Fiskifréttir - 14.12.2001, Side 11

10
FISKIFRÉTTIR 14. desember 2001
FISKIFRETTIR 14. desember 2001
11
VEIÐAR A FJARLÆGUM MIÐUM

TEXTI: GUÐJÓN EINARSSON MYNDIR: GUÐLAUGUR JÓNASSON
Rétt við bæjardyr íslendinga á Reykjaneshrygg höfðu erlendar
þjóðir stundað veiðar á úthafskarfa mest allan 9. áratuginn áður en
það vakti mikla athygli eða áhuga landsmanna sjálfra. Svo fór þó að
nokkur íslensk skip voru send til þessara veiða árið 1989 og ekki leið
á löngu þar til Islendingar hófu fulla þátttöku í slagnum. Meðal
þeirra íslensku skipa sem fyrst sóttu í úthafskarfann var Haraldur
Kristjánsson HF undir skipstjórn Páls Breiðfjörðs Eyjólfssonar.
Sjólaskip, útgerð Haraldar Kristjánssonar, ákvað svo árið 1995 að
færa út kvíarnar í úthafskarfaveiðunum með kaupum á eistneska
„risa“-togaranum Heinaste. Páll var ráðinn skipstjóri á honum. Við
kvótasetningu á úthafskarfanum nokkrum árum síðar var svo þrengt
að Heinaste að útgerðin fann honum verkefni annars staðar, nánar
tiltekið við strendur Marokkó. Nú gera Sjólaskip út þrjú sams konar
skip, Heinaste, Alpha og Beta, við Vestur-Afríku og afla þau samtals
75-90 þúsund tonna á ári, aðallega makríl og hrossmakríl. Fiskifrétt-
ir ræddu við Pál skipstjóra á Heinaste, þegar hann kom heim í frí
skömmu fyrir jól, og báðu hann fyrst að rekja sjómennskuferil sinn í
fáum orðum.
„Ég byrjaði til sjós 15 ára gam-
all árið 1970 hjá Ragnari Franzsyni
á togaranum Jóni Þorlákssyni RE.
Fyrsta túrinn var ég háseti á hálfum
hlut á móti syni Ragnars, Eiríki,
sem nú er skipstjóri á togaranum
Helgu Maríu frá Akranesi. Eftir að
hafa klárað gagnfræðaskólann fór
ég svo aftur á sjóinn á sama skip.
Það var ekki erfitt að fá pláss á
þessum tíma, það vantaði alltaf
menn. Við fórum einn túr á Græn-
landsmið en annars vorum við ein-
göngu á heimamiðum. Aflinn var
ekki mikill enda togararnir úr sér
gengnir, flestir smíðaðir fyrir 1950.
Ætli Jón Þorláksson hafi ekki verið
einn fyrsti nýsköpunartogarinn
sem var með dieselvél og hann var
líka með rafmagnsspil. Flestir
hinna voru gufutogarar," segir Páll.
Páll var í tvö ár á Jóni Þorláks-
syni og síðan önnur tvö á bátunum
Lómi, Sæborgu og Amey, en síðan
fór hann á togara á ný, Dagstjöm-
una frá Keflavík og Guðmund
Jónsson frá Sandgerði. Meðan
hann var í stýrimannaskólanum var
hann um stundarsakir á Kap og As-
birni en eftir útskrift réði hann sig
á togarann Karlsefni þar sem vinur
hans, Helgi Kristjánsson, var skip-
stjóri. Hann flutti sig síðan með
Helga yfir á togarann Harald
Kristjánsson þegar hann kom nýr
til landsins árið 1988 og tók fljót-
lega við skipstjórn á því skipi þeg-
ar Helgi fór í land. Árið 1995
kaupa Sjólaskip togarann Heinaste
með það fyrir augum að nota hann
til úthafskarfaveiða og Páll er ráð-
inn skipstjóri, eins og áður sagði.
Rússarnir góðir sjómenn
En skyldu það ekki hafa verið
viðbrigði að fara af venjulegum ís-
lenskum togara með 27 manna
áhöfn yfir á 120 metra langt skip
með 90 manna áhöfn sem að mestu
leyti var skipuð útlendingum?
„Jú, það var vissulega töluverð
breyting. Heinaste var smíðaður í
Austur-Þýskalandi árið 1990 og
því tveimur árum yngri en Harald-
ur Kristjánsson HF sem ég kom
beint af. Það var hins vegar eins og
að ganga aftur í tímann að fara um
borð í Heinaste því skipið er
„byggt gamalt“, — það er með
öðrum orðum dálítið gamaldags í
hönnun og ber svipmót af gamla
sovéttímanum. Þetta er eigi að síð-
ur fínasta skip til síns brúks og hef-
ur gengið eins og klukka. Það
þjónar fyllilega hlutverkinu sínu og
það er það sem máli skiptir.
