Dagblaðið Vísir - DV - 10.10.2014, Blaðsíða 27

Helgarblað 10.–13. október 2014 Umræða Stjórnmál 27
E
itt sinn héldum við að
Guðni Ágústsson væri
seinheppinn sveitamað­
ur sem vildi Ísland fyrir Ís­
lendinga og konuna á bak­
við eldavélina. En þar höfðum
við rangt fyrir okkur. Því Guðni
reyndist miklu klárari en við héld­
um og varð á endanum „darling of
the nation“, ástkær skemmtikraft­
ur og sjarmatröll, konungur eigin
kjördæmis á Kanarí. Og lengi vel
höfðum við þá mynd af mannin­
um. „Léttur í lund“ hét enda bókin
hans. En einnig í þessu höfðum við
rangt fyrir okkur, því nú birtist okk­
ur glænýr Guðni: Mjólkurmafíós­
inn, guðfaðir kerfisins, brosandi
grimmur og miskunnarlaus.
Marlon Brando
„Það er bullandi samkeppni í þess­
um bransa.“ Svona talaði hann í
liðinni viku, af ísmeygilega mafískri
kaldhæðni, en fyrirtækið sem hann
frontar er með 99 prósent mark­
aðshlutdeild. „Það er bullandi
samkeppni og allir velkomnir í
mjólkuriðnaðinn.” Marlon Brando
hefði ekki getað orðað þetta bet­
ur, í sínu frægasta hlutverki. Í ein­
feldni minni hélt ég eitt sinn að
nýtt starf Guðna Ágústssonar,
„framkvæmdastjóri afurðastöðva
í mjólkuriðnaði“, ætti við öll fyrir­
tæki í þeim bransa. Líka Mjólku,
líka Kú, líka Biobú, og líka Örnu,
öll litlu fyrirtækin sem reyndu sig
og reyna enn í samkeppni við ris­
ann MS. En það var auðvitað fjarri
sanni. Auðvitað starfar Guðni ekki
fyrir allar afurðastöðvar, heldur
bara fyrir sínar, fyrir MS og KS og
fyrirtækin sem tengjast þeim. Fyrir
þá sem borga launin hans. Og talar
samkvæmt því.
Spillingarfrí mjólk
Stundum erum við nefnilega
aðeins of auðtrúa og ómeð­
vituð. Líkt og þegar okkur
bauðst allt í einu laktósafrí
mjólk og gátum aftur farið
að borða morgunkorn án
ónota í maga. Það var fyr­
ir ári síðan sem við upp­
götvuðum þessa nýjung á
markaði. Hún var reynd­
ar ekki alltaf til í búðinni,
en stundum til frá öðru
fyrirtæki sem við þekkt­
um ekki og heitir Arna.
Við tókum bláu fern­
una frá þeim ef sú gula
fannst ekki en hugs­
uðum annars ekkert
út í það frekar. Nú er
sagan okkur ljós: Það
var litla fyrirtækið,
Arna í Bolungarvík,
sem fékk þessa hug­
mynd: Að framleiða
laktósafría mjólk, fyr­
ir fólk með mjólkur­
óþol, vara sem ekki
hafði áður verið fá­
anleg á íslenskum
markaði. Hvað gerði
mjólkurrisinn MS þá?
Hann hóf sjálfur að
framleiða sömu vöru,
og varð jafnvel fyrri
til að koma henni á
markað! Hann gat ekki
unnt þessum litla mjólk­
ursprota að
eiga þá sérstöðu á markaði. Líkt
og mafíósi sagði risinn með hásri
röddu og lúmsku glotti: Það eru all­
ir velkomnir í mjólkuriðnaðinn! En
hvarf síðan í símann og fyrirskip­
aði framleiðslu á sömu vöru, til að
reyna að drepa sprotann í fæðingu.
En það hefur ekki alveg tekist
enn. Enn má kaupa spillingarfría
mjólk frá Bolungarvík í betri búð­
um landsins. Hún fer enn betur í
maga en laktósafría mjólkin frá MS.
