Sjómannablaðið Víkingur - 01.02.2011, Blaðsíða 14

14 – Sjómannablaðið Víkingur
Þann 21. júní árið 1941 urðu vatna-
skil í sögu seinni heimsstyrjaldar.
Þjóðverjar gerðu innrás í Sovétríkin.
Þetta kom mörgum á óvart. Vígstaða
stórveldanna gerbreyttist við þetta. Sín
á milli höfðu Þýskaland og Sovétríkin
áður gert með sér griðasáttmála. Fátt
benti því til að þessi stórveldi myndu
rjúka saman, þó litlir kærleikar væru
reyndar með nasistum og kommúnist-
um. Þýskaland undir stjórn Adolfs
Hitlers hafði fram til þessa notið ótrú-
legrar velgengni á vígvöllunum. Það
réði nánast yfi r allri Vestur-Evrópu.
Bretar voru eina þjóðin sem enn varðist
af kappi, og stóð uppi í hárinu á Þjóð-
verjum.
Vatnaskil í vígaferlum
Öllum var ljóst að staða Bretlands var
orðin mjög þröng, en nú eignuðust þeir
skyndilega nýja bandamenn í austri.
Þjóðverjar voru skyndilega farnir að berj-
ast á tveimur megin vígstöðvum. Annars
vegar í vestri við Breta og svo í austri við
Sovétríkin.
Bandaríkjamenn höfðu fram til þessa
fylgst með hildarleiknum úr fjarlægð.
Mikil andstaða var í Bandaríkjunum
gegn því að þjóðin skipti sér af styrjöld-
inni sem margir litu á sem evrópskt
vandamál. Roosevelt forseti hafði greini-
lega samúð með Bretum, en varð af póli-
tískum ástæðum að fara varlega í að sýna
hana í verki. Bandaríkjamenn höfðu því
forðast beina þátttöku í átökum. Þeir
drógust þó smátt saman inn í þau, því
tengslin við Bretland voru sterk og mikil
viðskipti milli þessara stórvelda þar sem
skipaumferð um Atlantshafið var lífæðin.
Bandaríkjamenn seldu Bretum hergögn
og vistir, fyrst gegn greiðslu en síðan á
svokölluðum láns- og leigukjörum þegar
bresk stjórnvöld voru orðin uppiskroppa
með fé og urðu að fá „skrifað“ hjá vinum
sínum. Snemma í styrjöldinni höfðu
skipalestir hlaðnar varningi byrjað að
sigla á milli Bretlands og Bandaríkjanna.
Þetta leiddi til þess að Þjóðverjar fóru að
líta á Bandaríkin sem andstæðinga.
Bandarísk herskip fylgdu skipalestun-
um áleiðis yfir hafið. Þeim lenti saman
við þýska kafbáta í grennd við Ísland.
Bandaríkin tóku við hersetuhlutverki
hér á landi og leystu þannig Breta af
hólmi sem gátu þá sent herlið sitt hér á
vígstöðvarnar.
Leikur á borði fyrir Breta
Bretar sáu strax tækifærin í því að Þýska-
land væri nú komið í stríð við hin geysi
víðfeðmu og mannmörgu Sovétríki. Með
því myndi létta mjög þunganum af
bresku herjunum. Winston Churchill
forsætisráðherra hét því strax að Bretar
myndu hjálpa Sovétmönnum með því að
senda þeim hergögn og vistir. Bretum
tókst að fá Bandaríkjamenn til að fallast
á að senda hergögn til Sovétríkjanna. Það
reið á að halda Þjóðverjum við efnið á
austurvígstöðvunum. Þar myndi þeim
vonandi blæða hægt út, á meðan mönn-
um gæfist svigrúm til að undirbúa stór-
sókn á hendur þeim úr vestri. Þá mætti
að lokum leggja nasistaskrímslið að velli.
Síðar um haustið var gengið frá sam-
komulagi við Sovétríkin um að Banda-
ríkjamenn og Bretar sendu hráefni til
hergagnaframleiðslu, skriðdreka, flug-
vélar, ökutæki, vopn og skotfæri, og
ýmsan annan varning til Sovétríkjanna.
Bandaríkjamenn urðu þó ekki fullir
þátttakendur í styrjöldinni fyrr en í
desember 1941 þegar Japanir réðust á
Perluhöfn á Hawaii.
Hvalfjörður verður bækistöð
Yfirburða staða Þjóðverja í Evrópu kom
að sjálfsögðu í veg fyrir alla flutninga um
álfuna. Þrjár flutningaleiðir voru færar
til að koma birgðum til Sovétríkjanna.
Það mátti fara sjóleiðina yfir Kyrrahaf frá
Norður Ameríku til Vladivostok, og
flytja varninginn þaðan með járnbrauta-
lestum yfir þver Sovétríkin. Annar
möguleiki var að senda skipalestir frá
Magnús Þór Hafsteinsson
Dauðinn í Dumbshafi
– Saga
Íshafsskipalestanna
sögð
Skipalest safnast saman í Hvalfi rði.