Fréttablaðið - 06.02.2021, Page 14

Gunnar
ÚTGÁFUFÉLAG: Torg ehf. STJÓRNARFORMAÐUR: Helgi Magnússon FORSTJÓRI OG ÚTGEFANDI: Björn Víglundsson RITSTJÓRI: Jón Þórisson jon@frettabladid.is, FRÉTTASTJÓRAR: Aðalheiður Ámundadóttir adalheidur@frettabladid.is
Ari Brynjólfsson arib@frettabladid.is, Garðar Örn Úlfarsson gar@frettabladid.is MARKAÐURINN: Hörður Ægisson hordur@frettabladid.is
Fréttablaðið kemur út í 80.000 eintökum og er dreift ókeypis á heimili á höfuðborgarsvæðinu og Akureyri. Einnig er hægt að fá blaðið í völdum verslun um á landsbyggðinni. Fréttablaðið áskilur sér rétt til að birta allt efni blaðsins í stafrænu formi og í
gagnabönkum án endurgjalds. ISSN 1670-3871 FRÉTTABLAÐIÐ Kalkofnsvegur 2, 101 Reykjavík Sími: 550 5000, ritstjorn@frettabladid.is HELGARBLAÐ: Björk Eiðsdóttir bjork@frettabladid.is MENNING: Kolbrún Bergþórsdóttir kolbrunb@frettabladid.is
LJÓSMYNDIR: Anton Brink anton@frettabladid.is FRAMLEIÐSLUSTJÓRI: Sæmundur Freyr Árnason sfa@frettabladid.is
Mín skoðun Sif Sigmarsdóttir

Það verður
því ekki með
góðu móti séð
að tilefni sé
til að eyða
dýrmætum
tíma þingsins
í þetta
aukaatriði.
Jón
Þórisson
jon@frettabladid.is
Grundvallarþáttur í sjálfsögðum mann­réttindum er tjáningarfrelsi, enda nýtur það víða verndar í lögum og alþjóðasamningum.Umræður um tjáningarfrelsi eru bráðnauðsynlegar, ekki síst sá hluti
þeirra sem varðar hvar mörk þess liggja. Þetta hefur
meðal annars borið á góma í tengslum við atburði
í öðrum löndum. Var til dæmis réttlætanlegt að
loka aðgangi Donalds Trump að samfélagsmiðlum
í aðdraganda valdaskiptanna vestra? Getur það
verið á valdi stjórnenda þessara miðla að taka slíkar
ákvarðanir? Er hægt að réttlæta viðbrögð herforingja­
stjórnarinnar í Mjanmar í vikunni þegar fyrirskipað
var að loka aðgangi landsmanna að sömu miðlum?
Getur það staðist að ritstjóri fjölmiðils í Rússlandi sé
dæmdur til fangavistar fyrir fremur saklaust endur­
tíst sem stjórnvöld virðast líta á sem andóf gegn sér í
þeirri sérkennilegu stöðu sem upp er komin eftir að
stjórnarandstæðingurinn Navalní snéri heim á ný?
Getum við sætt okkur við að þúsundir rússneskra
borgara séu fangelsaðir fyrir það eitt að andæfa
ríkjandi stjórnvöldum í framhaldi af fangelsun
Navalnís? Er ásættanlegt að ritskoðun stjórnvalda í
Kína leiði til að aðgangur að netinu sé undir miklum
takmörkunum og þar á meðal vefir samfélagsmiðla?
Þessi dæmi eru ólík en eiga sér ofríkið sammerkt.
Umræða um mörk tjáningarfrelsis er því jafnmikil­
væg og tjáningarfrelsið sjálft. Svarið við því hvar þau
liggja fæst ekki nema með rökræðum. Einfaldur veg­
vísir hlýtur þó að vera að frelsi eins eigi að vera óheft,
að því marki sem það takmarkar ekki frelsi annars.
Eitt alvitlausasta mál sem til umfjöllunar er um
þessar mundir á Alþingi er frumvarp þingmanna
Pírata, auk tveggja villuráfandi þingmanna ann­
arra flokka, um breytingu á lögum um þjóðsönginn.
Frumvarpið gerir ráð fyrir að þau takmörk sem
gildandi lög boða um flutning hans verði afnumin.
