Morgunblaðið - 04.08.2022, Qupperneq 34

34 UMRÆÐAN
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 4. ÁGÚST 2022
Ekki er úr vegi,
þegar yfir dynja af
vaxandi þunga hrak-
spár um framtíð jarð-
ar, mannkyns og alls
lífs á jörðinni, að rifja
upp nokkra spádóma
„viðurkenndra“ fræði-
manna fyrri tíðar um
það, sem í vændum
væri. Hér verða tekin
nokkur dæmi, sem
fram komu í tengslum við fyrsta
„jarðardaginn“, 22. apríl árið 1970.
Þá töldu „viðurkenndir“ fræði-
menn, að í hönd færi kólnandi tíð,
sem myndi leiða til hungurs og
dauða milljóna manna um heim all-
an.
Nokkrar spár
Daginn eftir „jarðardaginn“ var-
aði ritstjórnarsíða New York Tim-
es við því, sem í hönd færi: „Mað-
urinn verður að stöðva mengun og
varðveita auðlindir sínar, ekki ein-
ungis til að auka líkur þess, að
hann komist þokkalega af, heldur
til þess að forða kynstofninum frá
þrúgandi hnignun og hugsanlegri
útrýmingu.“ Paul Ehrlich, einn
virtasti fræðimaðurinn á sviði um-
hverfismála á þessum tíma, var
ómyrkur í máli í grein í aprílhefti
Mademoiselle frá 1970: „Dán-
artíðni mun hækka þar til að
minnsta kosti 100-200 milljónir
manna deyja úr hungri á ári hverju
næsta áratuginn.“ Í sama streng
tók Denis Hayes, aðalskipuleggj-
andi „jarðardagsins“, í vorhefti
The Living Wilderness árið 1970:
„Nú þegar er of seint að forðast
fjöldasvelti.“
Fleira en framtíð mannkynsins
var undir. Vistfræðingurinn Ken-
neth Watt sagði: „Ef þróunin held-
ur áfram með núverandi hraða,
klárum við alla hráolíu fyrir árið
2000 … það verður ekki meira til af
henni.“ Fleira átti að ganga til
þurrðar. Þannig birti Harrison
Brown, vísindamaður við National
Academy of Sciences, töflu í Sci-
entific American, sem hann sagði
sýna þann forða málma, sem
mannkynið hefði úr að moða. Á
grundvelli hennar boðaði Brown að
mannkynið yrði al-
gjörlega uppiskroppa
með kopar skömmu
eftir 2000 og að blý,
sink, tin, gull og silfur
yrðu ófinnanleg fyrir
árið 1990.
Hörmungarnar áttu
að ná enn lengra. Öld-
ungadeildarþingmað-
urinn Gaylord Nelson
skrifaði í tímaritið Lo-
ok: „Dr. S. Dillon Rip-
ley, ritari Smithsonian
Institute, telur að eftir 25 ár verði
einhvers staðar á milli 75 og 80 pró-
sent allra tegunda lifandi dýra út-
dauð.“ Enn kom Paul Ehrich til og
spáði því árið 1975 að „þar sem
meira en níu tíundu hlutum upp-
runalegra regnskóga hitabeltisins
verður eytt á flestum svæðum á
næstu 30 árum eða svo, er búist við
því, að helmingur lífvera á þessum
svæðum muni hverfa með þeim.“
Til skjalanna kom aftur Kenneth
Watt, sem í ræðu varaði við yfirvof-
andi ísöld og sagði: „Heimurinn
hefur kólnað verulega í um tuttugu
ár. Ef núverandi þróun heldur
áfram, verður meðalhiti á jörðinni
um 3° (F = 1,7°C) lægri árið 1990,
en 11° (F = 6°C) lægri árið 2000.
Þetta er um það bil tvöfalt það sem
þarf til þess að koma okkur inn í ís-
öld.“
Hvað svo?
