Fiskifréttir - 14.12.2001, Side 35

FISKIFRÉTTIR 14. desember 2001
35
HVALVEIÐAR
Miðfirði og víðar, yfirleitt flestir,
sem gátu komist frá heimilum sín-
um, eða sent vinnumenn sína.
Komu nokkrir langt að, t.d. úr
Strandasýslu.
Meðan stóð á hvalskurðinum,
voru endalausir kuldar og ótíð, var
oft á morgnana snjór upp á miðja
dúka á tjaldinu. Vorum við Björn
þeir einu sem lágu í tjaldi og var
það miklu betra vegna þrifnaðar.
Hinir sváfu flestir og héldu til í
fjárhúsum og peningshúsum, sum-
ir enda í peningshúsum á næstu
bæjum. Hef ég aldrei séð slíkan
sóðaskap annarsstaðar, enda var
ómögulegt að halda þrifnaði í
annarri eins tíð og við slíkar að-
stæður. Við skurðinn voru flestir í
skinnklæðum, en þau voru orðin
hálf ónýt og gagnslaus eftir einn
eða tvo daga, og hlífðu ekkert.
Urðu menn því rennandi og gagn-
drepa af hvalgrút. Var kaldsamt hjá
okkur í tjaldinu, að hafa alveg fata-
skipti á kvöldin og fara í þurr föt,
en það urðum við að gera.
Við skurðinn rann lýsið í lækj-
um úr spikinu niður á milli hafís-
jakanna og storknaði þar í stóra
hvíta hnoðra, suma allt að fjörutíu
til fimmtíu pund að þyngd, rann
sérstaklega mikið úr spikinu á
hnakkanum, en það mun hafa verið
um alin á þykkt þar. Við aðfallið
bárust svo spikhnoðrarnir upp í
fjöruna, og spörkuðust þar niður.
Varð maður því að vaða möl og
grút í mjóalegg og sumsstaðar í
hné.“
Síðar í frásögn sinni segir Jón að
hvalurinn hafi verið skorinn með
skálmum sem búnar voru til þannig
að íslenskir torfljáir voru réttir upp
og sett á þá sköft og hann getur
þess einnig að þegar frá leið hafi
afurðirnar af hvölunum verið flutt-
ar á hestum norður í Skagafjörð,
suður í Borgarfjörð og vestur í
Dalasýslu, auk þess sem flestir
bæir í Húnavatns- og Strandasýslu
nutu góðs af fengnum. Var hvalur-
inn soðinn og súrsaður og einnig
borðaður nýr. Nokkrir geymdu
spikið í dimmum og rökum húsum
eða grófu það í jörð og geymdu
það þannig í allt að fjögur ár. Var
slíkt kallað myrkrahvalur og segir
Jón að hann hafi verið sæmilegur,
þótt ógeðslegur væri.
Ekki var hægt að ljúka hval-
skurðinum á Anastöðum á þann
hátt sem til stóð, þar sem einhverj-
ir sem þangað komu í matarleit
báru með sér mislinga og leið ekki
á löngu uns flestir hvalskurðar-
mennirnir veiktust af pestinni og
urðu margir þeirra fárveikir. Hér-
aðslæknirinn í Húnaþingi, Júlíus
Halldórsson á Klömbrum í Vestur-
hópi, gaf þá fyrirskipun að ekki
mætti draga bein úr hvölunum eða
annað það sem ekki var nýtt til
lands. Ottaðist hann að þegar hlýn-
aði í veðri myndi verða af því óg-
urlegur fnykur. Sökktu menn því
bæði kjöti og beinum í sjó en vet-
urinn eftir rak mikið af beinum
sem voru þá hirt og nýtt sem báta-
hlunnar og einnig sem byggingar-
efni, þótt ekki væru þau notuð til
brúargerðar, svo sem Blefken sagði
að gert væri á Islandi.
Ekki þarf að efa að hvalrekinn
