Fréttablaðið - 13.08.2022, Blaðsíða 16

Sif
Sigmarsdóttir
n Mín skoðun
n Gunnar
ÚTGÁFUFÉLAG: Torg ehf. STJÓRNARFORMAÐUR: Helgi Magnússon FORSTJÓRI OG ÚTGEFANDI: Jón Þórisson RITSTJÓRI: Sigmundur Ernir Rúnarsson ser@frettabladid.is, FRÉTTASTJÓRAR: Aðalheiður Ámundadóttir adalheidur@
frettabladid.is , Garðar Örn Úlfarsson gar@frettabladid.is . Fréttablaðið kemur út í 80.000 eintökum og er dreift ókeypis á heimili á höfuðborgarsvæðinu og Akureyri. Einnig er hægt að fá blaðið í völdum verslun um á landsbyggðinni.
Fréttablaðið áskilur sér rétt til að birta allt efni blaðsins í stafrænu formi og í gagnabönkum án endurgjalds. ISSN 1670-3871 FRÉTTABLAÐIÐ Kalkofnsvegur 2, 101 Reykjavík Sími: 550 5000, ritstjorn@frettabladid.is
VEFSTJÓRI: Einar Þór Sigurðsson einarthor@frettabladid.is, MARKAÐURINN: Guðmundur Gunnarsson ggunnars@frettabladid.is, HELGARBLAÐ: Björk Eiðsdóttir bjork@frettabladid.is MENNING: Þorvaldur S. Helgason
tsh@frettabladid.is ÍÞRÓTTIR: Hörður Snævar Jónsson hoddi@frettabladid.is LJÓSMYNDIR: Anton Brink anton@frettabladid.is FRAMLEIÐSLUSTJÓRI: Sæmundur Freyr Árnason sfa@frettabladid.is
En hér
er líka
kominn
munurinn
á Íslandi og
Rússlandi.
Og bless-
unarlega er
hann skýr.
Af ein-
stökum
tvískinn-
ungi nýtir
sendiráðið
sér lysti-
semdir
tjáningar-
frelsisins
og reynir
að þagga
niður í
frjálsum
fjölmiðli í
lýðræðis-
ríki.
Sigmundur Ernir
Rúnarsson
ser
@frettabladid.is
Í ár eru þrír áratugir frá upphafi umsáturs­
ins um Sarajevó, lengstu herkvíar í sögu
nútíma hernaðar. Í þrjú ár, tíu mánuði, þrjár
vikur og þrjá daga umkringdu stjórnarher
Júgóslavíu og serbneskar vígasveitir höfuð­
borg Bosníu­Hersegóvínu. Í tæp fjögur ár
bjuggu íbúar borgarinnar við matvæla­ og
lyfjaskort, rafmagnsleysi, sprengjuregn og
kúlnahríð leyniskytta sem földu sig í hæð­
unum umhverfis borgina og eirðu engum;
ekki konum, kornabörnum, gamalmennum,
sjúkraflutningafólki eða hjálparstarfsmönn­
um. Fjórtán þúsund borgarbúar létu lífið.
Í vikunni mátti lesa áhugavert við­
tal í Fréttablaðinu við rithöfundinn Val
Gunnarsson sem staddur er í Kænugarði í
Úkraínu. Hann sagði lífið í höfuðborg hins
stríðshrjáða lands vera orðið undarlega
venjulegt. „Mannskepnan hefur ótrúlega
hæfileika til að aðlagast aðstæðum og hér er
voða lítið sýnilegt um átök,“ sagði Valur.
Tíu árum eftir að umsátrinu um Sarajevó
lauk heimsótti ég borgina. Eins og við var
að búast blöstu ör átaka enn við. Í veggjum
húsanna voru holur eftir sprengikúlur;
stór svæði innan borgarinnar voru lokuð
af vegna hættu á jarðsprengjum. Viðhorf
íbúanna var þó öllu óvæntara.
Á kaffihúsi í miðborg Sarajevó kynntist
ég ungum heimamanni. Hann hafði verið
þrettán ára þegar umsátrið hófst. Var hann
ekki reiður yfir að stríðið hefði svipt hann
unglingsárunum? Hann brosti kurteis­
lega: „Það voru alveg partí.“ Á mig kom fát.
Ég hafði talið almenning í stríðshrjáðum
löndum setja lífið á ís meðan þess var beðið
að hryllingurinn gengi yfir. En þvert á móti.
Á tímum umsátursins í Sarajevó viðhéldu
íbúar daglegu lífi af ótrúlegri þrautseigju.
Fólk fór til vinnu þótt engin laun væru
greidd og ferðalagið gæti kostað það lífið.
Reynt var að halda uppi skólastarfi í rústum
bygginga. Seint á kvöldin þutu krakkar milli
húsa til að heimsækja vini og fara í partí því
leyniskytturnar áttu erfiðara með að koma
auga á þá í skjóli myrkurs.
Stríðið í Úkraínu varpar nú ljósi á stað­
festu manneskjunnar til að standa vörð um
hversdagsleikann. Við öfgafullar aðstæður
sést hversu stór mannssálin er. En öfgar eru
líka kjöraðstæður smásála.
Viðtalið við Val Gunnarsson í Frétta­
blaðinu olli hörðum viðbrögðum rússneska
sendiráðsins í Reykjavík. Var ástæðan
ljósmynd sem fylgdi viðtalinu af rússneska
fánanum sem hafði öðlast nýjan tilgang sem
dyramotta á ótilgreindum stað í Úkraínu.
