Fréttablaðið - 13.08.2022, Blaðsíða 74

Karlremb-
ur þurfa
ekki endi-
lega að
vera á
hinum
endanum.
Við þurf-
um að
vinna
saman.
Sofia Bekatorou
Sofia Bekatorou og Heiða
Björg Hilmisdóttir eiga það
sameiginlegt að hafa hafið
#MeToo-byltingu í heima-
landi sínu. Heiða Björg á
Íslandi og Sofia í Grikklandi.
Byltingarnar voru þó með
mjög ólíku sniði, hófust á mis-
munandi tíma og hafa þróast
með mjög ólíkum hætti frá
upphafi sínu.
Sofia er Ólympíuhafi í sigl-
ingum og árið 2021 greindi
hún frá of beldi sem hún
varð fyrir árið 1998 af hendi
hátt setts embættismanns
innan gríska siglingasambandsins.
Sofia er mjög vel þekkt í heimalandi
sínu og það vakti mikla undrun og
hneyksli þegar hún opnaði sig um
ofbeldið sem hún varð fyrir.
Heiða Björg er borgarfulltrúi og
þegar sögur fóru fyrst að berast
frá Bandaríkjunum árið 2017 af
ofbeldi valdamikilla manna, hafði
hún samband við aðrar stjórnmála-
konur og spurði hvort þær ættu ekki
að taka sig saman. Það varð til þess
að hópur var stofnaður og svo birtur
fjöldi sagna um of beldi og áreitni
manna innan stjórnmálahreyfinga.
Síðar urðu svo til f leiri álíka hópar
sem birtu sögur um of beldi meðal
annars innan íþrótta, sviðslista og
meðal kvenna af erlendum upp-
runa.
Það má heyra á máli Sofiu að
staðan í Grikklandi er mjög ólík því
sem þekkist á Íslandi. Þar er nú bar-
ist fyrir því að gögnum sé safnað um
umfang ofbeldis, að kynfræðsla fari
fram í skólum og innan félagsstarfs
og íþróttahreyfinga. Það er eitthvað
sem er gert á Íslandi, þó alltaf megi
gera betur, en eitthvað sem er þó
komið á dagskrá.
Vildu opna samtalið
Heiða segir að þegar íslenski
#MeToo-hópurinn hafi fyrst komið
saman hafi það verið með vilja gert
að nefna engin nöfn, því tilgangur-
inn hafi verið að sýna hversu mikið
umfangið var og hvaða áhrif kyn-
bundið ofbeldi hefur á konur. Eftir
því sem byltingin hefur þróast hafa
konur byrjað að nefna nöfn og það
hefur að einhverju leyti breytt sam-
talinu í annað samtal um slaufunar-
menningu, réttlæti og ábyrgð.
„Við vildum stíga fram til að
normalísera það að konur segi frá.
Sama hversu alvarlegt of beldið er.
Þá vildum við bara að konur gætu
sagt frá og að samfélagið myndi trúa
konum og bregðast við því. Konur
segja ekki frá ofbeldi sér til gamans.
Það græðir engin kona á því að
segja frá því að hún hafi verið beitt
ofbeldi,“ segir Heiða og Sofia tekur
undir það.
„Þeir halda að maður vilji verða
frægur þannig, en hvaða kona vill
verða fræg fyrir það?“ spyr Sofia.
„Já, þetta er stóri misskilningur-
inn. Ég hef aldrei hitt konu sem
hefur sakað samstarfsmann sinn
eða vin sér til gamans. Þetta er ekki
gaman. Þetta er hræðilegt. Og við
vonuðum að með því að stíga fram
þá myndum við sjá breytingar. Og
margt hefur breyst. En ekki nógu
mikið. Okkur vantar enn að styrkja
stöðu kvenna lagalega, forvarnir,
stuðning for þolendur og f leiri
úrræði fyrir gerendur. Það er besta
forvörnin,“ segir Heiða.
„Ég held að mikilvægi þess að
útbúa úrræði fyrir gerendur felist
líka í því að þá sjá þeir að þetta snýst
ekki um hefnd,“ segir Sofia.
Tengja þolendur saman
Frá því að Sofia steig fram hefur
hún hafið störf með samtökum
sem berjast gegn of beldi og hafa
þau, sem dæmi, sett upp síðu þar
sem hægt er að tilkynna ofbeldi og
þolendum síðan leiðbeint hvar þeir
geta fengið aðstoð.
Heiða Björg
Hilmisdóttir og
Sofia Beka-
torou ræddu
um þátttöku
sína í #MeToo í
heimalandi sínu.
FRÉTTABLAÐIÐ/
ANTON BRINK
„Við settum þetta upp til að sýna
þolendum að það er hlustað á þá. En
svo fórum við að nota síðuna til að
veita aðstoð. Þegar konur hringja í
mig þá beini ég þeim þangað og þá
er hægt að sjá hvers konar aðstoð
þær þurfa á að halda, sama hvort
það er innan heilbrigðiskerfisins
eða lagaleg aðstoð, því þótt það sé
oft verið að tilkynna um gömul mál
þá er oft enn hægt að leggja fram
kæru,“ segir Sofia.
Hún segir að gagnagrunninn
noti samtökin einnig til að safna
upplýsingum um hvar ofbeldið átti
sér stað og hvenær og ef að einhver
vinnustaður eða samtök hafa sam-
band þá geti þau spurt hvort ofbeldi
hafi átt sér stað þar.
