Dagblaðið Vísir - DV - 13.12.2013, Page 15

Fréttir 15
mitt ár 2011, hafi 89 einstaklingar
verið dæmdir í fangelsi fyrir að fram-
vísa fölsuðum eða röngum skilríkj-
um. Tveir þriðju þeirra voru hæl-
isleitendur eða 62. Sóttu 33 þeirra um
hæli áður en þeir voru dæmdir en 29
eftir að dómur var fallinn. Tölurn-
ar byggja á athugun lögreglustjór-
ans á Suðurnesjum sem unnin var að
beiðni innanríkisráðuneytisins.
Allir dæmdir
Í svari Fangelsismálastofnunar við
fyrirspurn DV kemur fram að 95
erlendir ríkisborgarar hafi verið
dæmdir fyrir slík brot á árunum
2011–2013. Þá hafa alls 166 erlendir
ríkisborgarar verið dæmdir frá árinu
2008. Við skoðun þeirra dóma sem
birtir hafa verið á netinu kemur í ljós
að langflestir þeirra dæmdu komu
frá löndum utan Evrópu, svo sem
Afganistan, Alsír, Sýrlandi, Sómalíu,
Nígeríu eða Íran. Þá voru margir á
leiðinni til Kanada þegar þeir voru
stöðvaðir hér á landi, en Kanada er
algengur áfangastaður hælisleit-
enda.
Séu upplýsingar Útlendingastofn-
unar um upprunaríki þeirra sem
sóttu um hæli á þessum árum skoð-
aðar, kemur jafnframt í ljós að upp-
runalönd þeirra sem dæmdir voru
og þeirra sem sóttu um hæli stemma
í öllum tilfellum. Með þetta til hlið-
sjónar sem og tölur fyrri ára má
áætla að dágóður meirihluti þeirra
95 sem hlutu dóma á síðustu þremur
árum hafi verið hælisleitendur.
Niðurstöður ritgerðar Hrefnu eru
í takt við gagnrýni talskonu flótta-
mannahjálparinnar en þær leiða
meðal annars í ljós að íslensk stjórn-
völd hafi hingað til ekki greint á
milli þeirra sem hyggjast í góðri trú
sækja um hæli hér á landi og fram-
vísa í þeim tilgangi fölsuðum eða
röngum vegabréfum og hinna sem
eru komnir hingað til lands í öðrum
og ólögmætum tilgangi. „Allir hafa
verið dæmdir og flestir með hraði,“
segir í ritgerðinni.
Getum ekki valið og hafnað
„Við erum að fangelsa fólk fyrir að
framvísa fölsuðum og röngum skil-
ríkjum. Þetta fólk er tíðum að sækja
hér um hæli og ætti þar af leiðandi
að njóta verndar samkvæmt 31.
grein flóttamannasamningsins,“ seg-
ir Hrefna í samtali við DV, en hún
skoðaði Noreg sérstaklega til sam-
burðar við framkvæmd mála hér á
landi. Þar kom meðal annars í ljós að
ekki tíðkist að ákæra og dæma flótta-
menn fyrir ólöglega komu til Noregs
séu skilyrði flóttamannasamnings-
ins uppfyllt.
„Ef við ætlum að taka þátt í þessu
þá getum við ekki pikkað út hvað
hentar okkur og hvað ekki. Við get-
um ekki valið úr hvaða mannréttindi
við ætlum að tryggja og hver ekki.
Það virkar ekki þannig í alþjóða-
samfélaginu en þetta er alþjóðlegur
samningur sem við höfum tekið að
okkur að uppfylla,“ segir Hrefna.
Í svari lögreglustjórans á
Suðurnesjum við ítarlegum spurn-
ingum Hrefnu sem birtast í viðauka
við ritgerð hennar segir hann þetta
fólk oftast koma hingað til lands
frá einhverju Norðurlandanna. Þá
túlkar hann 31. grein flóttamanna-
samningsins á þá leið að flóttamenn
þurfi að koma beint frá því landi sem
þeir eru að flýja til þess að hljóta þá
vernd sem kveðið er á um í samn-
ingnum.
30 dagar
Þetta stangast á við túlkun talskonu
Flóttamannahjálpar Sameinuðu
þjóðanna, sem sagði engu máli
skipta hvort viðkomandi einstak-
lingar væru að koma með flugi frá
Danmörku, London eða Damaskus
í Sýrlandi, ákvæði samningsins geri
sérstaklega ráð fyrir því að til stað-
ar sé rými fyrir fólk til að komast til
þess lands þar sem það vill óska eftir
hæli.
