Dagblaðið Vísir - DV - 13.12.2013, Page 14

14 Fréttir Helgarblað 13.–16. desember 2013
F
lóttafólk er ítrekað dæmt í
fangelsi hér á landi fyrir brot
gegn ákvæðum 155. eða 157.
greinar hegningarlaga, en
þær lagagreinar kveða á um
refsingar til handa þeim sem fram-
vísa annars vegar fölsuðum skilríkj-
um, og hins vegar röngum. Athug-
un lögreglustjórans á Suðurnesjum
leiddi í ljós að af þeim 89 erlendu rík-
isborgurum sem dæmdir voru í fang-
elsi á grundvelli fyrrgreindra laga-
greina á árabilinu 2005–2011 voru
62 hælisleitendur. Þetta er á meðal
þess sem kemur fram í meistararit-
gerð lögmannsins Hrefnu Daggar
Gunnarsdóttur. Þar kemst Hrefna
meðal annars að þeirri niðurstöðu
að íslensk lög tryggi flóttamönnum
og hælisleitendum ekki þá vernd
sem fjallað er um í 31. grein flótta-
mannasamnings Sameinuðu þjóð-
anna.
Ísland fullgilti samning um
réttar stöðu flóttamanna (flótta-
mannasamning Sameinuðu þjóð-
anna) árið 1956, en hann kveður á
um að ekki skuli refsa flóttamönn-
um fyrir ólöglega innkomu til að-
ildarríkis. Pia Prytz Phiri, fram-
kvæmdastjóri umdæmisskrifstofu
Flóttamannahjálpar Sameinuðu
þjóðanna í Norður-Evrópu, sagði
í viðtali við DV á dögunum að með
þessu væri íslenska ríkið ítrekað að
brjóta á mannréttindum flóttafólks.
Fólki á flótta skuli ekki refsað fyrir
það eitt að hafa beitt tiltækum ráð-
um til þess að komast leiðar sinn-
ar. Ef vafi leiki á um ástæður flóttans
eða sannleiksgildi frásagna, sé sér-
staklega tilgreint að fólk eigi að fá að
njóta vafans.
Fólk sem er að koma frá landi þar
sem lífi þeirra eða frelsi er ógnað,
ferðast oftar en ekki á fölsuðum skil-
ríkjum. Ástæður þess eru mismun-
andi en þar getur verið um að ræða
fólk sem er í ónáð hjá ráðandi stjórn-
völdum eða fólk sem er ríkisfangs-
laust. DV hefur farið yfir fjölda fang-
elsisdóma sem flóttafólk hefur hlotið
fyrir að framvísa fölsuðum eða röng-
um skilríkjum hér á landi á síðustu
árum. Sú yfirferð leiðir í ljós að ung-
lingar, fórnarlömb mansals og aðilar
á flótta undan þrælahöldurum sín-
um eru á meðal þeirra sem hafa ver-
ið færðir í einangrun og gæsluvarð-
hald við komuna til landsins. Það
tekur yfirleitt ekki nema örfáa daga
að færa fólkið fyrir dóm þar sem það
er undantekningarlaust dæmt í 30
daga fangelsi og í tugþúsunda sakar-
kostnað. DV skoðar fangelsun flótta-
fólks á Íslandi í ítarlegri úttekt.
Flóttafólk „glæpgert“
Sé litið til þess að 57 ár eru liðin síð-
an Ísland fullgilti flóttamannasamn-
inginn, má ljóst vera að íslenska ríkið
hefur ítrekað og kerfisbundið brotið
á mannréttindum einstaklinga sem
hafa komið hingað til lands í leit að
skjóli. Þetta er á meðal þess sem tals-
kona Flóttamannahjálpar Sam-
einuðu þjóðanna gagnrýndi
sérstaklega við komuna hing-
að til lands í október síðast-
liðnum en hún benti til að
mynda á að þessi vinnu-
brögð viðgangist ekki
annars staðar í ríkjum
Norður-Evrópu. „Flótta-
menn eru ekki handtekn-
ir svona og settir beint í
varðhald fyrir það eitt að
framvísa fölsuðum skilríkj-
um.“
Hanna Birna Kristjáns-
dóttir innanríkisráðherra
hefur tekið fálega í
athugasemdir talskonu
Flóttamannahjálparinnar. Í
svari við fyrirspurn um málið á
Alþingi í síðasta mánuði sagði hún
þetta þyrfti að „yfirfara og meta“, en
tilgreindi þó ekkert frekar hvort eða
hvernig þeirri vinnu yrði háttað.