„Við viljum að stofnanir leiti til
okkar. Þær halda sumar að það geti
haft áhrif á orðspor þeirra en það
sem okkur finnst er að þetta geti
hjálpað við að búa til öryggisáætl-
anir og til að gera stofnunina eða
vinnustaðinn öruggari,“ segir Sofia
og bætir við:
„Síðast, en ekki síst, ef þolendur
skrá sama gerandann þá tengjum
við þolendur. Þetta er ekki gert í
réttarkerfinu og svona hjálpum við
þeim að styrkja mál hver annarrar.“
Vill meiri fræðslu
Sofia segir að þegar samtökin hafi
leitað til hennar um að vera andlit
herferðarinnar hafi hún ekki hikað
við að samþykkja það, en að hún
hafi þó alltaf lagt mikla áherslu á
að tryggja gagnagrunninn lagalega
því þar er nú að finna mikið af per-
sónugreinanlegum og viðkvæmum
gögnum.
Hvað varðar framtíðina segir
Sofia að hún hafi miklar áhyggjur
ef ekkert alvarlegt verður gert til að
bregðast við upplýsingaflæðinu sem
börn og ungmenni hafa aðgengi að
á netinu.
„Þau úrræði sem börnin okkar
hafa aðgengi að eru ekki að hjálpa
þeim að byggja upp almennileg
sambönd, því reynslan kemur frá
myndum sem eru ekki raunveru-
legar,“ segir Sofia og á við bæði sam-
félagsmiðla og klám.
„Sonur minn er þrettán ára og
dóttir mín tíu og ég segi oft við son
minn að myndirnar sem hann mun
sjá á klámsíðum eða í klámmyndum
séu ekki raunverulegar. Þær séu feik,
alveg eins og aðrar bíómyndir, og
ég bendi honum á að kynlíf eigi að
vera sameiginleg góð tilfinning og
það er ekkert sem strákur á að fá frá
stelpum eða stelpur þurfa að gefa.
Kynlíf er ekkert sem þú færð frá ein-
hverjum, það er eitthvað til að deila.
En í Grikklandi viljum við ekki tala
um það. Margir foreldrar vilja ekki
að börnin þeirra fái fræðslu og við
erum mjög aftarlega þarna,“ segir
Sofia.
Ekki nóg hefur breyst
Spurð hvort það sé almennt sam-
þykkt í grísku samfélagi, sérstaklega
eftir #MeToo, að ofbeldi sé vandamál
gegn konum, segir Sofia að konur tali
meira saman núna og að þetta sé nú
partur af almennu samtali.
Hún segir að henni sé það mjög
mikilvægt, á sama tíma og umræð-
an þróast, að það sé ekki lokað á
sjónarhorn neins.
„Karlrembur þurfa ekki endi-
lega að vera á hinum endanum.
Við þurfum að vinna saman því
sú niðurstaða sem við fáum verður
ekki varanleg nema við gerum það
þannig,“ segir Sofia.
Þær Sofia og Heiða eru sammála
um að eftir #MeToo-byltingar
sinna landa hafi samtalið opnast
en þær segja ekki nóg hafa breyst.
Enn eigi fólk erfitt með að trúa og
viðurkenna að of beldi á sér stað
alls staðar og telja að mikilvægt sé
að börn og fullorðnir fái kennslu og
stuðning.
„Fólk þarf að skilja að gott fólk
gerir slæma hluti. Fólk er ekki gott
eða vont og það er ekki hægt að úti-
loka alla úr samfélaginu sem gera
eitthvað slæmt,“ segir Heiða.
Nafngreindu frá upphafi
Ólíkt því sem var hér á Íslandi
nafngreindu konur í Grikklandi
gerendur sína frá upphafi og segir
Sofia að það hafi verið svo fólk skildi
að ofbeldi á sér stað á öllum stigum
samfélagsins.
„Eina refsingin sem þeir fengu var
samfélagslega skömmin. En það er
auðvitað ákveðin áhætta sem fylgir
þessu því ég hef oft heyrt um feður
sem verða svo reiðir að þeir beita
ofbeldi.“
„Já, það er það sama hér en við
sjáum einnig að fólk hefur oft samúð
með þeim og trúir því ekki að „þessi
maður“ hafi gert eitthvað svona.
Fólk þarf samt að fá réttlæti. Ég vil
ekki að menn sem beita ofbeldi séu
alveg útilokaðir úr samfélaginu en
við þurfum samt að finna einhverja
leið svo að þolendur upplifi réttlæti.
Þetta er svo flókið og ég vildi að ég
væri með svörin en ég held að svarið
felist í samtalinu,“ segir Heiða.
„Ég held að konur séu oft reiðari.
Af hverju? Jú, því þær sjá karla kom-
ast upp með of beldið. Ef þær vissu
að gjörðum þeirra fylgdu einhverjar
af leiðingar þá væru þær kannski
ekki jafn reiðar. Sama hvort það er
að fara í fangelsi, skipta um vinnu
eða hverfa af vettvangi stjórnmála.
Sama hvað það er. Það þurfa bara að
vera einhverjar af leiðingar,“ segir
Sofia. n
Karlrembur ekki á hinum endanum
Lovísa
Arnardóttir
lovisaa
@frettabladid.is
Sofia vann til gullverðlauna á Ólympíuleikunum árið 2004. Með henni á
myndinni er liðsfélagi hennar Emilia Tsoulfa. FRÉTTABLAÐIÐ /GETTY
Sofia talar við fjölmiðlafólk fyrir
utan skrifstofu saksóknara eftir að
hún opnaði sig um ofbeldið í fyrra.
FRÉTTABLAÐIÐ/EPA
34 Helgin 13. ágúst 2022 LAUGARDAGURFRÉTTABLAÐIÐ