Fiskifréttir - 14.12.2001, Side 30

30
FISKIFRÉTTIR 14. desember 2001
HVALVEIÐAR
Oft kom
HVALUR
meö
KVOLUM
Einn þeirra kosta sem norsku
landnámsmennimir sáu við hið
nýja land sem þeir fundu í norðri
var að þar voru allar ár og firðir full
af fiski og vafalaust hafa þeir einn-
ig orðið varir við mikla hvalgengd
við landið. Alla vega er ljóst að
sum af elstu örnefnum á Islandi eru
tengd við hvali og er líklegt að
Hvaleyri við Hafnarfjörð sé einna
elst þeirra. Landnáma getur þess að
þegar Flóki Vilgerðarson hugði á
heimferð þá tókst honum í fyrstu
ekki að sigla fyrir Reykjanes.
Slitnaði bátur frá skipi hans og var
í honum maður sá er Herjólfur hét.
Skip Flóka hrakti til Borgarfjarðar
og hafði hann þar vetursetu en þeg-
ar hann lagði í hann heim á leið að
nýju bar skipið til Hafnarfjarðar
þar sem þeir fundu hval rekinn á
eyri einni við fjörðinn sem síðan
hefur verið við hann kennd. Þar
fundu þeir einnig hinn týnda Herj-
ólf. Það var hann sem sagði síðar
að á Islandi drypi smjör af hverju
strái og er ekki ólíklegt að eitt af
þeim stráum hafi einmitt verið
hvalurinn sem rak upp á Hvaleyri
við Hafnarfjörð.
Landnáma segir einnig frá mikl-
um hvalakomum fyrir landi Skalla-
gríms á Mýmm og getur þess að
þar hafi hver mátt skutla sem vildi.
Ekki er mikið meira fjallað um
hvalagengd og hvalveiðar í elstu
fornritunum en af ömefnum sem
þar er getið má marka að nánast
alls staðar á landinu hafa menn
orðið varir við hvali. Og af fornum
lögbókum má greinilega merkja að
hvalreki hefur þótt svo mikil
hlunnindi að nauðsyn þótti að setja
skýrar reglur um hver ætti slíkan
reka, kæmi hann að landi. Ekki
dugðu þær þó alltaf til þar sem oft-
sinnis urðu harðar deilur og jafnvel
mannvíg þegar tekist var á um hver
ætti happafenginn, eða hvernig ætti
að skipta honum. Fjölmargar frá-
sagnir um skipti hvalreka er að
finna bæði í máldögum, Alþingis-
bókum og öðrum fornum skjölum.
Hvalirnir voru skipaðir
af guði í „skylduembætti“
Lengi vel, eða allt fram á tuttug-
ustu öld, töldu menn líka að hval-
urinn gegndi mikilvægu hlutverki
hvað varðaði fiskigengd við landið.
Var það trú manna að hvalurinn
ræki bæði síld, þorsk og margar
aðrar fisktegundir upp að landinu
og átti sfldin að óttast hann svo
mjög að fjölmörg dæmi þóttu sýna
að hún synti jafnvel á land upp til
þess að forðast hvalinn. Ástæða
þessa var sjálfsagt sú, að oft urðu
menn varir við hvalavöður þegar
sfld og raunar aðrar fisktegundir
gengu á grunnslóð. f Konungs-
skuggsjá, sem er norskt miðaldarit,
var það t.d. skýrt tekið fram að
þetta væri „skylduembætti“ hvala
og hann væri skipaður til þessa
hlutverks af sjálfum guði almáttug-
um. Myndi hann gegna því hlut-
verki meðan fiskimenn gættu veiða
sinna með spekt, en jafnskjótt og
menn færu að deila eða takast á svo
blóð rynni þá væru hvalirnir fljótir
að fá vitneskju um það og brygðust
þannig við að þeir syntu á milli
fiskitorfanna og lands og rækju allt
á haf út. í Konungsskuggsjá eru
hvali greinilega taldir gegna sér-
lega veigamiklu hlutverki við ís-
land, því þar er sagt „í íslands höf-
um þykir mér fátt það vera, er
minningar sé vert eður umræðu
fyrir utan hvali þá, er þar eru í höf-
um. Og eru þeir mjög með ýmsum
hætti eður vexti.“ Nefnd er síðan til
sögunnar 21 hvalategund við land-
ið og gefin lýsing á nokkrum
þeirra, m.a. höfrungum sem sagðir
eru hafa hvorki tönn né tálkn og
enn fremúr er um þá sagt að þeir
forðist ekki veiðimenn og séu því
oft reknir á land svo hundruðum
skipti. Kjötið af þeim mega menn
nýta til átu, en hins vegar ekki af
„góðu“ hvölunum sem smala fisk-
inum að landi.
