Morgunblaðið - 14.04.2022, Blaðsíða 60

60 MENNING
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 14. APRÍL 2022
Listahátíðin Leysingar verður hald-
in í Alþýðuhúsinu á Siglufirði nú yfir
páskahelgina, 15.-17. apríl, og er það
í áttunda sinn sem hátíðin fer fram.
Að venju hefst hún á föstudaginn
langa með sýningu í Kompunni og
gjörningum í sal og einnig verður
boðið upp á tónleika og upplestra.
Hátíðin hefur
verið afar vel sótt
þau ár sem hún
hefur verið haldin
og að þessu sinni
taka tíu lista-
menn þátt í
henni; Kristín
Ómarsdóttir,
ljóðskáld og rit-
höfundur; Davíð
Þór Jónsson, tón-
skáld og píanó-
leikari; myndlistarmennirnir Silfrún
Una Guðlaugsdóttir, Tara Njála
Ingvarsdóttir, Halldór Ásgeirsson
og Sindri Leifsson; Óskar Guð-
jónsson, tónskáld og saxófónleikari;
Skúli Sverrisson bassaleikari, Sam-
úel Rademaker rithöfundur og há-
skólanemi og Þórir Hermann Ósk-
arsson, tónskáld og píanóleikari.
Herlegheitin hefjast kl. 14 á
morgun með opnun sýningar Sindra
í Kompunni í Alþýðuhúsinu og kl. 15
fremja þær Silfrún og Tara gjörn-
ing. Annar gjörningur verður fram-
inn 15.45 af þeim Samúel og Þóri og
enn einn kl. 16.20, af Halldóri og
Þóri. Á laugardagskvöld kl. 21 verða
tónleikar Óskars og Skúla og á
sunnudag kl. 16 les Kristín upp ljóð.
Kl. 16.45 mun Davíð Þór svo halda
tónleika.
„Brjálað að gera“
Aðalheiður S. Eysteinsdóttir, köll-
uð Alla, er hæstráðandi í Alþýðuhús-
inu og hefur þar lengi stýrt öllu list-
rænu starfi og skipulagi hátíðar-
innar. Hún segir Leysingar í fyrstu
hafa verið gjörningadagskrá á föstu-
daginn langa og þannig hafi það ver-
ið í nokkur ár. Nú sé þetta orðin
þriggja daga dagskrá með fleiri teg-
undum listviðburða. Og Siglufjörður
hefur að sama skapi orðið sífellt vin-
sælli áfangastaður og mikil upp-
bygging í bænum. Alla bætir við að á
veturna hafi skíðasvæðið mikið að-
dráttarafl. „Við Siglfirðingar köllum
þetta náttúrlega siglfirsku Alpana,“
segir hún kímin.
Alþýðuhúsið er í eigu Öllu og hún
er þar með vinnustofu sína þar sem
hún vinnur að landsþekktum tré-
skúlptúrum sínum. „Það er alltaf
brjálað að gera,“ segir Alla kímin en
hún hefur staðið að menningar-
starfsemi í 30 ár, fyrst í listagilinu á
Akureyri og síðan í Verksmiðjunni á
Hjalteyri. Síðustu tíu ár hefur hún
svo rekið Alþýðuhúsið.
Reyndir og óreyndir í bland
Eins og sjá má af upptalningu
listamannanna sem taka þátt í Leys-
ingum í ár eru þeir flestir þekktir en
þó ekki allir. Sem er engin furða því
nokkrir eru ungir og að stíga sín
fyrstu skref í listinni, t.d. þær
Silfrún og Tara. „Þær útskrifuðust
fyrir tveimur árum úr Listaháskól-
anum, ég reyni alltaf að hafa yngra
listafólk líka innan um, blanda sam-
an eldri og reyndari og svo yngri.
Það er svo gaman og spennandi í
listum að koma auga á og gefa tæki-
færi því sem vel er gert. Þannig að
auðvitað koma alltaf nýir listamenn
fram á sviðið sem vert er að fylgjast
með,“ segir Alla.
Samúel er líka ungur listamaður
og leggur áherslu á kvikmynda-
handrit, er líka leikskáld og hefur
fengist við ljóðagerð og smásagna-
skrif. „Hann er að feta fyrstu skref-
in,“ segir Alla. Þórir er sömuleiðis í
yngri kantinum en þó kominn með
nokkurra ára reynslu og hefur unnið
með ýmsum tónlistarmönnum og
hljómsveitum. Þórir mun bæði
fremja gjörning með Samúel og hin-
um margreynda gjörningalista-
manni Halldóri Ásgeirssyni. „Það er
stundum þannig, þegar fólk safnast
saman hérna, að þá verður til dýna-
mík á milli fólks. Halldór sá sér leik
á borði þegar hann vissi af þessum
fína píanóleikara, að tæla hann með
sér í gjörninginn. Halldór hefur unn-
ið mikið með tónlistarfólki í sínum
gjörningum,“ segir Alla.