Fyrst í stað voru 7-8 Islendingar
um borð en síðan fækkaði okkur í
4-5 menn. Skipið var keypt frá
Eistlandi og var mannað Rússum
sem þar voru búsettir. Rússarnir
reyndust vera mjög góðir sjómenn
og færir verkmenn í hvívetna. Þar
að auki er þetta mjög gott fólk í
allri viðkynningu. Það kom mér,
Islendingnum, hins vegar svolítið á
óvart hversu mikla virðingu þeir
sýndu okkur yfirmönnum sínum.
Mér fannst það næstum óþægilegt
til að byrja með. Þegar frá leið urðu
samskiptin þó afslappaðri og líkari
því sem þekkist á íslenskum skip-
um. Rússamir voru vanir því að
vera níu mánuði á sjó samfellt án
þess að taka frí, en hjá okkur var
tekin upp sú regla að þeir voru um
borð í sex mánuði í senn og áttu
svo þriggja mánaða frí á milli.
Þessi háttur hefur einnig verið
hafður á eftir að við fluttum okkur
til Marokkó.“
Á úthafskarfa
8-9 mánuði á ári
Fyrst eftir að Heinaste var smíð-
aður var hann notaður sem flutn-
ingaskip, flutti fisk til Afríku og
ýmsan varning svo sem kaffi og
kakó til baka. Á árinu 1994 sendi
eistneska útgerðin skipið til út-
hafskarfaveiða á Reykjaneshrygg
og síldveiða í Síldarsmugunni.
Reksturinn gekk ekki sem skyldi
og um svipað leyti hrundu Sovét-
ríkin þannig að togarinn var seldur
til fslands árið 1995.
„Fyrsta árið hófum við út-
hafskarfaveiðarnar í aprílbyrjun og
hættum um miðjan desember. Árið
eftir byrjum við 1. mars og hættum
á svipuðum tíma og árið áður og
þriðja árið vorum við að fram á
haust þegar haldið var til Marokkó.
Við vorum yfirleitt einir á miðun-
um í upphafi vertíðar því aðalveið-
in byrjaði ekki fyrr en í apríl og
stóð fram í júní og tengdist gottíma
karfans. Karfinn hleypur einnig
saman í október og nóvember þeg-
ar hann makar sig og þá var yfir-
leitt hægt að fá góða veiði en þá var
veiðisvæðið miklu sunnar en áður
eða á milli 57. og 60. gráðu. Veðr-
áttan á haustin á þessum miðum
gat hins vegar verið mjög slæm.
Ársafli Heinaste var 6-10 þúsund
tonn af karfa upp úr sjó á þeim 8-9
mánuðum sem skipið var að veið-
Páll Breiðfjörð Eyjólfsson í vetrarveðri á aðventu á íslandi. (Mynd/Fiskifréttir: Sigurjón Ragnar).
Veiöar viö strendur Marokkó:
í veðurblíðunni við Afríkustrendur. Páll og Ingólfur Sveinsson, sem
einnig er skipstjóri á Heinaste, standa ofan á vænum feng af hesta-
makrfl.
Eins og toga í gríöaistórum
SANDKASSA
— rætt viö Pál Breiöfjörö Eyjólfsson
skipstjóri á togaranum Heinaste um
veiöar á Reykjaneshrygg og úti fyrir
Afríkuströndum
Heinaste að veiðum á Reykjaneshrygg. (Mynd: Friðþjófur Helgason).
um ár hvert. Mesti afli í holi sem við
fengum var rúm 100 tonn, en vinnslan
réði við að afgreiða 120-130 tonn upp
úr sjó á sólarhring sem skilaði 60-65
tonn af skornum karfa.“
Kallaðir sjóræningjar
Heinaste hefur ávallt verið á erlendu
flaggi ef undan er skilinn einn mánuður
eftir heimkomuna þegar hann var á ís-
lenskri skipaskrá. Þegar NA-Atlants-
hafsfiskveiðinefndin náði samkomulagi
um heildarkvóta úthafskarfa fór að
þrengja að Heinaste sem ekki var skráð-
ur hjá neinni af aðildarþjóðum nefndar-
innar.