Rökstuðningurinn að baki tillögunni er að í því felist
tjáningarfrelsi að mega flytja hann hvernig sem er.
Tínt er til að í mannréttindakafla stjórnarskrár séu
ákvæði um tjáningarfrelsi sem lögin um þjóðsönginn
standist ekki.
Nú hefur ekki orðið vart við knýjandi þörf á að
þjóðsöngurinn sé fluttur með því sniði að gengi í
berhögg við lögin sem um hann gilda. Og væri svo, er
ósennilegt að menn elti ólar við það. Það verður því
ekki með góðu móti séð að tilefni sé til að eyða dýr­
mætum tíma þingsins í þetta aukaatriði.
Nú gengur yfir landið djúpstæð kreppa og íbúar
þess, og annarra, eru undir fáheyrðum takmörkunum
á persónufrelsi til að hefta útbreiðslu heimsfarald­
ursins. Heilu atvinnugreinarnar eru á vonarvöl, tug­
þúsundir ganga atvinnulaus og afkoma fjölda heimila
í uppnámi. Við þær aðstæður er varla mikilvægt að
geta flutt þjóðsönginn hvernig sem er.
Að rökstyðja þetta mál með tjáningarfrelsi er þó
sennilega skaðlegast af öllu og varpar rýrð á mikil­
vægi umræðunnar um hvar mörk þess liggja.
Að tjá sig
Tilkynning
Finanzas Forex – 12 ára Minning.
Haustið 2008 urðu íslensku bankarnir gjaldþrota. Margir misstu sparifé sitt. Þá
var hópur fólks, sem hvatti aðra til að leggja peningana sína í Ponse gjaldeyris-
brask, sem hét Finanzas Forex. Þetta Finanzas Forex var byggt á „multi-level
marketing service“ uppbyggingu. Þannig að þeir sem komu fyrst inn græddu
mest en þeir sem koma síðar töpuðu öllu sínu. Það eru mörg fyrirtæki, sem eru
upp byggð á „multi-level marketing service“ t. d. Herbalife, Newskin, Gano,
GoldQuest, Auvestia. Þessi tvö síðast nefndu eru gull fyrirtæki þar sem fólk getur
keypt gull.
Mér var sagt þegar Finanzas Forex var kynnt fyrir mér að það væri öruggara en
banki og að Finanzas Forex myndi bjarga Íslandi eftir fjármálahrunið 2008. Þess
vegna lagði ég þúsund dollara í þetta fyrirtæki þann 6. febrúar fyrir nákvæmlega
12 árum síðan.
Það eru mörg „multi-level marketing service“ fyrirtæki sem við þurfum að vara
okkur á eins og til dæmis JooGo, sem mér var sagt að ég myndi græða á en það
reyndist ekki rétt. Þannig varið ykkur á „multi-level marketing service“ sölu-
mönnum það er ekki alltaf rétt það sem þeir segja.
Gallinn við þessa „multi-level marketing service“ er að fólk vill fá fjölskyldu sína,
vini og kunningja inn í þessi fyrirtæki og oft er árangurinn af því sá að það verða
vinaslit á milli fólks og fólk talar ekki saman.
Helgi Borgfjörð Kárason.
P.S. Höfundur er verkamaður, sem vinnur
í Fjölskyldu- og Húsdýragarðinum.
Í janúar 2012 sprakk sprengja við Stjórnarráðið í Reykjavík. Tíu dögum síðar var 72 ára karlmaður handtekinn fyrir verknaðinn. Í blaðaviðtali
lýsti maðurinn því yfir að sprengjan hefði verið til
höfuðs þáverandi forsætisráðherra. „Hún átti að fara
til Jóhönnu en ég fann ekki hvar hún á heima.“ En
þrátt fyrir játninguna felldi ríkissaksóknari málið
niður. Flestir virtust líta á uppátækið sem gott sprell
en ekki aðför að forsætisráðherra eða rótum lýð­
ræðisins.
En nú er öldin önnur. Nýverið var skotið úr byssu
á bifreið Dags B. Eggertssonar. Lögreglan tók málið
föstum tökum og fordæmdi stjórnmálafólk hinna
ýmsu flokka verknaðinn. Ekki voru þó allir jafn­
hneykslaðir.
