Fiskifréttir - 14.12.2001, Side 6

6
FISKIFRÉTTIR 14. desember 2001
\A/Vv
NETANAUST HF
Tel. 5689030
Fax. 5680555
Ny V vv
NO-6280 Sovik
FISKEREDSKAPER
Tral
Garn Line
\ 'y/ \/ y \/ \v \/ y/ \/ \/ \
Oppdrett
ingnot
' ' \/\/ \/ \/\/v
/\/\/\/\\\.
S/S/Vx/V^
v aAAa/V
/\/\/\/\/\/\/\/'
\/\/\/\/\/\/\/\
./\/\/\/\/\/\/\/'
\\/\\/v\/\\
/yVVVYV\A
\
FIRMAER I M0RENOTGRUPPEN
X\\ W\K\ < v v y v \
DYRKORN AS
W/ V V V V V V
SvVyyyV)
\ \AAA/VV
wvw
Álesund - TAU/LINER
X>\
FOSNAVÁG FISKEVEGN AS
Fosnavág - TAU/LINER
HAMMERFEST NOTSERVICE AS
Rypefjord - OPPDRETT
H.G.OPPDRETTSERVICE AS
Vevang - OPPDRETT
\
l v ■ w
\\\/\/\/\/\
VN/yYy
V'\/\'\\
V
X x 'x
x
- V V- V V V \/\'
\/\/\/\/\Xn/\-\
y v AA/\A,
/\ A
HILDRE FISKEVEGN AS
Brattvág - NOT/OPPDRETT
NORDSJ0NOT AS
y \/\/VV
'\ x\ x\W /\
Egersund - TRÁL/NOT
SKJERV0Y TRÁLVERKSTED AS
Skjervoy - TRÁL
ÁLESUND TRÁLSERVICE AS
Álesund - TRÁL
C.R.NETLOFT LTD.
Canada - OPPDRETT
W
Xy \/\/\/\/ \X\
M0RENOT AS
Tel. 70 20 95 00. Fax. 70 20 95 10
firmapost@morenot.no www.morenot.no
SKOÐUN
„Byssurallið
Skemmtileg
hugmynd
— eftir Ólaf Karvel Pálsson
Arthur Bogason fer mikinn í
grein sinni í Fiskifréttum á dög-
unum þegar hann líkir togararalli
Hafrannsóknastofnunarinnar við
ímyndað „byssurall“ til að mæla
stærð fuglastofna. Samlíkingin er
alls ekki eins mikið út í hött og
lesendur kunna að halda. Þegar
mæla á stærð dýrastofns, hvort
sem það er fiskur eða fugl eða
eitthvað annað, er fyrsta spurn-
ingin hvaða aðferð skuli beita.
„Byssurall“ þarf ekki að vera frá-
leitari aðferð en hver önnur. Hvort
slík aðferð er góður mælikvarði á
stofnstærð fer þó mjög eftir því
hvernig aðferðin er útfærð.
„Byssuröll“
„Byssurallið“ eins og Arthur
virðist hugsa það er þó ekki lík-
legt til að vera góður mælikvarði
á stofnstærð. Ástæðan er nokkuð
augljós: Líkurnar á því að fá fugl
eru alltof litlar, og nánast engar,
nema þegar mjög mikið er af
fugli, nánast fugl á lofti hvert sem
skotið er. Þess vegna er líklegt að
„byssurallið" í þessari útfærslu
mæli oftast engan stofn en, ef til
vill, einhvern stofn þegar stofninn
er í hámarki.
En það er meira blóð í kúnni en
þetta, að mínu mati. Hugsum okk-
ur að við notum byssu (fallbyssu)
til að skjóta risastóru neti með
hljóðlausu skoti. Netið leggst yfír
tiltekið svæði og fangar allan fugl
á því svæði. Fuglana má síðan
greina til tegunda, telja og reikna
„stofnvísitölu" þegar gagnasöfn-
un er lokið. Ef svæðið er nægilega
stórt til að tryggja tilteknar lág-
markslíkur á að fanga fugl, og
hægt er að endurtaka mælinguna
árlega, þá erum við komin með
þokkalegasta „byssurall“. í
grundvallaratriðum sé ég því ekk-
ert sérstakt því til fyrirstöðu að
vel útfært „byssurall“ geti verið
nothæf mælistika á stærð tiltek-
inna fuglastofna, t.d. rjúpu eða
mófugla. En auðvitað þarf að
leysa viss tæknileg atriði, s.s.
varðandi stærð netsins og
byssunnar áður en aðferðin getur
talist framkvæmanleg. Einnig
þarf að ígrunda, með hliðsjón af
líffræðilegum þáttum, hvaða árs-
tími sé heppilegastur fyrir slfkt
rall. Þessari vinnu vísa ég til kol-
lega minna meðal fuglafræðinga,
eftir atvikum í samvinnu við
Arthur.