við Ánastaði bjargaði mörgum frá
hungurdauða þetta harðindaár,
þegar sumarið kom aldrei og
skepnudauði var svo mikill að sagt
var að menn hefðu „betrekt“ bæi
sína að utan með lambsskinnum.
Teflt um líf og dauða í
hvalaferðum
Margar frásagnir eru til um
slarksöm og erfið ferðalög sem
menn lögðu á sig til þess að kom-
ast í hvalreka og var stundum í
þeim teflt um líf og dauða. Sem
dæmi um slíkt harðræði má nefna
frásögn eftir Kristján Sigurjónsson
frá Dalvík sem í aprílmánuði fór,
ásamt fleiri Dalvíkingum, á róðrar-
skipi frá Dalvík til Kaldbaks við
Húsavík til þess að verða sér úti
um höfrung sem þar hafði rekið á
fjörur. Tók ferðalagið frá Dalvík á
staðinn nærfellt sólarhring og þeg-
ar þangað var loksins komið var
slík örtröð fyrir að langan tíma tók
að fá afgreiðslu. Þegar hún var
fengin héldu Dalvíkingarnir af stað
heimleiðis og höfðu samflot við
lítinn bát frá Sauðakoti á Ufsa-
strönd sem kominn var til Kald-
baks í sömu erindagjörðum. Brátt
skall á hið versta veður með slæmu
sjólagi. Tókst þó að berja inn á
Eyjafjörð en þegar þangað kom var
komið aftakaveður og því mjög
tvísýnt um landtöku og afdrif. í
frásögn Kristjáns segir síðan:
„Þegar við vorum komnir miðja
leið út í álinn, tók veður að versna,
og fengum við mikla ágjöf á báð-
um bátunum, því að barið var af
mesta kappi. Máttum við hrósa
happi að ná lendingu í Hrólfsskeri
(Hrólfssker er eyðisker út og fram
af Hrísey). Okkur tókst að komast
utanvert í skerið, en lendingin var
eins og við bjuggumst við, ill í alla
staði, en þó urðum við allshugar
fegnir.
Var nú farið að athuga, hvað
Hvalveiðiskip eins og
þau sem Baskarnir
sendu til Islands.
gera skyldi, og sýndist enn sitt
hvorum. Vildi Magnús, að flutt
væri upp á skerið nokkuð af höfr-
ungunum, en höfð góð seglfesta
eftir, og sigla með vestur yfir til
Ólafsfjarðar, en okkar formaður
vildi ekki yfirgefa skerið, fyrr en
útséð væri með veður. Gengu þeir
þá inn á skerið og komu aftur með
þær fréttir, að veður færi versnandi,
og aftók þá formaður okkar að fara
af stað og bað hann okkur að flytja
höfrunginn upp í skerið og koma
bátnum upp á klappirnar, og varð
Magnús að sætta sig við að gera
slíkt hið sama.
Kom nú varðarhaldið, er skip-
stjórinn á Kristjáni gaf okkur, er
við lögðum frá Dalvík, að góðu
haldi. Drógum við höfrunginn með
því upp í skerið, og var það þungur
dráttur. Hver höfrungur var skorinn
í þrjú stykki. Þegar við höfðum
lokið við að draga upp höfrunginn,
var komið öskrandi rok, og hefðum
við farið að ráðum Magnúsar, var
sýnilegt, að við hefðum hvergi náð
MAGNET
Gæði i hverjum þræði
"'Z
h
-i
/
-írV
/'

vaamHffrMít
IVÍAC5MET- MAGNET
G ■ R ■ Á ■ T- T| / G ■ R ■ /E ■ l\l ■ T
/ Mikill hhútastyrkur , ^.. Aukið núningsþol
/ • / -1 \ i_ Ll m _ tÍá , r5' '‘Z í' . ’/ r^J' í
HAMPIÐJAN
-fyrir öll heimsins höf

VL'UiiVii. lTGlTl[2ÍdÍGLT. LS