Enginn aðgangseyrir er að hátíð-
inni en við innganginn boðið upp á
frjáls framlög. Alla segir að með því
sé tryggt að allir geti notið listar-
innar, óháð fjárhag. „Það er alltaf
sett eitthvað í körfuna og þetta hef-
ur komið ágætlega út hjá okkur,“
segir Alla. helgisnaer@mbl.is
Gjörningur Tara Njála Ingvarsdóttir og Silfrún Una Guðlaugsdóttir fremja
gjörning á Leysingum í Alþýðuhúsinu á Siglufirði á morgun kl. 15.
Aðalheiður S.
Eysteinsdóttir
Allir geta notið listarinnar
- Fjölbreytt list verður í boði um páskana á Leysingum í
Alþýðuhúsinu á Siglufirði - Hátíð haldin í áttunda sinn
P
ólski rithöfundurinn Olga
Tokarczuk hlaut Nóbels-
verðlaunin í bókmenntum
árið 2018, „fyrir frásagn-
arlist sem einkennist af fjölfræði-
legri ástríðu sem snýst um sífellt
ferðalag yfir landamæri sem lífs-
form“, eins og sagði í rökstuðningi
sænsku akademíunnar.
Tokarczuk varð sextug í ár og hef-
ur lengi notið vinsælda í heimaland-
inu fyrir skáldsögur sínar. Hún hef-
ur líka verið áberandi í samfélags-
umræðunni í Póllandi og verið óspör
á gagnrýni á stjórnvöld þar í landi.
Hún sló fyrst í gegn á alþjóðlegum
vettvangi árið 2018 þegar ensk þýð-
ing á meist-
aralegri skáld-
sögu hennar,
Flights, hreppti
alþjóðlegu
Booker-
verðlaunin. Síðan
hefur hver sagna
hennar á fætur
annarri verið
þýdd og á sífellt
fleiri tungumál.
Tokarczuk hefur nú sent frá sér átta
skáldsögur, auk tveggja sagnasafna.
Viðfangsefni skáldsagnanna eru fjöl-
breytileg, og einnig formin sem hún
beitir; það er mikill fengur í því að fá
loksins eina bóka hennar á íslensku.
Drag plóg þinn yfir bein hinna
dauðu kom fyrst út á pólsku árið
2009 og má skilgreina sem bók-
menntalega glæpasögu. Söguna seg-
ir fullorðin kennslukona, frú Dus-
zejko, sem eyðir efri árunum með
heilsársbúsetu í lítilli frístunda-
byggð, Hæðinni, í suðurhluta Pól-
lands. Hún býr ein og er léleg til
heilsunnar, kennir ensku í hluta-
starfi í nálægum bæ og starfar einn-
ig við eftirlit með sumarhúsum
nærri hennar sem standa tóm
vetrarlangt á Hæðinni. Við upphaf
sögunnar hafa tveir karlar einnig
heilsársbúsetu á svæðinu, annan
kallar hún Háfeta og hin Drumb, eru
samskiptin við þá takmörkuð og
fyrirlítur hún þann fyrrnefnda fyrir
veiðiþjófnað og illa meðferð á
dýrum.
Sú persóna sem Duszejko tengist
helst er ungur og einrænn maður,
Dyzio að nafni, sem heimsækir hana
regulega á Hæðina en hann fæst við
það í frístundum að þýða ljóð eftir
breska skáldið og myndlistarmann-
inn William Blake úr ensku. Vinna
þau saman að þýðingunum og skrif
Blakes rata víða inn í frásögnina,
með ýmiskonar tilvitnunum – heiti
sögunnar er ein slík, en einnig hvað
varðar sýn hans á heim manna og
dýra sem og stjarna.
Við upphaf sögunnar, eina snjó-
þunga vetrarnótt, finna Duszejko og
Drumbur nágranna sinn, veiðiþjóf-
inn Háfeta, látinn á gólfi kofa síns.