Verkefni galdramanna að
seiða hvali á land
Ekki fer miklum eða mörgum
sögum af hvalveiðum Islendinga til
forna, enda óhægt um vik að nálg-
ast eða veiða þessar stóru skepnur.
Það var helst á færi galdramanna
að seiða þær upp á land og kemur
slíkt alloft fyrir í íslenskum þjóð-
sögum. Að auki voru hvalir veiði-
dýr trölla og þótt þau væru sögð
vel við vöxt má af sögunum marka
að hvalimir hafi verið þeim ofviða
og þau frekast lagt stund á að ná
sér í nýborna hvalkálfa. Kom það
fyrir að tröllin voru svo áköf í
þeirri veiðimennsku sinni að þau
dagaði uppi þegar þau voru á heim-
leið af veiðunum og sá þess stað í
dröngum og töngum sem líktust
tröllum með hvalkálfa. Galdra-
mennirnir þurftu líka að vera
ramgöldróttir til þess að ráða við
hvalinn og beita miklum brögðum
og það gerðu þeir helst ef illt var í
ári og matarskortur í sveitum.
Meðal slíkra manna var séra Einar
Nikulásson á Skinnastöðum í
Skagafirði, sem tók til þess ráðs
þegar hann vildi afla sér og sóknar-
börnum sínum matar að ganga til
sjávar ásamt, Þórami, syni sínum.
Gróf prestur sig þar í sand og sagði
syninum að fylgjast grannt með
veðrabrigðum. I sandgröf sinni fór
prestur síðan með galdraþulur og
særingar og þar kom að sonurinn
tók eftir því að það syrti til hafsins.
Magnaðist prestur þá allur í gjörn-
ingum sínum og gól ákafar galdr-
ana. Rak þá á mikið norðanveður
með brimróti og áður en varði
kastaði það hval upp á marbakk-
ann. Þá gróf prestur sig úr sandin-
um og bauð fólki að koma og skera
hvalinn. Lét hann niðursetning á
bæ sínum éta fyrsta bitann af
hvalnum og datt sá dauður niður
með það sama. Kvað þá prestur öll-
um óhætt að éta og fylgdi það sög-
unni að hann hefði borgið sveit
sinni frá hungri með hvalkjötinu,
sem hann útdeildi ókeypis.
Þjóðsögurnar geyma svipaða
sögu um prest á Suðurlandi. Sá
sótti bók eina í Njarðvíkurfjöll og
er gefið í skyn að í henni hafi verið
að finna vísdóminn um hvernig
seiða ætti hval á land upp. Alla
vega rak hval á reka prestsins og
komu þangað fjölmargir þurfandi
til þess að ná sér í kjötbita. Endur-
tók sagan sig tvo næstu vetur og
hafði presturinn jafnan þann hátt á
að hann gaf allt hvalkjötið en neyt-
ti þess ekki sjálfur. Þegar hinir fá-
tæku og hungruðu báðu honum
guðs blessunar fyrir greiðann sagði
prestur: „Guð blessi ukkur, en fyr-
irgefi mér.“
Hvalir sem voru
sem eyjar á að líta
Ýmsar sögur gengu líka um
stærð hvalanna og þar var ekki gert
minna úr en efni stóðu til. Sagt var
að lyngbakurinn væri stærstur
hvala hér við land og hlaut hann
nafn sitt af því að tilsýndar virtist
hann vera lynggróin eyja. Skepnur
þessar áttu ekki að vera nein smá-
smíði, svo sem sjá má af frásögn í
Ferðabók Ólafs Olavíusar, en þar
greinir hann frá eigin reynslu á
þennan hátt:
„Árið 1775, nóttina milli 23. og
24. júlímánaðar, fór ég á báti út úr
Veiðileysufirði í þoku og þykkviðri
og stóð það þangað til morguninn
eftir klukkan átta og hálf, að sól-
skin kom og dreifði snögglega
þokunni svo að vel sást um alla
byggðina nema aðeins í fjarðar-
mynninu. Þar var að sjá skrokk
einn kolsvartan ofan á sjónum sem
tók yfir tvo þriðjunga af fjarðar-
