Vinnan - 01.04.1994, Síða 16

Eitt hið erfiðasta starf sem hægt er að takast á hendur, segir Guámundur J.
Guámundsson um formennsku í Verkamannasambandi Islands:
Ofaglært verkafólk á
alltaf undir högg a& sækja
Guömundur J. Guömundsson var
formaður Verkamannasambandsins
1975-1991 eöa í 16 viðburðarík ár.
Guðmundur átti þátt í undirbúningi
að stofnun sambandsins en sat ekki
í stjórn þess fyrr en hann tók sæti
formanns þess áriðl 975. Hann seg-
ist ekki hafa setið stofnþing þess
vegna þess að þá hafi hann verið
léttmatrós á skipi sem var að sækja
salt til Ítalíu.
Áður en Verkamannasambandið var
stofnað hafði lengi staðið til að breyta
skipulagi ASÍ og byggja það upp eftir
starfsgreinum í stað starfsmenntunar. Það
var m.a. reynt til þrautar áriðl948 en þá
náðist ekki samkomulag um málið.
— Eftir það var farið út í að stofna þessi
sérsambönd og ætli Verkamannasambandið
hafi ekki verið stofnað einna fyrst þeirra,
næst á eftir Sjómannasambandinu. Ég man
að ég var með í undirbúningi og sat nokkra
fundi en var aldrei í stjórn Verkamannasam-
bandsins fyrr en ég kom inn sem formaður
eftir að Eðvarð Sigurðsson hafði látið af
störfum sökum heilsubrests, segir Guð-
mundur.
— VMSÍ var stofnað árið 1964. Það var
sögulegt ár því að þá voru nýgerðir kjara-
samningar undir foijstu Eðvarðs við ríkis-
stjóm Olafs Thors. I þeim fólst að lög voru
sett til að berja niður verðbólguna og voru
verkföll og kauphækkanir bönnuð og laun
vísitölutryggð. Samningarnir höfðu náðst
eftir þrjú verkföll árið 1963. í þeim fólst
jafnframt að húsnæðislán voru hækkuð
verulega, m.a. með fjármagni frá Atvinnu-
leysistryggingasjóði. Þá var lagður á launa-
skattur og aðstöðugjald sem einnig rann til
húsnæðismála. Þetta varð til þess að
hundruð manna, sem ekki áttu áður kost á
lánum né höfðu haft efni á að byggja, öðl-
uðust nú rétt til og fengu lán frá Húsnæðis-
málastjórn. f framhaldinu voru byggðar
1250 íbúðir í Breiðholtinu.
Þetta samkomulag tók að leysast upp árið
1965. Þá varð jafnframt illu heilli klofning-
ur innan VMSÍ milli Dagsbrúnar og Eining-
Eftir
Stefán
✓
Asgrímsson
ar á Akureyri. Við í Dagsbrún vildum fá
fram 44 stunda vinnuviku en þá var laugar-
dagurinn enn virkur dagur. Eining, undir
forystu Bjöms Jónssonar, samdi á eigin veg-
um um eitthvað hærra en við fengum en
laugardagurinn var áfram inni hjá þeim. Við
náðum hins vegar 44 stunda vinnuviku og
laugardagsfríi. Þetta var ákaflega sárt því að
bræður börðust, og því sárara sem þetta var
mjög sigursælt sumar. Það greri seint um
heilt milli félaganna eftir þetta.
Flestum finnst það nú fráleitt að vinna á
laugardögum en að fá laugardagsfríðið var
harðsótt og kostaði gífurleg átök. Þannig var
það ekki fyrr en 1971 að laugardagurinn
varð lögboðinn frídagur.
Atvinnuleysisárin upp úr 1968
Guðmundur minnist síðan atvinnuleysis-
áranna 1968 og 1969 en þá voru hátt á átt-
unda hundrað Dagsbrúnarmanna atvinnu-
lausir eða litlu fleiri en nú í vetur.
— Þá var hins vegar ástandið annað í
grannlöndunum og um fjögur þúsund manns
flutti þangað í atvinnuleit, aðallega til Sví-
þjóðar, og fór beint í vinnu þar. Atvinnu-
leysið hér var svona mikið þrátt fyrir að þá
stæði yfir bygging álversins í Straumsvík og
virkjunarframkvæmdir við Búrfell. Það vora
einkum iðnaðarmenn sem fyrst fóru til Sví-
þjóðar og fleiri Norðurlanda en verkamenn
fylgdu í kjölfarið. Árin upp úr 1968 voru
mjög erfið í atvinnulegu tilliti og það fór
helst að rofa til árin 1971-74.
Yfirvinnubannið 1977
Formennska í VMSI var alla tíð erfið og
sannleikurinn er sá að það er mjög harðsótt
að stýra landssamtökum ófaglærðs fólks því
að það er alltaf á lægstu laununum og rétt-
indasnauðast. Baráttan fyrir það er gífurlega
erfið. Þannig voru samningarnir 1976 mjög
erfiðir því þá var að venju verið að krukka í
laun verkafólks. Árið 1977 var allt á suðu-
marki og þá hélt Bjöm Jónsson, þáverandi
forseti ASI, fræga 1. maí ræðu þar sem hann
boðaði yfirvinnubann. Um yfirvinnubann
hafði þá ekkert verið fjallað í hreyfingunni,
hvað þá í Verkamannasambandinu, og menn
ráku því upp stór augu. Þessu var hins vegar
hlýtt og yfirvinnubannið gekk eftir. Síðan
fylgdi allsherjarverkfall.í kjölfarið voru síð-
an gerðir einir farsælustu samningar sem
gerðir hafa verið. Verulegar kjarabætur náð-
ust í þeim sem því miður fengu ekki að
standa lengi því að strax upp úr áramótun-
um 1978 tók ríkisstjóm Geirs Hallgrímsson-
ar að skerða launin sem náðst höfðu með
samningunum 1977, m.a. með því að opin-
ber þjónusta var skorin niður. Því miður
voru skoðanir manna innan verkalýðshreyf-
ingarinnar á því hvernig bregðast skyldi við
afar sundurleitar.
— Verkamannasambandið brást hins
vegar þannig við að það setti á útflutnings-
VINNAN