Enginn Einskisson
Kastjós mánudagsins rúllaði yfir
sams konar sögur sem hafa
endurtekið sig allt frá því
að Thor Jensen skor­
aði Framsókn á hólm
fyrir næstum því
hundrað árum. Hið
kommúníska einok­
unarkerfi flokksins
hefur staðið af sér
allar slíkar tilraun­
ir, þrátt fyrir hrun
SÍS og Íslands, bú­
sáhaldabyltingu
og almennar þjóð­
félagsbreytingar,
frá kreppu til kana­
sjónvarps til iPads.
Landbúnaðarkerf­
ið er lífseigasti fast­
inn í samfélagi okkar og
rammasta lögmálið í
íslenskri pólitík
er þetta: Á
stóli
landbúnaðarráðherra skal ævin­
lega sitja forhertur karldurgur
með framsóknarsál, ótölvuvæddur
bindisberi sem ekkert getur og ekk­
ert gerir, en er geymdur inní þeim
skáp sem ráðuneytið er og kallaður
þaðan út þrisvar á ári til að klippa
á borða íklæddur hæfilega kauðs­
legum jakkafötum með nafnspjaldi
sem á stendur: Hr. Enginn Einsk­
isson. Það er einmitt af þessum
sökum sem maður eins og Ólaf­
ur Friðriksson hefur áratugum
saman getað setið á vegum þessa
ráðuneytis í öllum nefndum sem
tengjast mjólkuriðnaðinum, sam­
tímis því að sitja í S­hópnum, KS­
hópnum og MS­hópnum. Af því
að Enginn er og hefur alltaf verið
landbúnaðarráðherra.
Jafnvel fyrstu hreinu vinstrist­
jórn sögunnar tókst ekki að brjóta
þessa reglu, því þá gegndu emb­
ættinu tveir ósvíkjandi sveitamenn
úr VG. Laumuframsóknarflokk­
urinn sá greiddi enda at­
kvæði gegn afnámi
á undanþágu MS
frá samkeppn­
islögum síð­
ast þegar
sú tillaga
var borin
fram. Jafn­
vel ungt,
nútíma­
legt og lítt
karlað fólk
eins og
Katrín Jak­
obsdóttir,
Svandís
Svavars­
dóttir og
Auður Lilja
Erlings­
dóttir gengu
þar í
kerfisbjörgin með hinum lurunum.
Framsókn er víða, svo vitnað sé í
Engla alheimsins.
„Við drápum hann ekki“
Það er hins vegar alþjóðlegt lög­
mál að sá sem býr við einokunar­
aðstöðu mun alltaf misnota hana,
mun alltaf nota sér hana til hins
ýtrasta. Aðstaðan hreinlega breytir
mönnum í mafíósa og lætur þá tala
eins og harðsvíruðustu guðfeður,
jafnvel svona: „Ólafur í Mjólku hef­
ur ekki verið drepinn.“ Þessi ótrú­
legu orð mælti guðfaðirinn Guðni á
Bylgjunni og var víst að hrósa sér og
sínum fyrir tillitssemina. Semsagt:
Það var gert allt við þann mann
nema að drepa hann. Í sjónvarps­
þætti gaspraði Guðni síðan um
gamlar skuldir Mjólku, og vitnaði
í einkasamtöl sín við bankastjóra
um fjárreiður einkafyrirtækis, og
gerði svo lítið úr nýju fyrirtæki hins
ódrepandi Ólafs, sagði hann tala
„út úr Kú.“
Þessi eru viðbrögðin þegar sam­
stæðurisinn hefur verið sektaður
og gerður uppvís að markaðsmis­
notkun. Engin auðmýkt, enginn
lærdómur, hvað þá kurteisi, bara
haldið áfram að berja á minni
máttar.
