Jökull - 01.12.1955, Blaðsíða 45

SIGURÐUR ÞÓRARINSSON
OG
SIGURJÓN RIST:
Rannsókn á Kötlu
og Kötluhlaupi
sumariS 1955
BRÁÐABIRGÐA-
GREINARGERÐ
Þegar Jöklafélag íslands réðist í það að fá
hingað vorið 1955 franskan vísindamann með
tæki til þykktarmælinga á jöklum var það gert
með tvö verkefni fyrir augum. Annað var þykkt-
armælingar á Grímsvatnasvæðinu, hitt þykktar-
mælingar á Kötlukvosinni. Var liér um skyld
verkefni að ræða, því á báðum þessum svæðum
eru virkar eldstöðvar undir jökli og mikil jökul-
hlaup samfara eldgosunum.
Það er nú liðið hátt á fjórða tug ára síðan
Katla gaus síðast, en sá hefur verið háttur
Kötlu nú um nokkurra alda skeið að gjósa tvis-
var liverja öld og liefur annað gosið verið á
öðrum eða þriðja tug aldarinnar, en hitt á
sjötta eða sjöunda tugnum. Enda þótt engu
verði spáð með vissu um næsta gos út frá
þessu, verður að teljast næsta líklegt, að Ivötlu-
gos sé nú tekið mjög að nálgast.
Sumarið 1943 liófu þeir Jón Eyþórsson og
Steinþór Sigurðsson rannsóknir á Kötlukvosinni,
sem þá mátti lieita með öllu órannsökuð. Fóru
þeir, ásamt aðstoðarmönnum, nokkrar ferðir í
Kötlukvosina þetta ár og næstu og vísast hér
um til ritgerðar Jóns Eyþórssoonar, Um Kötln-
gjd og Mýrdalsjökul (Náttúrufræðingurinn, 1945)
og ritgerðar, Sólheimajökull (Acta. Nat. Isl. Vol.
II- No. 8). Var í ferðum þessum einkum unnið
að mælingum ákomu og bráðnunar á Kötlusvæð-
mu svo og að landmælingu. Þessar rannsóknir,
sem unnar voru við liina erfiðustu skilyrði juku
mjög þekkingu okkar á þessu svæði. Sumarið
1949 unnu brezkir stúdentar frá Durham há-
1. mynd. Bœkistöðvarnar á Mýrdalsjökli.
Ljósm. S. Þórarinsson 23/r 1955.
skóla að rannsóknum á Höfðabrekkujökli und-
ir leiðsögn Jóns Eyþórssonar og gerðu nákvæmt
kort af jöklinum, sem birt er í áðurnefndri rit-
gerð um Sólheimajökul.
Það sem nú skorti einkum á urn jrekkingu á
Kötlukvosinni var kort af því svæði, nákvæm-
ar en það, er Steinþór Sigurðsson liafði gert á
sínum tíma, og mælingar á þykkt jökulsins á
þessu svæði, mælingar, er e. t. v. gætu gefið svar
við tveimur áleitnum spurningum: Hvar safn-
ast fyrir allt það vatn, er hleypur fram í Kötlu-
hlaupum? Er nokkurt vatn þegar farið að safn-
ast fyrir á Kötlusvæðinu?
Síðastliðinn vetur bar Jón Ivjartansson sýslu-
maður og alþingismaður Skaftfellinga fram á
alþingi tillögu um fjárveitingu til rannsóknar
á Kötlukvosinni og annarra rannsókna, er orð-
ið gætu til þess, að rnenn yrðu einhverju fróðari
en áður um líkurnar fyrir Ivötlugosi. Var nokkurt
fé veitt til Jjessara rannsókna og stjórn Jökla-
félagsins falið að gera áætlanir um framkvæmd-
ir þeirra í samráði við Rannsóknaráð rík-
isins. Varð Jsað að ráði, að snúa sér fyrst að
þykktarmælingunum, með Jjví að vitað var, að
hægt yrði að fá mann til þeirra rannsókna á vori
komanda, en óvisst, hvort það yrði hægt ári
síðar, vegna þess að alþjóða geófýsíska árið fór
þá í hönd.
Upprunalega var ætlunin að rannsaka Kötlu-
43
t