Fangelsisdómar yfir
þeim sem
sækja um
hæli
hér á
landi
hafa ýmsar hliðarverkanir. Ein
þeirra er sú að þeir enda á saka-
skrá og eru þannig
„ glæpgerðir“ við komuna, sem
skerðir alla möguleika þeirra hér á
landi til framtíðar. Þá fylgir því mik-
ill ótti að dúsa í fangelsi í fjarlægu
landi. Sérstaklega fyrir fólk sem hef-
ur aldrei þurft að gera slíkt áður.
Sendir á Hraunið
Sú var raunin með hælisleitandinn
Kwaku Bapie frá Gana en DV greindi
nýlega frá því að hann hafi verið
laminn af samföngum sínum á
Litla-Hrauni þegar hann afplánaði
þar dóm fyrir að framvísa röng-
um skilríkjum við flóttann hingað
til lands. Sömu sögu má segja um
Mohammed Lo, ungan mann frá
Máritaníu, sem flúði til Íslands
eftir að honum hafði tekist
að flýja þrælahaldara sinn
í heimalandinu. Hann
var dæmdur til fangels-
isvistar fyrir sömu sakir
og afplánaði dóm sinn
á Hrauninu. Skoðun
DV hefur leitt í ljós að
algengast sé að flótta-
fólk afpláni dóma sína
annars vegar í kvenna-
fangelsinu í Kópavogi og
hins vegar á Litla-Hrauni.
Hrefna Dögg
Gunnarsdóttir, héraðs-
dómslögmaður hjá lög-
mannsstofunni Rétti, skrifaði
meistararitgerð sína Bann við
refsingum samkvæmt 31. gr.
flóttamannasamningsins og
gildi þess í íslenskum rétti, árið
2012. Á meðal þess sem fram
kemur í ritgerðinni er að
á sjö ára tímabili,
frá árinu 2005
fram á
Refsiglatt Ísland mætir flóttafólki
n Flóttafólk ítrekað dæmt í fangelsi við komuna til Íslands n Á flótta undan mansali,
Jón Bjarki Magnússon
jonbjarki@dv.is
Jól á Hrauninu
Komst undan þrælahaldara sínum en dæmdur í fangelsi á Íslandi
Mohammed Lo frá Máritaníu var 21
árs þegar hann kom hingað til lands
rétt fyrir jólin árið 2010. Hann var þræll
í heimalandi sínu og hafði tekist að
flýja þrælahaldara sinn við illan leik.
Mohammed gat engan veginn útskýrt
stöðu sína eða ástæður flóttans þar sem
hann talaði litla sem enga ensku. Hann
var færður beint í gæsluvarðhald og
nokkrum dögum síðar var hann dæmdur
í 30 daga fangelsi fyrir skjalafals. Hann
eyddi jólunum á Litla-Hrauni. Seinna átti
Útlendingastofnun eftir að útvega honum
franskan túlk og það þrátt fyrir að hann
tali litla sem enga frönsku.
Mál Mohammeds átti eftir að vekja mikla
athygli en eins og DV greindi frá á sínum
tíma fór hann huldu höfði hér á landi í
yfir ár eftir að tekin var ákvörðun um að
vísa honum aftur til Noregs, á grundvelli
Dyflinnarreglugerðarinnar. Þar hafði hon-
um þegar verið neitað um hæli og stefndi
því allt í að hann yrði sendur þaðan til
þrælahaldara síns í Máritaníu. Samtökin
No Borders héldu málstað Mohammeds
á lofti. Bentu þau meðal annars á að
þrælahaldari Mohammeds væri ríkur og
valdamikill maður sem myndi leitast við
að refsa honum fyrir flóttann myndi hann
snúa aftur. Slík refsing fæli í sér geldingu á
hrottalegan hátt og/eða aftöku.
Ögmundur Jónasson, þáverandi
innanríkis ráðherra, varði ákvörðun
Útlendingastofnunar. Þrælahald er
útbreitt í Máritaníu en það var löglegt þar í
landi allt til ársins 2007. Þrátt fyrir að lög-
unum hafi verið breytt eru þrælahaldarar
sjaldnast dæmdir enda oft um valdamikla
aðila að ræða.
Mohammed óttaðist hefnd þrælahaldara
síns það mikið að hann fór vart út úr húsi
í ár. Þannig tókst honum að fela sig fyrir
yfirvöldum með hjálp velviljaðs fólks, eða
þar til ákvörðun um brottvísun var tekin
til endurskoðunar. Mál hans hefur nú verið
tekið fyrir hér á landi.
„Þetta fólk er tíðum
að sækja hér um
hæli og ætti þar af leið-
andi að njóta verndar.
„Allir hafa verið
dæmdir og flestir
með hraði
Mannréttindaráðherra Hanna
Birna Kristjánsdóttir innanríkisráðherra
hefur tekið fálega í athugasemdir talskonu
Flóttamannahjálparinnar.