Sólrún Gísladóttir er einn
af áhrifamestu stjórnmálamönn­
um samtímans. Það er áhugavert
að skoða feril hennar þegar hún er
farin til Afganistan, horfin af vett­
vangi íslenskra stjórnmála. Hún var á
meðal upphafsmanna Kvennalistans.
Sem þingmaður hans leiddi hún ár­
angursríka baráttu í þágu jafnréttis til
handa konum. Síðar á stjórnmálaferl­
inum vann hún það þrekvirki að sam­
eina vinstrimenn og öfl af miðjunni
undir merkjum Reykjavíkurlistans.
Það stjórnmálaafl vann þann sigur að
ná Reykjavíkurborg úr höndum Sjálf­
stæðisflokksins. Þá varð Ingibjörg
Sólrún óumdeildur leiðtogi og naut á
annan bóginn virðingar en var á hinn
bóginn hötuð af andstæðingum.
Talað var um turnana tvo í ís­
lenskum stjórnmálum þegar fjallað var
um Ingibjörgu Sólrúnu og höfuðand­
stæðing hennar, Davíð Oddsson, for­
mann Sjálfstæðisflokksins. Það var að
sönnu því konan sem hrifsaði borgina
úr höndum Sjálfstæðisflokksins var
talin mesti ógnvaldur valdablokkar
Sjálfstæðismanna. Og í samræmi við
það var grafið undan henni með öllum
ráðum. Rógstungur laumuðu sér um
samfélagið og dreifðu sögum til að
koma henni illa. Hver man ekki eftir
umtalinu um Borgarnesræður hennar
og það slúður að hún væri á mála hjá
auðmönnum Íslands?
Veikleiki Ingibjargar Sólrúnar og
síðar fall fólst í þeim styrk hennar að
geta fengið ólík öfl til að vinna saman.
Vegna Reykjavíkurlistans var henni
ýtt út í landsmálin. Þar voru bundnar
vonir við að hún næði að mynda
breiðfylkingu líkt og í Reykjavík. Raun­
in varð hins vegar sú að Ingibjörg Sól­
rún gerði sín örlagaríkustu mistök á
ferlinum. Hún notaði tækifærið til að
ganga í eina sæng með höfuðóvinin­
um, Sjálfstæðisflokknum. Hún virtist
á einni örskotsstund fyrirgefa fólkinu
sem hafði árum saman krafsað í æru
hennar. Og á sama tíma brást hún
öllum þeim sem höfðu treyst því að
samfylking á vinstrivængnum yrði að
veruleika. Upphaf stjórnarstarfsins
myndgerist í kossi hennar og Geirs H.
Haarde á Þingvöllum. Pólitískt laus­
læti var staðfest. Drekinn hafði klófest
prinsessuna.
Næstu 18 mánuði starfaði þessi
stjórn sem seinna hefur hlotið nafnið
hrunstjórnin. Í aðdraganda hrunsins
þegar kolsvört ský höfðu hrannast upp
þeyttust tvímenningarnir um í einka­
þotu og töldu heimsbyggðinni trú
um að íslenska fjármálakerfið stæði
traustum fótum. Skömmu fyrir hrunið
í október 2008 veiktist hún hastar­
lega og var dæmd úr leik. Mörgum er
minnisstæð innkoma hennar á borg­
arafundi í Háskólabíói þar sem hún
hvessti sig undan gagnrýni og sagði:
Þið eruð ekki þjóðin. Þau orð eru til
marks um taktleysi stjórnmálamanns
sem sást ekki alltaf fyrir.
Eftirleikurinn er öllum kunnur.
Ingibjörg Sólrún náði bata en stjórn­
málaferill hennar var á enda. Sjálf­
stæðisflokknum var fleygt út úr ríkis­
stjórn. Jóhanna Sigurðardóttir varð
leiðtogi og vinstristjórn komst til
valda. Þrátt fyrir þetta er ekki hægt
með neinni sanngirni að dæma hana
fyrir hrunið. Ingibjörg Sólrún gerði
sín mistök með því að halda Sjálf­
stæðisflokknum við völd þegar tími
var kominn á hreinsun. En það er
jafnvíst að hún hafði ekki hugmynd
um það hvert stefndi í efnahagsmál­
um. Og ekki bar hún ábyrgð á þeirri
spilaborg sem reist hafði verið á Ís­
landi árin á undan.
Þann stutta tíma sem Ingibjörg Sól­
rún sat í bílstjórasætinu var hún í versta
falli sek um gáleysi og að hafa látið um
stundarsakir glepjast í gullmóðu útrás­
arbrjálæðisins. Kossinn á Þingvöllum
reyndist fela í sér pólitískan dauða fyrir
Ingibjörgu Sólrúnu. Það breytir hins
vegar ekki þeirri staðreynd að hún á að
baki stórbrotinn feril sem stjórnmála­
maður sameiningar og jöfnuðar. Lík­
lega eiga íslenskar konur engum sam­
tímamanni meira að þakka þegar litið
er til jafnréttisbaráttu. Það er sorgleg
staðreynd að einn vanhugsaður leikur
í pólitískri skák kostaði hana næstum
því allt. Að leiðarlokum er ástæða til að
þakka Ingibjörgu Sólrúnu fyrir það sem
hún gerði vel.
