Fiskifréttir - 14.12.2001, Blaðsíða 41

FISKIFRÉTTIR 14. desember 2001
41
HVALVEIÐAR
Menn komu oft langan veg til
þess að verða sér út um hvalkjöt
og rengi. Enginn kippti sér upp
við það þótt þessir flutningar af-
urðanna væru bæði erfiðir og
fram úr hófi sóðalegir.
nafni en hann var búsettur á Sól-
bakka árið um kring. Unnu jafnan
nokkrir íslendingar að viðhaldinu
með honum en hinir erlendu far-
andverkamenn notuðu tækifærið
og fóru heim til sín í hléunum.
Stundum sló í
harða brýnu
Ekki höfðu menn mikið við að
vera í frístundum sínum. Raunar
var reistur danspallur á svæðinu og
efnt til dansleikjahalds öðru hver-
ju. Af frásögnum frá þessum tíma
má draga þá ályktun að nokkuð
haft verið sukksamt í hvalstöðinni
á Sólbakka um helgar og fengu
menn sér þá stundum ótæpilega í
staupinu. Sló stundum harkalega í
brýnu og einkum þóttu sænsku
verkamennirnir sem þarna voru ill-
skeyttir og erfiðir viðfangs. Sjálfur
slapp ffans Ellefsen ekki frá þeim
átökum. Sænskur verkamaður hjá
honum kastaði eitt sinn áfengis-
flösku í höfuðið á honum og hlaut
hann við það svo þungt höfuðhögg
að hann missti meðvitund og mun
aldrei hafa náð sér til fulls eftir
höggið. Til eru einnig frásagnir af
ar verið var að draga hvali á þenn-
an hátt að þeir slitnuðu úr trossunni
og var þá mikið lagt upp úr að ná
þeim aftur og tókst það í flestum
tilvikum, þótt stundum væri harð-
sótt að koma á þá böndurn að nýju.
Langoftast komu hvalbátarnir að
snemma á morgnana og var jafnan
mikill spenningur á Sólbakkastöð-
inni þegar menn skimuðu út á
fjörðinn eftir bátunum og reyndu
að greina hvaða feng þeir voru að
koma með. Ellefsen fór þar jafnan
fremstur í flokki, en hann fór oftast
á fætur klukkan fjögur á morgnana,
greip sjónauka sinn og skyggndist
eftir bátunum. Gekk hann síðan
fram á bryggju til þess að taka á
móti þeim og gátu vinnumenn hans
séð á göngulagi hans hvort um
góðan feng eða lítinn var að ræða.
Var hann léttstígur og sýnilega
glaður í bragði ef von var á góðum
feng, en steig þungt til
jarðar og sneri jafnvel
heimleiðis áður en bát-
urinn kom að, ef fengur-
inn var lítill eða enginn.
Misjafnt var hversu
margir störfuðu á Sól-
bakkastöðinni en þegar
mest var þar um að vera
var unnið á vöktum all-
an sólarhringinn. í starfsliðinu
voru Norðmenn flestir en margir
þeirra höfðu starfað við vinnslu
hvalafurða í áratugi. Þá voru jafnan
margir Svíar meðal starfsmanna og
yfirleitt 40-50 Islendingar sem
komu hvaðanæva af landinu. Laun
manna voru mjög misjöfn eftir því
hvað þeir störfuðu á stöðinni, eða
frá 20 krónum upp í 40 krónur á
mánuði, og voru þau greidd í reiðu-
fé, og þótti það mikil nýmæli á ís-
landi á þeirri tíð. Fengu þeir sem
erfiðustu og óþrifalegustu störfin
unnu hæsta kaupið.
Mest lagt upp úr lýsis-
vinnslunni
Vinnsla hvala, eftir að komið var
með þá í land, fór þannig fram að
hvalurinn var dreginn upp í rennu
með öflugu gufuknúnu spili. Síðan
hófust menn handa við að skera
eða flensa hvalinn og voru til þess
notaðir sérstakir hnífar. Var mikið
lagt upp úr því að reyna að nýta
spikið sem allra best, enda var það
verðmætasti hluti hvalsins og jafn-
an mikil eftirspurn eftir lýsinu. Var
spikið brytjað í smáræmur áður en
það var brætt og var notuð til þess
vélknúinn skurðarhnífur. Við kjöt-
skurðinn var hins vegar ekki hægt
að koma við neinu vélarafli og
unnu þá tveir og tveir menn saman.
Annar skar en hinn togaði í kjöt-
stykkið með til þess gerðum krók.
Reynt var að pressa allt lýsi úr
kjötinu en síðan var því stungið í
stóra gufukatla og þurrkað þar.
Þegar kjötið var orðið mauksoðið í
kötlunum þurfti að fara inn í þá og
hreinsa þá út og þótti það versta
verkið í hvalvinnslustöðvunum,
því þar var bæði mikill hiti og grút-
arbræla. Héldust menn ekki við
inni í kötlunum nema í nokkrar
mínútur í senn og þurftu þá að fara
út, anda að sér fersku lofti og kæla
sig. Þegar búið var að ná kjötmauk-
inu út var því mokað í sérstaka
kvörn og það malað í fíngert mjöl.
Á Sólbakkastöðinni var einnig
beinamjölsverksmiðja.
Voru beinin brotin í
smámola með vélknún-
um hnífum eða press-
um og gekk svo mikið
á þegar verið var að
vinna það verk að jörð
og hús nötruðu. Beinin
voru síðan soðin á
svipaðan hátt og kjötið
og síðan möluð og sett í sekki. Var
beinamjölið eingöngu selt sem
áburður en kjötmjölið var hins veg-
ar aðallega notað sem skepnufóður.
Hvalveiðivertíðin á Sólbakka,
og raunar flestum hvalveiðistöðv-
unum sem reknar voru á Vestfjörð-
um, hófst í febrúarmánuði og stóð
fram í september. Oft urðu frátafir
vegna veðurs, enda ekki unnt að
skjóta hvali nema í sæmilegu veðri.
Ekki er til nákvæm skrá um hversu
margir hvalir voru færðir á land í
stöðinni en algengt mun hafa verið
að hver bátur skilaði um 40 hvöl-
um á vertíð. Miðað við þá tölu má
ætla að alls haft verið unnir um
2.300 hvalir á þeim 13 árum sem
stöðin var starfrækt. Fyrstu árin
voru steypireyðar algengasta
hvalategundin en brátt kom að því
að henni fækkaði mjög á hvala-
slóðum. Aðrir hvalategundir voru
langreyður, sandreyður, búrhvalur
og hnúfubakur.
Tíminn milli vertíðanna var
jafnan notaður til þess að laga til í
verksmiðjunni og hlúa að hvalbát-
unum sem teknir voru í land. Um-
sjón með því verki hafði verkstjóri
hjá Ellefsen, Carl Svendsen að
Jörö og hús
nötruðu
þegar veriö
var að mala
beinin
MITSUBISHI
DIESEL ENGINES
Aðalvél 1156 kW
♦ MITSUBISHI DIESEL ENGINES
Rafstöð 1580 kW
Brennsluoliukerfi
PJ Diesel
Turbínur
Rl Diesel
3SO HS mehanord

VELALAIMD VELAR
Vélaland ehf • Vagnhöfði 21 • 110 Reykjavík • Sími: 577 4500 • Fax: 577 4510 • E-mail: velaland@velaland.is