„Við vorum þá úthrópaðir sem sjó-
ræningjar og útilokaðir frá löndun og
annarri þjónustu á Islandi. Mín skoðun
var sú að þetta væri eistneskur togari
sem ætti jafnmikinn rétt til veiða á
þessum miðum og hver annar. Þetta
skip hafði stundað þessar veiðar í nokk-
ur ár og minna má á að það voru Eystra-
saltsþjóðirnar, Eistar, Lettar og Litháar,
sem voru brautryðjendur í þessum veið-
um á árunum eftir 1980 og veiddu mest
af úthafskarfa árum saman. Þær voru þá
hluti af Sovétríkjunum. Þegar kvóta-
setningin var tekin upp var veiðireynsla
þessara skipa hins vegar öll afhent
Rússum. Jafnvel Pólverjum var út-
hlutað kvóta en ég man ekki eftir
að hafa nokkru sinni séð pólskan
togara á þessum veiðum," segir
Páll.
Tvískinnungur
Islendinga
Páli finnst að nokkur tvískinn-
ungur ríki hjá Islendingum gagn-
vart rétti til veiða í úthafinu. „Is-
lendingum fannst ekkert athuga-
vert við það að fara í Smuguna í
Barentshafi og veiða þar á alþjóð-
legu hafsvæði. Ég tók sjálfur þátt í
því. Á grundvelli þeirrar veiði-
reynslu fengu þeir svo kvóta í
Barentshafi með samningum. En
þegar kom að úthafskarfaveiðunum
á Reykjaneshrygg þótti sjálfsagt að
útiloka mörg þeirra skipa sem áður
höfðu stundað veiðar á þessu opna
hafi. Með kvótasetningunni tóku
íslendingar til sín mjög stóran
hluta heildarkökunnar, en settu
löndunar- og þjónustubann á skip
þeirra þjóða sem höfðu lengsta
veiðireynslu á þessum miðum. Þeir
sem ekki höfðu aðgang að hring-
borði NEAFC fengu engan kvóta.
Svo einfalt var það.“
Á sandbotni við Marokkó
Þegar svona var komið í út-
hafskarfanum ákváðu eigendur
Heinaste að söðla um og leita fyrir
sér á öðrum miðum. Veiðileyfi
fékkst fyrir skipið í lögsögu
Marokkó og veiðar hófust í nóv-
ember 1997. En voru það ekki mik-
il viðbrigði að flytja sig úr rysjóttu
veðurfari norðurslóða í allt annað
loftslag og gjörólíkar aðstæður úti
fyrir Afríkuströndum?
„Jú, vissulega var það. Maður
var eins og ungi að koma út úr
eggi. Það tók auðvitað tíma að læra
á svæðið. Reyndar fór ég út með
rússneskum togara í ágústmánuði
það ár til þess að kynna mér að-
stæður og sú vitneskja sem ég afl-
aði mér þar nýttist mér í upphafi.
Maður hafði þá ákveðin svæði til
þess að byrja á og gat svo spunnið
út frá því í rólegheitum. Mér finnst
það frekar skondið í dag þegar ég
hugsa til þess hvernig maður bar
sig að fyrsta árið því reynsluleysið
háði okkur auðvitað. Veiðarnar
gengu að vísu furðuvel en við
hefðum að sjálfsögðu fengið mun
meiri afla þá ef við hefðum haft þá
reynslu sem búum yfir núna.
Veiðisvæðinu má líkja við gríð-
arstóran sandkassa, þetta er að
mestu leyti sléttur sandbotn þótt á
vissum stöðum geti verið hætta á
veiðarfæratjóni. Fiskurinn safnast
á ákveðna staði við ákveðin skil-
yrði og maður lærir smátt og smátt
á þetta. Veðrið þarna suður frá er
svo sannarlega ólfkt því sem gerist
á norðurslóðum. Það er alltaf sól-
skin og í kringum 25 stiga hiti á
daginn en ekki er þó stanslaus
blíða því 7-8 vindstig eru ekki óal-
geng og stundum er strekkingur
vikum saman, — ávallt af norð-
austan. Á nóttunni er kalt og rakt.“
Makrfll og hestamakríll
Uppistaðan í afla Heinaste við
Marokkó er makríll og hesta-
makríll. Fyrsta árið skiptist aflinn
um það bil til helminga milli þess-
SCANMAR
vnmgtfi*
> _
Vissir þu að Scanmar er i dag
með nýja gerð af rafhlöðum scanmar
í öllum nemum sínum. Veidarfærastýring.
Hver hleðsla endist Augun þín
60-70% lengur.
nedansjávar!
Leitið upplýsinga um
tækin okkar, þjónustu og verð.
Scanmar [SLANDI EHF
Grandagardi íA, 101 Reykjavík
Sími: 551 3300, Fax: 551 3345
E-mail: scanmar@scanmar.is
http://www.scanmar.no

Bjarta framtíö sjómenn og útgerðarmé
FLJÓTANDIÍS-GEL
STGISVELAR Sími 5876005 Fax 587 6004 www.stg.