Hanna hrasar
n Stuðningsmenn Bjarna
Benediktssonar eru kotroskn­
ir þessa dagana og telja að
Hanna Birna hafi ekki sett fram
neinar hugmyndir í drottn­
ingarviðtali í Kastljósi en
hrasað og litlum ljóma stafað
af henni sem foringjaefni. Þá
sé það veikt að enginn þing­
maður, ekki einu sinni lang­
tímavinkonur hennar, þori að
gefa upp stuðning. Stuðn­
ingsfólk Hönnu Birnu segir
hins vegar að sá hlæi best sem
síðast hlær, og telja vaxandi
undirstraum í Sjálfstæðis­
flokknum yfir til hennar, því
þar vilji menn losa sig við allt
farteskið frá bóluárunum sem
núverandi forysta tók fullan
þátt í. Þá sé líka að vakna sterk
kvennabylgja í flokknum.
Það stefnir því í hörkuslag og
ómögulegt að spá fyrir um
úrslit.
Hanaslagur
um göng
n Norðanmenn eru æfir af
reiði yfir því að hanaslagur
Steingríms J. Sigfússonar og Ög-
mundar Jónas-
sonar sé far­
inn að bitna á
hagsmunum
kjördæmis­
ins. Ögmund­
ur reyni að
leggjast þvert
gegn fjárfestingum Huangs
Nubo sem Steingrímur styður.
Komu norðanmenn sveitt­
ir og sárir af opnum fundi
samgöngunefndar þar sem
Ögmundur sagði að Vaðla­
heiðargöngin væru aftar­
lega á forgangslista og nefndi
Vestfirði og Norðfjarðargöng
á undan þeim. Norðanmenn
segja Ögmund gera þetta fyrst
og fremst til að leggja stein
í götu Steingríms og telja að
heiftarleg átök vinanna fyrr­
verandi séu á góðri leið með
að ónýta líka Vaðlaheiðar­
göngin.
Spunameistarinn
n Forseti Íslands, Ólafur
Ragnar Grímsson, lýsti tillögum
stjórnlaga­
ráðs þannig
í haust að í
þeim fælist
stóraukið vald
til forsetans.
Stjórnlaga­
ráðs lið ar
keppast hver um annan þver­
an við að hafna því. Síðast var
Björg Thorarensen stjórnlaga­
prófessor með mikla gagnrýni
á túlkun Ólafs. Margir telja
hins vegar að Ólafur Ragnar
sé að búa sér til tilefni til að
fara aftur fram, og geti nú sagt
að þar sem mikill ágreining­
ur ríki um hlutverk forseta sé
óheppilegt að óreynd mann­
eskja taki við embættinu og
því sé farsælast að hann með
sína miklu reynslu sitji áfram.
Munu ýmsir rekja þessa fléttu
til forsetaritara, Örnólfs Thors-
sonar, sem í stétt blaðamanna
er álitinn spunameistari.
Ég lærði ballett í
Leiklistarskólanum
Hann vekur mig og
við tökum sporið
Baltasar Kormákur um dansferilinn. – DV Hanna Rún Óladóttir um dansfélagann unnusta sinn. – DV
Koss dauðans
Leiðari
Reynir Traustason
rt@dv.is
„Þið eruð
ekki þjóðin
R
íkisbankarnir gömlu gáfust
ekki vel. Þeir hlunnfóru spari­
fjáreigendur til að geta mulið
undir vel tengda lántakend­
ur. Stjórnmálaflokkarnir misnotuðu
bankana miskunnarlaust í eigin þágu.
Þess vegna dróst að koma bönkunum
úr ríkiseigu í einkaeign, lengur en í
kommúnistalöndunum fyrrverandi,
en það tókst þó á endanum. En þá
tókst ekki betur til en svo, að ríkis­
stjórnarflokkarnir þáverandi seldu
bankana í hendur flokksgæðinga
frekar en að laða að landinu einhvern
traustan erlendan banka, t.d. Skandi­
naviska Enskilda Banken eins og til
stóð um hríð, en horfið var frá til að
tryggja „talsamband við flokkinn“ eins
og ritstjóri Morgunblaðsins komst að
orði.
