Bændablaðið - 29.01.2015, Side 25

25Bændablaðið | Fimmtudagur 29. janúar 2015
Gróa segir að bændur megi hafa
sig alla við að uppfylla kröfur um
100% nýtingu á kvóta. Sumir bændur
séu þegar komnir í klípu þar sem
fjósin þeirra séu þegar fullnýtt og
þeir hafi kannski ekki bolmagn til
að byggja við eða fjölga kúm. Ef
þeir geti ekki nýtt kvótann séu þeir
komnir í mínus í beingreiðslum. Þá
bendir hún á að þegar verið sé að
auka nytina eins mikið og þau hafa
gert þá sé kjarnfóðurgjöfin komin
upp undir 45%. Það sé þó lítið
kostnaðarsamara en að gefa hey, því
það sé ótrúlega dýrt í framleiðslu.
Hlutfallsleg lækkun á
beingreiðslum
Sigurður bendir á að beingreiðslurnar
hafi ekki hækkað í takt við aukna
framleiðslu, heldur deilist þær niður
á fleiri lítra og þar með lækki verð
til bænda um 4 krónur á lítrann.
Varðandi heyið segir hann að menn
gleymi oft að reikna sér laun við að
framleiða það. Ef menn hafi svo ekki
heimatún til að heyja á og þurfi að
sækja það langar leiðir, þá hlaðist
ofan á það óhemju kostnaður. Slíkt
segist Sigurður þekkja vel vestan af
fjörðum þar sem hann er upprunninn.
Hann kom frá Patreksfirði en hún
er fædd í Vatnsdalnum
Sigurður er frá Patreksfirði og
ólst þar upp, en Gróa er fædd
og uppalin á Brúsastöðum. Þau
keyptu Brúsastaði og reksturinn
af foreldrum hennar. Langamma
Gróu keypti jörðina upphaflega af
Þingeyrakirkju (klaustrinu) um 1902
og eiga þau hjón enn upphaflega
afsalið. Kirkjan átti þá fjölda jarða
í Austur-Húnavatnsýslu og voru
Þingeyrar ein mesta jörð landsins. Í
dag er jörðin 500 hektarar og öll grasi
vaxin. Sigurður segir að húsakostur
sé mjög góður á bænum. Gripahúsin
hafi verið byggð á árunum 2002 og
2006.
Fyrir neðan bæjarhúsin eru um
100 hektarar sem eru nú nýttir
sem tún. Auk þess segir Sigurður
að tiltölulega auðvelt sé að auka
við ræktarlandið með því að taka í
nýtingu flöt sem er á jarðlagastalli í
hlíðinni ofan við bæinn.
Hættu með kindur og sneru sér
alfarið að kúabúskap
„Þetta var blandað bú með kýr og
sauðfé þegar við keyptum það,“ sagði
Sigurður þegar Bændablaðið tók hús
á þeim hjónum um fyrri helgi. Hann
segir að nú séu þau eingöngu með
kúabúskap.
„Við erum með um 50 árskýr,
en það eru nú á milli 60 til 70 kýr
og fengnar kvígur. Allt í allt erum
við með um 130 til 150 nautgripi
hverju sinni. Þá erum við með nokkra
kjötframleiðslu til að nýta húsið sem
er 500 fermetrar og með um 80 til 90
legubásum og lausagöngupláss fyrir
geldneyti. Við látum svo slátra hjá
SAH afurðum á Blönduósi, en Hilton
hótel fær kjötið frá okkur.“
Þess má geta að allt kjötið
sem framleitt er á Brúsastöðum
er af hreinræktuðum íslenskum
nautgripum, þar eru engir blendingar.
„Við geldum mikið af nautunum
til að geta haft þau með kvígum í stíu
sem er þægilegra við að eiga þótt þau
verði ekki eins þung. Síðan erum við
alltaf með naut líka sem við notum
á kvígur sem gengur ekki að sæða.
Þeir tuddar eru svo sendir í sláturhús
um 24 mánaða aldur og eru þá um
300 kíló að þyngd en uxarnir á sama
aldri eru um 250 kíló.
Annars er nautakjötsframleiðslan
byggð á heygjöf, nema síðustu tvo
til þrjá mánuðina, þá gefum við líka
bygg.“
Ekki alltaf hægt að treysta á að
gæðin í hópnum haldi sér
Gróa segir að það verði oft til góður
kjarni í kúahópnum, en ekki sé því
að treysta að kvígurnar séu alltaf
jafn góðar.