Hrefna talar í svipuðum dúr: „Ef
þú skoðar fræðin í kring um flótta-
mannasamninginn, þá er það ekki
þannig að fólk þurfi að taka flug beint
frá flugvelli þess lands sem flúið er,
og til Reykjavíkur til þess að uppfylla
skilyrðið um að koma beint frá landi.
Það er allt í lagi að hafa verið á ferða-
lagi án þess að stoppa mikið og um
langan tíma á einhverjum tilteknum
stað. Þá ertu ennþá talinn vera koma
beint frá landi og skilyrðið þannig
uppfyllt.“
DV hefur farið yfir fjölda
fangelsis dóma sem flóttafólk hef-
ur hlotið fyrir að framvísa fölsuðum
eða röngum skilríkjum hér á landi á
síðustu árum. Sú yfirferð leiðir í ljós
að dómarnir falla iðulega nokkrum
dögum eftir komu fólksins til lands-
ins. Vanalega er um 30 daga óskil-
orðsbundna refsingu að ræða, með
vísan í fyrri dómaframkvæmd. Þá
þurfa þessir einstaklingar að greiða á
bilinu 50–125 þúsund krónur í sakar-
kostnað. Nær undantekningarlaust
er tekið fram að ákærðu játi brot sín
skýlaust fyrir dómi og afar sjaldgæft
er að verjendur þeirra taki til varnar.
Tortryggnir flóttamenn
Í ritgerðinni fjallar Hrefna um mögu-
legar ástæður fyrir því hvers vegna
flóttamenn séu tortryggnir gagnvart
stjórnvöldum og kjósi að gefa sig ekki
fram við landamæraeftirlit: „Mögu-
lega þekkja þeir ekki annað en stjórn-
völd þar sem stjórnað er með harð-
ræði og ofbeldi. Í þeirra augum er
íslenskum stjórnvöldum ekki endi-
lega treystandi. Þannig telja þeir sig til
dæmis ekki örugga um að verða ekki
sendir til baka til upprunaríkis ef þeir
gefa sig fram við landamæraeftirlit án
þess að geta framvísað skilríkjum.“
Hrefna segist telja að flestir sem
þekkja til málaflokksins séu sammála
um að breytinga sé þörf. „Ef fólki er
almennt svona annt um að refsa fyrir
þetta þá er auðvitað leið út úr þessu
en hún er eftirfarandi: Málið er látið
bíða á meðan verið er að taka hæl-
isumsókn fyrir og ekki ákært í því
nema komist verði að endanlegri
niðurstöðu um að sá hinn sami sé
ekki flóttamaður.“ Nú sé staðan sú að
fólk sem hefur fengið viðurkennda
stöðu flóttamanns uppfylli ekki skil-
yrði til að sækja um ríkisborgara-
rétt „vegna dóms sem það fékk fyrir
skjalafals jafnvel þó það hefði átt að
njóta verndar flóttamannasamn-
ingsins til að byrja með.“ Það sé mjög
óeðlilegt. n
Helgarblað 13.–16. desember 2013
Refsiglatt Ísland mætir flóttafólki
styrjöldum og þrældómi n Brot á alþjóðasamningi sem Ísland gerðist aðili að árið 1956
„Aldrei verið í fangelsi áður“
Hælisleitandi frá Gana minnist Litla-Hrauns með hryllingi
Kwaku Bapie var dæmdur fyrir skjalafals
stuttu eftir komuna til landsins í júlí í
fyrra. Hann var færður beinustu leið á
Litla-Hraun. Kwaku minnist vistarinnar
með hryllingi. Eins og DV hefur greint frá
var hann laminn af samfanga sínum á
meðan annar fangi stóð í dyragættinni og
fylgdist með barsmíðunum. Af skýrslum
úr fangelsinu má ráða að hann hafi verið
gerður að einhvers konar þræli í fangelsinu
og látinn sjá um þrif og uppvask fyrir sam-
fanga. „Ég þreif allt og gerði allt sem þeir
sögðu mér að gera,“ sagði Kwaku í samtali
við DV. Fangelsisyfirvöld sáu ekki ástæðu
til þess að tilkynna málið til lögreglu.