breiddinni, en hann er nærhæfis
hálf vika sjávar á breidd. Skepna
þessi líktist mikið stórhveli og
hvarf stundum að nokkru í sjó nið-
ur en stundum rétti hún sporðinn
upp í loftið og bægslin og stundum
hausinn allan. Þó að blæjalogn
væri urðu þeir sem með mér voru
lafhræddir og ætluðu fyrir fullt og
fast að þetta væri illhveli og eink-
um lyngbakurinn, sem svo er frá
sagt í fornum sögum að sé eins og
eyja tilsýndar og þurfi ekki að éta
oftar en þriðja hvert ár, en þá hámi
hann í sig allt sem að kjafti kemur,
fiska og fugla, sædýr og annað þess
konar. Við héldum því að landi og
gengum upp á hæð nokkra; þaðan
sáum við sömu sjón og áður, ekki
lengra að en einn fjórðung mílu frá
sjónum og virtist okkur það vera
reglulegur hvalur. Hóf hann stund-
um nokkuð af skrokknum frá sjón-
um hér um bil álnarhátt, en lá þó í
sjónum að öðru leyti. Sýndist okk-
ur hann nú miklu ljósari álita en
áður. Loksins hvarf hann okkur
sjónum allt í einu um kl. 9.“
En það var ekki einungis lyng-
hvalurinn sem íslendingar flokk-
uðu undir illhveli og þeim stóð
mikill stuggur af. Ber það vitni um
hve litla þekkingu menn höfðu á
hvölum og lifnaðarháttum þeirra
að talið var fullvíst að sumar hvala-
tegundir væru mannætur og mjög
grimmar. Aðrar áttu að leggjast á
nái, ef menn fórust í sjó. Var þetta
útbreidd skoðun allt fram á síðustu
öld og margar sagnir til um raunir
sem bátar og jafnvel skip höfðu
lent í þegar hvalir sóttu að þeim.
Ýmis ráð voru til þess að sporna
við hættunni. Það þótti t.d. gott ráð
að láta kirkjur standa opnar meðan
menn voru á sjó og eins þótti sjálf-
sagt að hafa hljótt um sig í róðrin-
um og alls ekki syngja þar sem sagt
var að illhveli rynnu á sönginn. í
bréfabók sinni gefur Brynjólfur
biskup Sveinsson það ráð til þess
að forðast árásir hvala að sjómenn
taki nýja kúamykju með sér og
leggi hana í austur bátsins. Þegar
illhvelið hóf árás sína áttu menn að
róa undan og jafnframt ausa mykj-
unni sem ákafast út og láta hana
dreifast út frá bátnum. Ef kúa-
mykja var ekki til staðar var hægt
að notast við sauðatað. Gott ráð
þótti, ef hvalur sá er menn kölluðu
stökkul sótti að skipum, að kasta út
belg eða tunnu og lék hann sér þá
að því að reyna að færa það í kaf.
Einnig var ráð til þess að verjast
stökkulsásókn að róa beint undir
sól því þá missti stökkullinn sjónar
á skipinu. En þótt stór og öflugur
FISKIFRÉTTIR 14. desember 2001
31
TEXTI: STEINAR J. LUÐVIKSSON
— skyggnst inn í stórbrotna sögu hvalnytja og hvalveiða
við ísland. Hvalveiðar voru stundaðar við landið frá
fyrstu tíð og hvalreki bjargaði oft heilu byggðarlögunum
frá hungurdauða, enda tefldu menn stundum um líf og
dauða er þeir voru að sækja björgina. Atök um hvalveið-
ar urðu tilefni til mestu og verstu mannvíga á Islandi frá
því á Sturlungaöld. Veiðar íslendinga voru lengst af stað-
bundnar og vanmáttugar og þegar Norðmenn hófu hér
stórfelldar hvalveiðar á síðasta tug nítjándu aldar urðu
um þær snarpar deilur. Veiðiaðferðir þeirra voru þannig
að vart getur um aðra eins rányrkju við landið. Engu var
eirt og hvalhræ lágu eins og hráviði í fjörðum og fjörum.