„Manni finnst þetta alltaf vera
svolítið happa og glappa þótt það sé
verið að reyna að rækta úr stofninum
ákveðna galla. Öðru hvoru verður
maður fyrir vonbrigðum þannig að
kvígur sem maður hélt að yrðu góðar
og eru undan bestu nautunum eru
ekki að skila því sem maður vildi.“
Sigurður tekur undir þetta. „Þetta
er alls ekki alltaf að ganga upp og
núna má segja að við sitjum uppi
með hóp af vonbrigðum. Það eru kýr
sem eru erfiðar í mjöltun. Kannski
geta þær þó enn bætt sig svo það
er ekki alveg komið að því að við
sendum þær í sláturhús. Þetta verða
samt ekki neinar afurðaskepnur á
þessu fyrsta mjaltaskeiði. Maður
reynir samt að halda í þær þar
sem við verðum að leggja meiri
áherslu á mjólkurframleiðsluna en
kjötframleiðsluna.“
Ekki á vísan að róa með
afkvæmin
Einn vandi sem mjólkurframleiðendur
eiga við að glíma er, að ekki er á
vísan að róa með að kýrnar beri
alltaf kvígum. Þar spilar stóra rullu
landlægur vandi þar sem fæddar
kvígur eru oft á tíðum í minnihluta
á móti fæddum törfum. Gróa segir að
á mörgum bæjum sem hafa lifibrauð
sitt af mjólkurframleiðslu hafi þetta
hlutfall jafnvel verið virkilega
óhagstætt. Mikil áraskipti geti þó
verið af þessu og hjá þeim hafi
hluta af síðasta vetri eingöngu fæðst
kvígur. Á einum nágrannabæjanna
var það hins vegar svo eitt árið að hjá
24 kúm fæddist einungis ein kvíga
til nytja. Ef bændur vilja svo styrkja
sinn stofn með því að kaupa til sín
kvígur, þá liggja þær yfirleitt ekki á
lausu og verðið getur svo verið allt
að 300 þúsund krónur.
Allt skapgóðar skepnur utan ein
sem þolir ekki ókunnuga
Kýrnar á Brúsastöðum eru flestar
gæfar og skapgóðar. Þó segjast þau
eiga eina mannýga sem heitir Grýla
eins og amma hennar.
„Henni er bara illa við
ókunnugt fólk og hjólar bara í það.
Sæðingamaðurinn slapp til dæmis
naumlega. Hann var að fara út eftir
ganginum þegar ég missti þessa kú
frá mér og hún tók á rás og stefndi
beint á hann. Ég öskraði á hann og
loks þegar hann leit við og gat vikið
sér til hliðar, setti kýrin bremsurnar á
en rann beint á vegginn við hliðina á
honum. Hún lætur okkur Gróu samt
alveg í friði,“ segir Sigurður. Hann
segir skapferlið greinilega liggja í
ætterninu og mamma hennar, sem
hét Spes, hafi borið nafnið með
rentu. Amma hennar hafi sömu leiðis
verið svipuð í skapi og mjög illileg
til augnanna.
Erlendar kýr engin töfralausn
Þótt íslensku kýrnar sé kannski ekki
alltaf að skila eins góðri afkomu og
menn vilja, þá segist Sigurður svo
sem ekkert vera að bíða sérstaklega
eftir erlendum kúastofni þótt hann
geti vel hugsað sér að halda slíkar
kýr. Telur hann líklegt að stór hluti
kúabænda muni stökkva til að skipta
um kúakyn ef heimild verði veitt.
Hann segist sannfærður um að
þeim sem gangi á annað borð vel
með íslensku kýrnar muni líka
ganga vel með erlendar kýr. Hins
vegar geti enginn sem ekki gengur
vel í dag með sinn íslenska stofn,
treyst á að erlendar kýr bjargi þeim
eitthvað í stöðunni. Það gildi alveg
sömu lögmálin varðandi meðferðina
á þeim.
„Þeir sem hafa haft mest út úr
íslensku kúnni munu einnig hafa
mest út úr því að skipta yfir í erlendar
kýr. Ég er því viss um það að við
gætum haft ágætt út úr því að skipta,
en við erum samt ekkert að setjast
með hendur í skaut og bíða eftir að
það gerist,“ segir Sigurður.
Okkur ber skylda til að viðhalda
stofninum
Þau hjón segja ljóst að Íslendingum
beri skylda til að vernda íslenska
kúastofninn samkvæmt alþjóðlegum
sáttmálum. Spurningin sé þó hvernig
staðið verði að því til framtíðar ef
ákveðið verði að taka til ræktunar
nýjan kúastofn við hlið þess
íslenska. Til að forðast úrkynjun
og skyldleikaræktun verði stofninn
að vera af ákveðinni stærð. Því geti
það orðið spurning um að styrkja
sérstaklega þá bændur sem séu
tilbúnir að halda í íslenska stofninn
í stað þess að skipta yfir í erlendan
kúastofn. Segir Sigurður að vissulega
sé hægt að rækta upp ákveðna
eiginleika í íslenska stofninum, en
hann sé samt það lítill að slík ræktun
gangi mjög hægt og taki langan tíma.
/HKr.