Sendiráðið mótmælti myndbirtingunni og
sakaði Fréttablaðið um að gerast brotlegt við
95. grein íslenskra hegningarlaga þar sem
m.a. er kveðið á um að allt að sex ára fangelsi
liggi við því að smána fána erlends ríkis.
„Tíminn er eins og vatnið...“ Á næsta ári
verða liðin níutíu ár frá því að ljóðskáldið
Steinn Steinarr skar niður hakakrossfána
á Siglufirði og reif hann. Var hann fundinn
sekur um að óvirða fána erlends ríkis og
dæmdur í þriggja mánaða fangelsi.
Þótt tíminn hafi leitt í ljós fáránleika
dómsins og óhæfu lagaákvæðisins stendur
það enn nánast óbreytt.
Í sömu andrá og almenningur í Úkraínu
berst af æðruleysi fyrir hversdagslífi sínu
umgangast starfsmenn rússneska sendi­
ráðsins grunngildi gestaþjóðar sinnar af
hversdagslegri vanvirðingu. Af einstökum
tvískinnungi nýtir sendiráðið sér lysti­
semdir tjáningarfrelsisins og reynir að þagga
niður í frjálsum fjölmiðli í lýðræðisríki. Á
Facebook­síðu sendiráðsins má lesa ógnandi
áminningu til ritstjórnar Fréttablaðsins um
tilvist 95. greinar hegningarlaganna.
Framganga rússneska sendiráðsins
sýnir að bróðurpartur 95. greinar íslenskra
hegningarlaga er ekki aðeins hlægileg tíma­
skekkja heldur einnig hættulegt kúgunartól.
Það ætti að vera forgangsverkefni stjórn­
valda að fella ákvæðið úr gildi. n
Kjöraðstæður smásála
Ekki verður það kallað annað en
frekja og yfirgangur þegar rússnesk
stjórnvöld ætlast til þess að íslenskir
fjölmiðlar fari að kröfum þeirra
um myndbirtingar úr ógnvænlegu
og hræðilegu stríði sem þau sjálf hafa haft
frumkvæði að í austanverðri Evrópu.
Rússakrafan er þessi: Ef þið dirfist að birta
ljósmyndir sem eru okkur til háðungar og
smánar skuliði gjöra svo vel að biðjast opin­
berlega afsökunar á því, ellegar – og það má
lesa á milli línanna, megiði hafa verra af.
Það er fáheyrt, ef ekki einsdæmi, að yfir­
völd í nokkru landi fari fram með uppá­
stönduga tilætlunarsemi af þessu tagi – og
beinlínis segi frjálsum fjölmiðlum fyrir
verkum með þessum hætti.
Sérstaklega er þetta undarlegt í ljósi
þess að fánar þjóðríkja eru svo til vikulega
brenndir, skornir eða eyðilagðir með öðrum
hætti á síðum dagblaða eða á skjáum sjón­
varpsstöðvanna með svo áberandi hætti að
ekki getur það hafa farið fram hjá nokkrum
sæmilega upplýstum manni. Fánar þjóð­
ríkja hafa verið, og munu ávallt vera, andlag
stríðsátaka þar sem kúgað fólk og smánað
tekur til varna með þessum táknræna hætti.
Mótmæli um allan heim þar sem þjóðfánar
stríðsherra og kúgunarríkja eru lítilsvirtir
eru raunar hluti af tjáningarfrelsi – og enda
þótt úreltar lagagreinar kunni að segja
annað, svo sem hér á landi, er rétturinn til
andófs á neyðarstundu miklum mun yfir­
sterkari en laganna stoðir. Og raunar má
ganga lengra og segja að sannleikurinn og
reglurnar séu alla jafna fyrstu fórnarlömbin í
hverju stríði.
En hér er líka kominn munurinn á Íslandi
og Rússlandi. Og blessunarlega er hann skýr.
Hér er einnig að finna skilin á milli frjálsra
lýðræðisríkja og þeirra einræðislanda í heimi
hér sem undiroka og beygja lýðinn undir
duttlungafullt vald sitt.
Það er af þessum sökum sem rússneskum
yfirvöldum er fyrirmunað að skilja hvaða
gildi ríkja í öðrum þeim löndum sem trúa á
tjáningarfrelsið og vilja hlúa að frjálsri fjöl­
miðlun. Þau hafa ekki í sér það umburðar­
lyndi að una fólki þess að tala út um hugs­
anir sínar og langanir. Þau vilja binda fólk á
klafa einnar hugsunar – og fari það út fyrir
hana, er það ýmist fangelsað eða drepið.
Það er af þessum sökum sem íslenskir fjöl­
miðlar verða að standa í lappirnar, svo og
íslensk stjórnvöld sem hafa raunar gert svo í
þessu máli. n
Rússafrekjan
ARCTIC HEALTH
AHI.IS
JOÐ
HREIN ÍSLENSK FÆÐUBÓT
HÚÐ
EFNASKIPTI
SKJALDKIRTILL
TAUGAKERFI
Í POKUM FYRIR LÁGMARKS KOLEFNISSPOR
SKOÐUN FRÉTTABLAÐIÐ 13. ágúst 2022 LAUGARDAGUR