Þessi stóriðja stóð stutt en skapaði eigendum mikinn arð
og íslendingum vinnu og matbjörg. Og þótt aðfarirnar
væru stórkarlalegar var alltaf ævintýraljómi yfir veiðun-
um á þessum stóru skepnum sem létu sig ekki muna um
að draga hvalbátana tugi sjómílna þótt helsærðir væru.
væri óttaðist stökkullinn menn ef
þeir voru vopnaðir. Um það vitnar
sagan um viðskipti stökkuls og
Jóns tíkargjólu. Var Jón á sjó og
hafði byssu mikla meðferðis. Þegar
komið var út á miðin varð Jóni að
orði: „Komi nú andskotans stökk-
ullinn, ef hann er nokkur til í sjón-
um.“ Skipsfélagar Jóns ávítuðu
hann fyrir að tala svona, en áður en
lagt um leið sáu þeir til ferða
stökkuls sem fór mikinn og nálgað-
ist skipið. Hleypti Jón af byssunni
og sneri þá stökkullinn óðar við,
synti til hafs og sást ekki framar.
Sumir hvalir sólgnir í
mannaket
f Ferðabók Eggerts Olafssonar
og Bjarna Pálssonar, sem rituð var
um miðja 18. öld er fjallað um
hvali og hvalveiðar og þar eru
nefndar helstu hvalategundir við
ísland með þeim nöfnum sem
lengst af hafa verið alþekkt. I bók-
inni er þó tekið undir þær bábiljur
um mannætuhvali, sem lifað höfðu
lengi með þjóðinni, og þeir eru þar
flokkaðir sem undirdeild hvalfiska
og nefndir einu nafni illhveli. Þar
segir síðan m.a.:
„Það er fullyrt, að sum þeirra
séu svo gráðug, að þau taki heila
báta með mönnum og öllum veið-
arfærum, moli bátinn með kjaftin-
um og gleypi mennina. Sagt er, að
þeir séu mjög sólgnir í mannaket
og þar sem þeir einu sinni hafa
fengið það, halda þeir sig í heilt ár
eða lengur í von unt meira. Sjó-
menn varast því að sækja þau mið
fyrr en löngu seinna, þegar þeir
verða þar ekki lengur varir nokk-
urra illfiska. Ýmsar tegundir þess-
ara illhvela eru í sjónum og margt
af þeim. Forn lög, einkum þó
kirkjulögin, banna að neyta þeirra.
Þessi mynd er frá þeim tíma
að íslendingar ráku hvalveiði-
stöðina á Tálknafirði. Þar var
þá ekkert skurðarplan og
hvalirnir dregnir upp í fjöru
og flensaðir þar.
f lögunum eru tvær tegundir nafn-
greindar, sem landsbúar hafa sagn-
ir af, rauðkembingur, sem mikill
vafi leikur á um, og náhveli."
Lítið vissu menn um rauðkemb-
inginn annað en það að hann átti að
hafa rautt hár eftir endilöngum
hryggnum. Náhvalinn urðu menn
hins vegar oft varir við. Ekki voru
allir á einu máli hvort hann réðist á
báta og menn, en hitt þótti fullvíst
að hann legðist á nái þegar menn
færust í sjó og dró hann nafn af
þeirri háttsemi.
Það illhveli sem flestir sjómenn
þekktu var svo sverðfiskurinn, sem
augljóslega hefur verið háhyrning-
ur. Sagt var að hann lægi á því lúa-
lagi að laumast í kjölfar báta og
skipa á sjó, elti þau þannig jafnvel
langar leiðir og réðist síðan á þau
þegar minnst varði. Nafn sitt dró
sverðfiskurinn af því að upp úr
baki hans var bægsli svo þunnt að
það líktist helst sverði til að sjá.
Sagt var að sverðftskurinn berði
bægslinu í sjó á báða vegu þegar
illa lægi á honum eða þegar hann
væri í árásarhug.
Flúið til lands
undan hvölum
í bók Þórðar Tómassonar frá
Skógum, Sjósókn og sjávarfang,
segir nokkuð frá ásókn illhvela
sem sótti að sjómönnum sem
stunduðu veiðar frá söndunum við
Suðurland. Þar hefur Þórður t.d.
skráð frásögn eftir Jóni Tómassyni
frá Hvítanesi í Landeyjum sem
segir að „óhemju mergð af vondum
fiskum fylgdi stundum fiskinum
þegar hann gekk á djúpið undan
Landeyjarsandi. Merkjanlegt var
að steypireyður varði vondu fisk-
unum að fordjarfa skipin. Stundum
flúðum við undan þeim upp að Þrí-
dröngum. í dauðum sjó gátum við
krækt ífærum okkar í bergið.