Klæðskerasaumuð lög
Einkavæðing bankanna var klæð­
skerasaumuð handa einkavinum
valdsins svo sem ráða má t.d. af lögum
frá 2002 um fjármálafyrirtæki, en þar
stendur í 52. grein: „Stjórnarmenn og
framkvæmdastjóri skulu vera lögráða
og hafa óflekkað mannorð og mega
ekki á síðustu fimm árum hafa verið
úrskurðaðir gjaldþrota. Þeir mega
ekki í tengslum við atvinnurekstur
hafa hlotið dóm á síðustu 10 árum
fyrir refsiverðan verknað samkvæmt
almennum hegningarlögum, ...“ Höf­
undur þessa lagatexta mætti gjarnan
gefa sig fram.
Þessi 10 ára undanþága var ber­
sýnilega sérhönnuð handa einum
aðalkaupanda Landsbankans, manni,
sem gerðist formaður bankastjórnar­
innar með framkvæmdastjóra Sjálf­
stæðisflokksins sér við hlið og lýsti sig
fáeinum árum síðar gjaldþrota, hljóp
frá 750 milljón dollara skuld, en þar
af nam skuldin við Landsbankann
500 milljónum dala. Þetta er eitt allra
stærsta gjaldþrot einstaklings, sem
sögur fara af á heimsvísu. Bankaráðs­
formaðurinn sagði við skýrslutöku hjá
RNA, að hann teldi, að bankinn hefði
verið „mjög ánægður með að hafa
[sig] sem lántakanda“. Skyldi maður­
inn hafa trúað þessu sjálfur? RNA seg­
ir um þetta: „Almennt séð eru starfs­
menn banka ekki í góðri stöðu til að
meta á hlutlausan hátt hvort eigandi
hans sé góður lántakandi eða ekki.“ (2.
bindi, bls. 33).
Fjárstyrkir og lán
RNA birti upplýsingar um svimandi
háa fjárstyrki og lán Landsbankans og
hinna bankanna til stjórnmálamanna
og flokka (8. bindi, bls. 164–170; 2.
bindi, bls. 200–201). Einhverra hluta
vegna birti RNA aðeins upplýsingar
um þá alþingismenn, sem skulduðu
bönkunum 100 mkr. eða meira, þegar
bankarnir féllu. Nær hefði verið að
birta nöfn þeirra stjórnmálamanna,
sem skulduðu bönkunum t.d. 50 mkr.
eða meira. Það er enn hægt. Alþingi
getur sett lög um birtingu þessara
upplýsinga, bæði lán og afskriftir,
enda veitti Alþingi RNA lagaheimild
til að birta þær.
Nú situr að störfum nefnd, sem
rannsakar fall sparisjóðanna. Nefndin
hlýtur að birta upplýsingar um fyrir­
greiðslu sparisjóðanna við stjórn­
málamenn og mun væntanlega birta
upplýsingar um hana í samhengi við
fyrirgreiðslu Landsbankans og hinna
bankanna við stjórnmálamenn og
flokka. Fólkið í landinu þarf að fá að
vita um þessi lán og um stöðu þeirra.
Ekki fer vel á, að þingmenn, sem
skulda bönkum og sjóðum stórfé eða
hafa þegið afskriftir skulda, fjalli um
bankamál á Alþingi.
Skýrar reglur og skorður
Rökin fyrir því, að ríkið eigi helzt ekki
að standa í bankarekstri, ekki frekar
en öðrum rekstri, sem heilbrigt einka­
framtak ræður við, standa enn óhögg­
uð. Gildir þá einu, að ríkisbankarekst­
ur tíðkast sums staðar erlendis, t.d. í
Þýzkalandi, og ríkið hefur víða þurft
að koma bönkum til bjargar, m.a.s. í
Bandaríkjunum. Spillt einkavæðing er
ekki áfellisdómur yfir einkavæðingu,
heldur yfir spillingu.
Rökin fyrir einkabankarekstri
þarfnast samt endurskoðunar, þar
eð bankarekstur er gerólíkur flestum
öðrum rekstri að því leyti, að stórir
bankar geta lagt heil hagkerfi í rúst.
Ríkisvaldið þarf í ljósi reynslunnar að
setja bönkum skýrar reglur og skorður.
Alþingi þarf að setja reglur um launa­
kjör bankamanna m.a. til að girða fyrir
kaupauka í hlutfalli við útlán og önnur
viðskipti án tillits til áhættu. Slíkir
kaupaukar freistuðu bankamanna
fyrir hrun til að lána sem mest án til­
lits til, hvort lántakendur væru líklegir
til að standa í skilum. Sama tillaga um
afnám kaupauka handa bankamönn­
um er nú uppi í Bandaríkjunum, enda
nær það hvernig sem á er litið engri átt
hvorki þar né hér né annars staðar að
halda áfram að freista bankamanna til
að varpa mikilli áhættu á axlir annarra.
Alþingi þarf að byrgja brunninn.
Hvað á að gera við bankana?
„Spillt
einkavæð-
ing er ekki áfellis-
dómur yfir einka-
væðingu, heldur
yfir spillingu
Kjallari
Þorvaldur
Gylfason