Fiskifréttir - 14.12.2001, Side 39

FISKIFRÉTTIR 14. desember 2001
39
HVALVEIÐAR
síldveiðar, enda var sfld ekki talin
mannamatur. Fiskisagan um síldina
var fljót að fljúga í Noregi og brátt
sendu þeir hingað mikinn flota sfld-
veiðiskipa sem stunduðu veiðar að-
allega á Austfjörðum en einnig við
Eyjafjörð. Risu á skömmum tíma
margar síldarstöðvar, sem Norð-
menn áttu, á þessum stöðum og um
tíma var um mjög umfangsmikinn
útveg að ræða.
En eins og allir vita er síldin
mikil kynjaskepna og duttlungafull
með afbrigðum. Það þekktu Norð-
menn af eigin raun frá heimalandi
sínu og kynntust því fljótlega að
sömu lögmál giltu við ísland. Sum
árin sást síldin ekki og þá urðu
jafnvel öflugustu útgerðarfélögin
fyrir slíkum búsifjum að þau rið-
uðu til falls eða féllu. Við þetta
bættist svo glíman við hin óblíðu
náttúruöfl á og við Island. Arið
1884 urðu norsku síldveiðimenn-
irnir sem sóttu til Islands fyrir gíf-
urlegu áfalli en þá um haustið brast
skyndilega á mikið illviðri sem
varð þess valdandi á meginhluti
skipastóls þeirra sem var inni á
Eyjafirði eyðilagðist. Rak tugi
skipa í land og varð ekki nema
fáum þeirra bjargað. Fannst þá
mörgum norskum útgerðarfélögum
nóg komið, ákváðu að hætta síld-
veiðum við Island, eða það varð
sjálfhætt hjá þeim.
En norsku síldveiðimennirnir
urðu þess varir að oft fylgdu hvala-
vöður sfldinni inn á firði og þegar
þeir fóru að spyrjast frekar fyrir um
hvali við landið fengu þeir þær
fréttir að víða væri mikið af hon-
um, einkum þó við Vestfirði. Þetta
þótti þeim mikil tíðindi og sumir
þeirra fóru að hugsa sér gott til
glóðarinnar. Um þetta
leyti var að verða bylt-
ing í hvalveiðitækni.
Norðmaðurinn Sven
Foyn hafði fundið upp
nýja tegund hvalskut-
uls, sprengiskutulinn,
sem gerði það að
verkum að unnt var að
skutla hvali, sem áður
hafði verið nær ógern-
ingur að ná. Voru það
einkum þeir hvalir sem voru hrað-
syndari og varari um sig, reyðar-
hvalirnir, steypireyður og langreyð-
ur, en einmitt þessar hvalategundir
voru hvað algengastar við Island.
Kom fljótt að því að norsku síldar-
útvegsmennirnir fóru að huga að
því að senda gufuknúna hvalveiði-
báta til Islands og reisa þar hval-
veiðistöðvar. Á-tti það sinn þátt í að
hraða þeirri ákvörðun þeirra að um
þetta leyti var hval nær útrýmt við
Noreg og veiðarnar sættu þar mik-
illi andstöðu. Var það t.d. skoðun
manna í Norður-Noregi að gegnd-
arlausu hvaladrápi væri um að
kenna að sfldveiðar þar brugðust ár
eftir ár, en þar, eins og á íslandi,
töldu menn það fullvíst að það væri
hvalurinn sem ræki sfldartorfurnar
inn á firði og upp að landinu.
ur Torfa Halldórssonar, sem þá var
verslunarstjóri og útgerðarmaður á
Flateyri, fór til Noregs vorið 1887
og í ferð sinni þangað hitti hann
Ellefsenbræður, sem höfðu frétt af
hvalveiðum landa sinna við Island
og voru farnir að hugsa sér til
hreyfings. Bræðurnir Andrés og
Hans voru báðir kunnir hvalveiði-
menn í Noregi og höfðu stundað
slíkar veiðar, bæði við Norður-
Noreg og í Norðurhöfum. Þegar
hér var komið sögu hafði hins veg-
ar dregið mjög úr hvalveiðum á
þeim slóðum og fyrirtæki þeirra
stóð höllum fæti. Höfðu þeir fylgst
vel með því sem var að gerast á
Langeyri við Alftafjörð og séð að
við Island myndu vera möguleikar
á hvalveiðiútgerð. Bauð Páll Torfa-
son þeim liðveislu sína, að kanna
staðhætti og útvega þeim land-
svæði til þess að reisa hvalvinnslu-
stöð, ef þeir kæmu til íslands.
Ibúðarhús
Ellefsen flutt
til Reykjavíkur
og er nú Ráð-
herrabústað-
urinn
Stöðvar settar upp á
Vestfjörðum
Það var árið 1883 sem Norð-
menn létu til skarar skríða með
Flutningaskip hefur dregið
hvalatrossu inn til Sólbakka-
stöðvarinnar. Sennilega er þarna
um að ræða flaggskip útgerðar-
innar, e.s. Einar Simers.
hvalveiðar við ísland. Fyrrnefndur
Svend Foyn setti þá upp tvær hval-
vinnslustöðvar, aðra á Norðfirði en
hina í Langeyri í Álftafirði við Isa-
fjarðardjúp og var á báðum stöðum
um töluverðar byggingar og búnað
að ræða. Ekki fer sögum af því
hvort reynt var að veiða hval fyrir
vestan þetta sumar en hvalbáturinn
sem Foyn sendi til veiðanna við
Austfirði var heldur slyppifengur.
Náðist aðeins einn hvalur og var
hann unninn í stöðinni á Norðfirði.
Og ekki hafði Foyn
fyrr komið upp stöðv-
unum en hann lenti í
útistöðum við yfir-
völd á Islandi, sem
vitnuðu til laga sem
kváðu á um að eig-
endur slíkra fyrir-
tækja yrðu að vera
danskir eða íslenskir
ríkisborgarar. Þótti
Foyn þetta harðir
kostir og fór svo að um haustið lét
hann taka niður hvalveiðistöðina á
Norðfirði og flytja allt góssið aftur
til Noreps. Eignarhlut sinn í stöð-
inni í Álftafirði seldi hann þeim
sem þar höfðu verið í félagi við
hann, en þar fóru fremstir í flokki
Mons Larsen og tengdasynir hans,
Arenth Anda, Arne Lothe og Peder
Amlie, en þeir höfðu allir komið
við sögu síldveiðanna við Austfirði
og þekktu því vel gildandi reglur
og hvað þurfti til til þess að komast
fram hjá þeim. Juku þeir umsvif
sín í Álftafirði, gerðu þaðan út
hvalveiðiskipið ísafold árið 1884
og fengu alls 20 hvali á vertíðinni.
Síðar voru tvær hvalvinnslustöðvar
til viðbótar reistar í Álftafirði, var
önnur þeirra í Súðavík og hin á
eyrum Dvergasteinsár.
Hvalveiðar Norðmanna urðu
fyrst verulega umfangsmiklar er
Ellefsenbræður komu til sögunnar
og reistu hvalvinnslustöð sína í
Önundarfirði. Forsaga þeirrar út-
gerðar var sú að Páll Torfason, son-
44444444 44 4
44 4444 444444 4*4444 4
rj
tf ■

Jólin byrja í Ellingsen
Óskum öllum landsmönnum gleðilegra
jóla og farsældar á komandi ári.
ELLINGSEN
VERSLUN ATHAFNAMANNSINS
Grandagarði 2 | Reykjavík | Sími 580 8526 | fax 580 8501