Ég hef séð alla þessa fiska, flug-
fiskinn, léttinn, síldrekann, sverð-
fiskinn, á djúpinu í Drangaferðum.
Tómas Jónsson á Arnarhóli flúði
einu sinni undan illhvelsfiski utan
af djúpi og inn undir rif. Hann var
á áttrónu skipi og með úrvalslið og
dró hvorki sundur né saman með
skipinu og illhvelinu þar til kom
inn að rifinu. Þar sneri það aftur.
Ég flúði einu sinni undan sverð-
fiski af grunninu. Sverðið er upp úr
miðju baki, á lengd við fullorðinn
mann. Spotta og spotta renndi hann
sverðinu upp úr sjó og skellti því
alltaf niður á sömu hlið. Hann
renndi sér skammt á eftir okkur og
dró ekki sundur né saman og er
hann þó léttur á sundi, ómyndin sú
arna. Við grunnrifið hætti hann að
elta okkur og sneri til hafs.“
Otti sjómanna við hvalina var í
raun ekki ástæðulaus og þess eru
mörg dæmi að hvalir hafa grandað
bátum hér við land. í mörgum til-
vikum gátu menn sér þess til að
bátar hefðu orðið hval eða hvölum
að bráð ef þeir týndust í sæmilegu
veðri og vart hafði orðið hvala á
þeim miðum sem bátarnir sóttu. I
öðrum tilvikum var ekki um neitt
vafamál að ræða - þá komust menn
af og gátu greint frá atvikum. Var
þá helst um það að ræða að hvalur
kom úr kafi undir bátnum og
hvolfdi honum eða sló í hann
sporði. Engar sagnir staðfesta hins
vegar það sem menn töldu, að
hvalirnir réðust á báta og tækju þá
og menn í kjaft sinn.
„Góðu hvalirnir vörðu
bátana“
En þótt menn hræddust illhvelin
og reyndu að forðast þau voru líka
til góðir hvalir og þá ekki einungis
þeir sem voru slik guðs gjöf að þeir
syntu á land og voru síðan étnir.
Eins og fram kemur hér að framan
gengu líka sögur um að sumir hval-
ir reyndu að forða bátum og mönn-
um frá ásókn illhvela og var sagt að
þar færu steypireyður og hrefnan
fremst í flokki. Margar þjóðsögur
eru til um aðstoð góðhvala þegar
hætta steðjaði að. Sem dæmi um
slíka má nefna sögu um menn sem
voru á sjó er mikil illhvelanauð
sótti að þeim. Þá komu tvær
steypireyðar til að verja skipið og
fylgdu þær því alveg að landi. Þá
var önnur steypireyðurin orðin svo
móð af aðganginum að
hún lá kyrr á höfninni
og hvíldi sig. Einn
mannanna á skipinu,
sem bjargast hafði
nauðuglega, greip þá
stein og kastaði í hval-
inn og kom steinninn í
blástursop hans og
stíflaði svo að hvalur-
inn sprakk. Þótti þetta
óþokkabragð hið
mesta og var manninum ráðlagt að
fara ekki á sjó næstu 20 árin, þar
sem líklegt þótti að hefnd biði
hans. Hélt maðurinn út í 19 ár en
fór þá í róður og var skipið ekki
fyrr komið út en steypireyður kom
upp að því og slengdi sporði sínum
í manninn sem drepið hafði hval-
inn og kastaði honum útbyrðis, en
aðrar sögur hermdu raunar að hval-
urinn hefði synt að skipinu, vafið
tunguna utan um manninn og
gleypt hann. Þá er haft fyrir satt að
13. mars árið 1867 hafi illhveli gert
árás á bát Sigurðar Olafssonar frá
Flatey á Breiðafirði. Kom þar að til
hjálpar reyðarhvalur og í atgangin-
um tókst ekki betur til en svo að
hann sló sporði í bátinn sem möl-
braut hann að ofan. Hrukku allir
mennirnir fram í barka bátsins, en
sakaði ekki. Varð illhvelið frá að
hverfa. I Ferðabók Eggerts og
Bjarna segir að það sé einkennilegt