„Ég hafði aldrei verið í fangelsi áður,“ sagði
Kwaku sem flúði ofsóknir ofbeldisklíku
í heimalandinu sem herjað hafði á hann
og fjölskyldu hans. Þá sagði hann frá því
að hann hefði verið mjög hræddur við
komuna í þetta fangelsi í þessu ókunnuga
landi. Hann hafi því verið verulega ótta-
sleginn þegar samfangar hans komu inn í
herbergi hans og sögðu meðal annars: „I
wanna fuck you!“
Katrín Oddsdóttir, lögmaður Kwaku, gagn-
rýndi fangelsisyfirvöld í samtali við blaðið.
„Þarna er manneskja sem getur hvergi
hönd fyrir höfuð sér borið. Hann á enga
aðstandendur hér og ekkert félag eða
neins konar samtök eru til að verja hann,“
sagði Katrín. „Þetta sýnir bara alvarleika
þess að það sé verið að fangelsa svona
viðkvæman hóp sem hælisleitendur eru
algjörlega án sakar,“ sagði Katrín.
Hún sagði að hér væri um að ræða
berskjaldaðan hóp sem væri unnvörpum
varpað í fangelsi fyrir að reyna að bjarga
lífi sínu með því að ferðast á fölsuðum
skilríkjum. „Þetta er fullkomið dæmi um
það sem getur gerst þegar það er verið að
fara svona með fólk. Hann átti aldrei að
vera þarna þessi maður, og þegar hann
lenti í þessu þá er fráleitt að ríkið hafi ekki
brugðist við.“
Hvers vegna í varðhald?
Augljóslega í verra andlegu ásigkomulagi en þeir sem ekki voru handteknir
Pia Prytz Phiri, framkvæmdastjóri
umdæmisskrifstofu Flóttamannahjálpar
Sameinuðu þjóðanna í Norður-Evrópu,
heimsótti hælisleitendur á gistiheimilinu
Fit þegar hún kom til Íslands í október.
„Þeir sem höfðu verið handteknir við kom-
una voru augljóslega í verra ásigkomulagi
andlega en þeir sem höfðu ekki verið
fangelsaðir. Og þeir voru að spyrja hvers
vegna þeir hefðu verið settir í varðhald?
Einn mannanna lýsti þessu fyrir okkur: „Ég
sagði þeim [lögreglunni] að þetta væri
ekki vegabréfið mitt. Ég sagði þeim að ég
væri að nota það vegna þess að ég gat ekki
annað“.“
Önnur afleiðing af þessum dómum
yfir flóttafólki sé sú að það fari beint á
sakaskrá við komuna til landsins. „Og
jafnvel þó fólk sé síðar viðurkennt með
stöðu flóttamanns, og það hafi rétt á að
sækja um ríkisborgararétt, getur þessi
„sakaferill“ þeirra komið í veg fyrir að það
fái hann.“
Með forgang í fangelsin
Hælisleitendur í fangelsi en Íslendingar á skilorð
„Málshraðinn er óvenju hraður í þessum
málum. Það er yfirleitt rannsakað, ákært
og dæmt á innan við viku og síðan eru
menn komnir í fangelsi,“ segir Hrefna
Dögg Gunnarsdóttir héraðsdóms-
lögmaður á Rétti – Adalsteinsson &
Partners. Hún bendir á að algengt sé að
hér á landi þurfi menn að bíða í mánuði
eftir því að afplána dóma sína en annað
virðist vera upp á teningnum þegar kemur
að dómum yfir hælisleitendum.
Sé litið til þeirra dóma sem birtir hafa
verið á vefsíðu Héraðsdóms Reykjaness
líða sjaldnast meira en nokkrir dagar frá
því einstaklingar eru færðir í gæsluvarð-
hald þangað til búið er að dæma þá í óskil-
orðsbundið fangelsi. Félag áhugamanna
um málefni flóttafólks vann á síðasta
ári samantekt á dómaframkvæmd og
niðurstöðum mála þar sem einstaklingar
eru sóttir til saka á grundvelli 155. og 157.
greina hegningarlaga. Fyrsta yfirferð
þeirrar athugunar leiddi í ljós að Ís-
lendingar sem gerðust brotlegir við sömu
greinar þyrftu sjaldnast að sitja inni. Þá fá
þeir iðulega skilorðsbundinn dóm.
„Þeir sem höfðu verið
handteknir við komuna
voru augljóslega í verra ásig-
komulagi andlega en þeir sem
höfðu ekki verið fangelsaðir.
Flóttafólk á Litla-Hraun
Algengast er að flóttafólk afpláni
dóma sína annars vegar í kvenna-
fangelsinu í Kópavogi og hins vegar
á Litla-Hrauni. Mynd GuðMundur ViGFússon