Aðferðafræði fiski-
mannsins eða fiskifræð-
ingsins
Líkurnar á því að hitta fugl í 25
tilviljanakenndum skotum eru
hverfandi. En líkurnar á því að
hitta fugl í 25 skotum í eins dags
veiðiferð eru mjög miklar. Ef
sæmilegur veiðimaður á í hlut eru
líkurnar á því að hitta rjúpu í skoti
ekki minni en 50%. Á sama hátt
eru meiri líkur á því að fá fisk með
aðferðafræði fiskimannsins heldur
en í togararalli, þ.e. með aðferða-
fræði fiskifræðingsins. Ljóst er þó,
af 17 ára reynslu í togararalli, að
þessi munur er miklu minni en
munurinn á 25 skota „byssuralli"
annarsvegar og 25 skota veiðiferð
hinsvegar. Helstu skýringar á þessu
eru, að stærð fiskstofna og þéttleiki
(fjöldi fiska á flatarmálseiningu) er
miklu meiri en stærð og þéttleiki
„Samlíkingin er
alls ekki eins mik-
iö út í hött og les-
endur kunna aö
halda“
fuglastofna sem og að eitt ralltog
þekur nokkur þúsund sinnum
stærra svæði en eitt haglaskot. Þess
vegna eru líkur á fiskafla í ralltogi
meira en þúsundfaldar á við fugla-
feng í haglaskoti. En hvor aðferða-
fræðin er betri sem mælistika á
fiskmagn, aðferðafræði fiski-
mannsins eða fiskifræðingsins
(togararallið) ?
Markmið fiskimannsins
Fiskimaðurinn verður að há-
marka sinn afla við allar aðstæður,
annars getur hann tekið pokann
sinn. Ég held að fiskimenn sjái það
almennt í hendi sér að möguleikar
þeirra til að halda uppi sæmilegum
afla, þrátt fyrir minnkandi stofn,
eru verulegir. Reyndur fiskimaður
þekkir sína slóð betur en buxnavas-
ann, er stundum sagt. Hann „veit“,
með verulegum líkum, hvar fiskur-
inn er á hverjum tíma miðað við sí-
breytilegar umhverfisaðstæður.
Auk þess verða hjálpartæki hans
og veiðarfæri betri og stórvirkari
með hverju ári. Þessi sérhæfða og
umfangsmikla þekking veldur því
að fiskimaðurinn veiðir meira en
samsvarar stofnstærð og sú um-
framveiði er sífellt að vaxa vegna
tæknibreytinga. Veiði fiskimanns-
ins er því ekki góður mælikvarði á
stofnstærð. Vel er þekkt þegar Is-
lendingar veiddu upp síldarstofn-
ana hér við land, upp úr miðri síð-
ustu öld. Þar veiddu menn vel þótt
stofnarnir væru að hruni komnir.
Eftir því sem stofnarnir voru
minni veiddu menn stærra hlutfall
af þeim og því fór sem fór.
Markmið togararallsins
Markmið togararallsins er að
mæla stærð fiskstofnanna með
sem mestri nákvæmni, en ekki að
ná hámarks afla. Eins og Arthur
bendir á í grein sinni, tekur að-
ferðafræði fiskimannsins mið af
öllum mögulegum aðstæðum, svo
sem árstíma, tíma dags, birtu,
straumi, veðri, vindum, botngerð
og ýmsu fleiru, með það eitt í
huga að hámarka aflann, þ.e. „að
finna fiskinn en ekki öfugt“, eins
og hann orðar það. Aðferðafræði
rallsins byggist vissulega á því að
finna fiskinn, og mæla hann, hvort
sem magnið er mikið eða lítið eða
jafnvel ekkert. Rallið er það víð-
tækt að það „finnur" fiskinn, þar
sem hann er hverju sinni, enda eru
togstöðvarnar það margar að um
er að ræða mjög marktæka dekk-
un á öllum helstu fiskstofnum
landgrunnsins. En vissulega er að-
ferðafræðin ekki sú að mæla
magnið aðallega þar sem mest er
af fiskinum og forðast slóðir þar
sem minna er af honum eða ekk-
ert. Með slíkri aðferð, aðferða-
fræði fiskimannsins, værum við
að nota mælistiku sem tæki ekki
tillit til heildarútbreiðslu stofns-
ins, heldur einkum tillit til út-
breiðslu hans og magns þar sem
mest væri af honum. Þess vegna
getum við ekki beitt aðferðafræði
fiskimannsins heldur verðum að
nota aðferðir sem þýða í reynd að
fiskur hefur jafna möguleika á að
veiðast, hvort sem hann er á þess-
ari veiðislóð eða hinni og hverjar
sem umhverfisaðstæður kunna að
vera á hverjum tíma. Áhrif um-
hverfisþátta má meta á grundvelli
þeirra umfangsmiklu mælinga
sem liggja fyrir eftir árlegar mæl-
ingar í 17 ár.
Um þetta mætti hafa mun
lengra mál, en ég vona þó að það
sem hér er fram sett skýri fyrir
einhverjum það sem um er að
tefla. Auk þess vil ég hvetja sjó-
menn til að gaumgæfa þessi mál
og gera grein fyrir sínum skoðun-
um í efnislegri umræðu um togar-
arallið og önnur mikilvæg fiski-
fræðileg málefni.
Höfundur er fiskifræðingur
á Hafrannsóknastofnun.