að þegar hópar ránhvala elti bát þá
syndi hrefnan í kringum hann og
oft svo nærri að hægt sé að strjúka
hana með hendinni. Hún kafi undir
kjöl bátsins og árarnar án þess að
koma nokkru sinni við hann og
þannig verndi hún bátinn fyrir ill-
hvelunum eða tálmi þeim að kom-
ast að honum uns hann hefur náð
landi. Þessi trú var svo almenn að
mönnum datt ekki í hug að skutla
hrefnur, þótt gott færi fengist á
þeim og ef sultur var ekki þeim
mun meiri var þess freistað að
hjálpa út hrefnum sem synt höfðu á
land og fest í fjöru. Um það gengu
líka sögur að hvalir ættu það til að
hjálpa mönnum sem voru í sjávar-
háska. Það var því ekki nema von
að hin ramgöldrótta Straumfjarðar-
Halla brygði sér í hvalslíki er hún
þurfti að hjálpa Straumfjarðar-
mönnum, sem ekki náðu til lands er
óveður skall á þá í róðri. Synti hval-
urinn á undan bátnum milli skerja
og boða og notuðu bátsverjar lygn-
una sem myndaðist í kjölfar hvals-
ins til þess að berja til lands og
björguðust þeir allir, heilir á húfi.
Baskneskir hvalveiði-
s
menn sækja til Islands
Enda þótt íslendingar hefðu
hvorki búnað né burði til hvalveiða
um langan aldur þá voru slflcar
veiðar töluvert stundaðar hér við
land allt frá því snemma á miðöld-
um. Eftirspurn eftir hvers konar
ljósmeti, og þá ekki síst eftir hval-
lýsi sem þótti mjög gott, tók að
vaxa víða í Evrópu þegar á 12. öld
og jókst stöðugt eftir því sem borg-
arsamfélögin stækkuðu. Þetta varð
til þess að farið var að stunda hval-
veiðar aðallega til lýsisöflunar og
fóru þar Norður-Spánverjar, Bask-
ar, fremstir í flokki.
Komu þeir sér upp
skipum til hvalveið-
anna og öfluðu sér
smátt og smátt þekk-
ingar og reynslu við
veiðarnar. Urðu þeir
fljótlega nær einráðir
við þessar veiðar, þótt
hvalveiðiskip væru
raunar gerð út frá fleiri
löndum. Fyrst eftir að
hvalveiðarnar hófust fyrir alvöru
veiddu Baskarnir mest út af Spán-
arströndum og ströndum nálægari
landa, en fljótlega tók að saxa á
hvalastofana þar og tóku þeir þá að
sækja á fjarlægari mið. Gerðu þeir
um tíma út hvalveiðiskip sín frá Ir-
landi en þegar veiði tók að minnka
þar líka færðu þeir sig um set og
settu upp stöðvar á Nýfundnalandi
þaðan sem þeir gerðu út í allmörg
ár, eða þar til hvalurinn var að
mestu uppurinn þar líka. Þá héldu
Baskarnir norður á bóginn og
héldu sig í áraraðir við Jan Mayen
og Svalbarða og voru þar svo mjög
fengsælir í mörg ár að fleiri þjóðir
fóru að senda hvalveiðiskip þang-
að. Voru það einkum Bretar og
Danir. Fór svo fljótlega að þröng
varð á þingi og urðu Baskamir að
láta í minni pokann og yfirgefa
hvalveiðisvæðin í Norður-íshafinu.
Ekki vildu þeir þó hætta þessum
veiðum, enda var svo komið að þær
voru ábatasamari en nokkru sinni
fyrr. Hvallýsi var alls staðar í vel
borgað og eftirspurnin mikil.
I byrjun 17. aldar fóru Baskarn-
ir að reyna fyrir sér við ísland. Þá
fóru nokkrar sögur af hvalgengd
við landið og að Islendingar stund-
uðu þær veiðar lítið sem ekkert. I
hinu fræga furðuriti Dithmars
Blefken um Island, sem út kom
árið 1607, þar sem ísland og Is-
lendingar fengu ekki lofsamleg
Hvalveiöar
Baskanna
leiddu af sér
styrjaldar-
ástand á ís-
landi