Hann virðist hafa kafnað á beini rá-
dýrs sem hann hefur veitt í óleyfi,
utan veiðitíma. Í framhaldinu taka
broddborgarar að finnast látnir í ná-
grenninu og Duszejko dregst sífellt
dýpra inn í sakamálarannsóknina.
Höfundurinn leikur sér skemmti-
lega með þann afar sérkennilega og
sérvitra sögumann sem frú Dusz-
ejko óneitanlega er. Hún virðist
skrifa frásögnina með sínum hætti,
sem sést á því að ekki eru bara eigin-
nöfn rituð með stórum upphafsstaf
heldur má líka sjá hvað henni þykir
mikilvægt eða vill hnykkja sér-
staklega á, þau orð fá líka stóran
staf, hvort sem það eru Tíkin, Ótti
eða Útgeimur. Og geimurinn er
heldur betur áhugamál hennar því
Duszejko er heltekin af stjörnuspeki
og þarf að vita fæðingartíma allra
sem koma við sögu, og telur sig þá
vita allt um persónuleika viðkom-
andi. Og lýsingar hennar á undrum
himinsins og tengingum við hana og
aðrar persónur eru iðulega töfrandi:
„Á kvöldin horfi ég á Venus, fylgist
grannt með breytingunum á þessari
fallegu Ungmeyju. Ég kýs hana
helst sem Kvöldstjörnu, þegar hún
birtist eins og utan úr buskanum,
eins og fyrir töfra, og gengur niður á
bak við Sólu. Neisti af eilífu ljósi.
Það er í Húminu sem athyglisverð-
ustu hlutirnir gerast því það er þá
sem einfaldur mismunur af ýmsu
tagi máist burt. Ég gæti lifað í ævar-
andi Húmi,“ skrifar Duszejko (bls.
49).
Þráhyggjukenndur áhugi sögu-
mannsins á kjánalegri spekinni um
himintunglin mótar alla afstöðu
hennar en annað lykilatriði er þung
siðferðileg afstaða gegn drápum á
saklausum dýrum. Duszejko ekki
bara fyrirlítur veiðimenn, sem hún
álítur dýraníðinga, hún hikar ekki
við að fara gegn þeim, með kærum
og klögum, þótt það baki henni eng-
ar vinsældir í samfélaginu. Og líkin
hrannast upp í þessari snjöllu saka-
málasögu nóbelshöfundarins, sem
notar þetta margstagaða form með
áhugaverðum hætti, og tekur um
leið til umfjöllunar mikilvæg málefni
eins og meðferð okkar mannanna á
málleysingjum og þeim sem minna
mega sín. Duszejko kemst að því að
hún og félagar hennar eru í þeim
hópi: „Ég áttaði mig á því að við til-
heyrðum hópi fólks sem heimurinn
álítur gagnslaust.“ (252) En samt
kunna þau að hafa eitthvað til mál-
anna að leggja.
Það kemur hins vegar nokkuð á
óvart hvað lausn sögunnar er í raun
fyrirsjáanleg, miðað við uppbygg-
ingu og glæsilega byggðan textann.
Hinn margreyndi þýðandi Árni
Óskarsson íslenskar söguna afar lip-
urlega. Hann þýddi eftir enskri þýð-
ingu, að því er fram kemur í samráði
við höfund og umboðsmann, og með
hliðsjón af danskri og norskri þýð-
ingu. Vissulega hefði verið ákjósan-
legt að fá þýðingu beint úr pólsku,
án lendingar í millimáli, og kannski
sérkennilegt að svo sé ekki miðað við
þann mikla fjölda Pólverja sem eru
orðnir góðir og gegnir borgarar hér.
En eins og fyrr segir er texti Árna
lipur og flæðir vel. Og það er
ánægjulegt að fá í þessari fínu sögu
á íslensku fyrirtaks listaverk úr hin-
um stórmerkilega pólska menn-
ingarheimi, eftir einn athyglisverð-
asta rithöfund samtímans. Vonandi
rata fleiri sagna Tokarczuk á ís-
lensku sem fyrst.
Ljósmynd/Pólska bókmenntastofan
Olga Tokarczuk „… líkin hrannast
upp í þessari snjöllu sakamálasögu
nóbelshöfundarins,“ segir rýnir.
Gæti lifað í
ævarandi Húmi
Skáldsaga
Drag plóg þinn yfir bein hinna dauðu
bbbbm
Eftir Olgu Tokarczuk.
Árni Óskarsson íslenskaði.
Bjartur, 2022. Kilja, 279 bls.
EINAR FALUR
INGÓLFSSON
BÆKUR