Tilvist varaborgarfulltrúa Sjálfstæðisflokksins,
Ólafs Guðmundssonar, kom óvænt upp á yfirborðið
í síðustu viku þegar hann tjáði sig á Facebook um
árásina á fjölskyldubíl borgarstjóra: „Nú er byltingin
komin heim og þú verður bara að taka því Hr. borgar­
stjóri.“ Orð hans mæltust illa fyrir og var Ólafi gert að
víkja úr þeim ráðum sem hann situr í hjá borginni.
Sjálfur virtist hann hins vegar telja sig blásaklausan
af ummælunum. Hann neitaði því ekki að hann hefði
látið þau falla en þetta sýndi „bara hvernig Facebook
og samfélagsmiðlarnir eru“. Þetta er „eðli Facebook“,
sagði Ólafur í viðtali.
Náttúruleg tilhneiging
Árið 1931 bauð Alþjóðanefnd um hugmyndasam­
vinnu eðlisfræðingnum Albert Einstein til þverfag­
legra rökræðna um friðarmál. Skoðanaskiptin skyldu
fara fram í formi bréfaskipta og Einstein mátti velja
sér mótherja. Hann valdi geðlækninn Sigmund Freud,
sem tók þátt með þeim fyrirvara að bölsýni hans væri
ekki líkleg til vinsælda. Spurningin sem Einstein lagði
út með var þessi: „Er hægt að stýra andlegri þróun
mannsins þannig að hann öðlist vörn gegn geðrösk­
uninni sem er hatur og eyðileggingarhvöt?“ Niður­
staða Freuds var afdráttarlaus. Illskan er manninum
eðlislæg. „Ekkert bendir til þess að við getum útrýmt
of beldishneigð mannkynsins.“
Það hefur löngum þótt vinsælt að helga sig bar­
áttunni gegn hinu illa. Samtíminn er engin undan­
tekning. Siðferðisvitund er tískuflíkin í ár. Sveipað
dyggðaskrúða geysist fólk fram, eins og píslarvottar
allra alda, með nýbrýnda réttsýni að vopni staðráðið í
að útrýma illskunni í eitt skipti fyrir öll. Markmiðið er
göfugt. En eins og svo oft byrgir blind trú manninum
sýn.
Baráttufólk gegn mannlegri illsku lítur jafnan svo
á að með aukinni þekkingu, framþróun, sé hægt að
uppræta illskuna úr samfélaginu – illsku á borð við
rasisma, kvenfyrirlitningu og almennt mannhatur.
Hugarfarsbreytingin sem orðið hefur í íslensku sam­
félagi á þeim tæpa áratug sem liðinn er frá því að hent
var gaman að sprengjunni við Stjórnarráðið kann að
láta líta út fyrir að framþróun sé möguleg, að það sé
glópska fortíðar að finnast árás á lýðræðislega kjörinn
leiðtoga gott grín.
Ólafur Guðmundsson kenndi „eðli Facebook“ um
rætin ummæli sín um borgarstjóra. Stjórnmálafólk
kenndi eðli umræðunnar um. Fáum datt í hug að
kenna um eðli mannsins.
Freud færði rök fyrir því í bréfaskiptum sínum
við Einstein að illskan væri náttúruleg tilhneiging
til eyðileggingar sem byggi innra með manninum,
samhliða tilhneigingunni til samkenndar og sam­
vinnu. Samkvæmt því er illskan ekki frávik; hún er
ekki undantekning. Hún mun ekki hverfa þótt við
tökum Twitter úr sambandi og fjarlægjum fingurna af
„virkum í athugasemdum“.
Harkaleg samfélagsumræða er ekki ástæða ljót­
leikans í mannlegu samfélagi heldur birtingarmynd
hans. Trú á að mannlega illsku megi uppræta með því
að rútta aðeins til í rangölum Facebook villir okkur
sýn. Aðeins með því að horfast í augu við að illskunni
verður ekki eytt, getum við tekist á við hana.
„Eðli Facebook“
6 . F E B R Ú A R 2 0 2 1 L A U G A R D A G U R12 S K O Ð U N ∙ F R É T T A B L A Ð I Ð
SKOÐUN