Ófyrirgefanlegur amatörismi
Guð hjálpi þeim sem reyna sig í
samkeppni við þetta kerfi, hugs­
aði fólkið sem heima sat. Mann­
orði hans er rústað um leið og tæki­
færi gefst. Hinn grimmi guðfaðir er
sendur fram á vígvöllinn, eftir að
prúðleitur og gustlítill forstjórinn
hafði fyrst verið settur í Kastljós
til að sitja þar stífur og fullæfður
af neyðarteymi almannatengla –
„aldrei lyfta höndunum, aldrei æsa
sig, aldrei segja nafn spyrjandans,
og svona já, láttu sjást aðeins betur
í ermahnappana …“
Sú litlausa og lygum
prýdda framkoma
leiddi strax hugann
að amatörisman­
um sem forstjór­
inn ríkir yfir,
hinu almenna
getuleysi
þessa
geril­
sneydda
fyrir­
tækis
sem
fengið hefur 100 ár til að æfa sig í
framleiðslu mjólkurafurða með
þeim ágæta árangri að hérlend­
is er nú hvorki hægt að fá keypt
almennilegan ost né almenni­
legt jógúrt. Af þeim óteljandi osta­
tegundum sem MS framleiðir er
aðeins einn sem kemst hænufet í
átt að einhvers konar bragði, í átt
að Gruyere eða Emmentaler, og
það er Tindur. Allir hinir bragð­
ast nákvæmlega eins. Og langi
menn í gamla góða skyrið sem þeir
muna úr bernsku er besta leiðin
til þess núorðið að kaupa „grískt
jógúrt“! Fyrirtæki Framsókn­
ar, þessa mikla Íslands­ og lands­
byggðarvinar, hefur jafnvel glutr­
að niður sjálfri skyr­uppskriftinni,
stolti íslenskrar matarhefðar, eins
og Gunnar Smári Egilsson benti á í
mögnuðum matarpistli fyrir margt
löngu. „Þegar við lítum yfir hvern­
ig Mjólkursamsalan hefur far­
ið með íslenska mjólkurhefð get­
um við þakkað fyrir að fyrirtækinu
væri ekki treyst fyrir útgáfu forn­
ritanna. Þau væru þá öll komin á
teiknimyndaform,“ skrifaði Gunn­
ar Smári í Fréttatímann, ásamt Þóri
Bergssyni, 2. september 2011.
Sem betur fer er nú hægt að fá
lífrænt skyr, sem maður heldur að
sé eins og íslenskt skyr á að vera,
frá fyrirtækinu Biobú, sem guð­
faðirinn uppnefndi einmitt í einum
þættinum: „lítið sætt mjólkurbú í
Reykjavík“. Yfirlætið lak af hverj­
um samhljóða. Það rímar við orðin
sem hann, þá verandi einn af þeim
tuttugu tilgangslausu landbúnað­
arráðherrum sem Íslandssagan
geymir, lét falla við Ólaf í Mjólku
er hann hóf sinn rekstur: „Þú ert
með fallegt lítið blóm í höndun­
um. Farðu vel með það.“ (Og láttu
það ekki vaxa um of, því þá drepum
við það. Blómið sko, en þú sleppur
kannski sjálfur.)
„Umferðarlagabrot“
Nýlegan úrskurð Samkeppnis­
stofnunar kallaði guðfaðirinn „um­
ferðarlagabrot“ í öllum þeim þátt­
um sem hann var sendur í. Hann
hefði vart getað valið ósvífnari
samlíkingu. Þegar risinn stígur á
„fallega litla blómið“, sem er eina
„ógn“ hans á öllum akrinum, öll­
um markaðnum, skref sem verður
til þess að blómið deyr, þá er það
eins langt frá því að vera umferð­
arlagabrot og hugsast getur. Mark­
aðslegt morð væri nærri lagi. Og
síðan fylgdi guðföðurlegt sjálfs­
hólið (ó, vér góðmennin!) er Guðni
sagði um Ólaf og Mjólku: „Svo
kemur Kaupfélag Skagfirðinga og
bjargar honum. Og hann slepp­
ur við sitt eigið gjaldþrot!“ Fyrst
knésetjum við hann, svo björg­
um við honum, og þá á hann
að koma skríðandi og kyssa
okkur á tærnar.
Starfsaðferðir mafí­
unnar eru alls staðar eins,
nema hvað hérlendis
eru menn kannski ekki
drepnir. n
Guðfaðirinn Guðni
Hallgrímur Helgason
rithöfundur
Kjallari „Það er
bullandi
samkeppni og
allir velkomnir í
mjólkuriðnaðinn.
„Auðvitað starfar Guðni ekki
fyrir allar afurðastöðvar, held-
ur bara fyrir sínar, fyrir MS og KS og
fyrirtækin sem tengjast þeim.