Engin þessara hrakspáa gekk
eftir. Svo litið sé á fólksfjölda á
jörðinni, var hann samkvæmt
Worldometer, sem byggir upplýs-
ingar sínar á gögnum, meðal ann-
ars frá SÞ, ríflega 3,7 milljarðar
manna árið 1970. Hundruð milljóna
áttu að deyja ár hvert samkvæmt
spá Ehrlichs. Hungursneyðin varð
ekki. Þvert á móti stefnir fólks-
fjöldinn í átta milljarða samkvæmt
nýjustu spám, en samt hefur hung-
ur í heiminu minnkað undanfarin
ár og orðið minna en það hefur oft
áður verið í sögu mannsins.
Jarðefnaeldsneyti, svo sem kol
og olía, átti að ganga til þurrðar, en
gerði það ekki. Samkvæmt skýrslu
BP ( „Beyond Petroleum“ áður
„British Petroleum“) um árið 2020
var þá vitað um á jörðinni 1.074
milljarða tonna af kolum, 1.732
milljarða tunna af jarðolíu og um
það bil 188 trilljónir rúmmetra af
jarðgasi. Hér er átt við það magn,
sem þá hafði fundist á vinnanlegum
svæðum. Tekið var fram að við
þessar tölur bættist á ári hverju.
Einnig var þess getið, að þekkt
væri mikið magn kola, olíu og gass
á hafsbotni, en að enn skorti tækni-
lega getu til þess að vinna þessar
auðlindir. Einnig kemur fram, að
82% þeirrar orku, sem notuð er á
jörðinni, sé fengin úr jarðefnaelds-
neyti.
Þá er það hitinn og ísöldin. Þeir
„viðurkenndu“ fræðimenn, sem
þegar er getið og margir aðrir, sem
héldu fram ógnarsýn komandi ís-
aldar, sneru við blaðinu þegar leið
að lokum áttunda áratugs síðustu
aldar. Það tók að hlýna og þessir
sömu fræðimenn héldu fram tíma-
settum spám um sífellt meiri hita á
jörðinni, sem mundi að lokum út-
rýma öllu lífi. Enn birtu fjölmiðlar
ógnarfréttir athugasemdalaust og í
hópinn bættust áróðursmeistarar
og gasprarar, svo sem Al Gore og á
síðustu tímum sænska hnátan
Greta Thunberg auk stjórnmála-
manna, sem löptu það sem að þeim
var rétt. Hitinn hækkaði reyndar
lítillega en aðeins um brot af því
spáð var og enginn gat þess, að
jörðin grænkaði og að afrakstur
akranna jókst og þá getan til þess
að afla fæðu.
Höldum sönsum
Er ekki tími til kominn að við
hættum að láta hræða okkur með
ógnarspám? Heimurinn átti að far-
ast fyrir áratugum, en hann gerði
það ekki. Spár samtímamanna okk-
ar, eins og spár fortíðarinnar, eru
tímasettar, sem hinar fyrri. En er
ekki langlíklegast – og reyndar
sem næst víst – að þær séu jafn
haldlitlar og spár „viðurkenndra“
fræðimanna fyrri tíðar reyndust
vera?
Nokkrar spár fyrri tíðar
Eftir Hauk
Ágústsson
»Nokkrar framtíð-
arspár fyrri tíðar
fræðimanna og hald-
leysi þeirra.
Haukur Ágústsson
Höfundur er fv. kennari.
Nýlega skrifaði
Guðni Einarsson,
blaðamaður og að því
er virðist blaðafulltrúi
Kristjáns Loftssonar,
frétt hér í blaðið um
hvalveiðar Hvals hf.
Hann fjallar mest um
efnahagslega hlið veið-
anna, sem hann reynir
eftir föngum að útfæra
Hval í vil, fegra með
vafasömum rökum og
hagræðingu stað-
reynda.
Hér vil ég leggja
áherslu á aðra og
veigameiri hlið hval-
veiða: Það hrikalega
dýraníð sem þær
byggjast á og þau
skýru lögbrot sem
með þeim eru framin.
Fyrst þrjár spurn-
ingar til lesenda
1. Ef hestur væri af-
lífaður með þeim hætti
að fyrst væri hann
skotinn í kvið, án þess
að drepast, hann svo látinn engjast
og kveljast í átta mínútur þar til
hann væri skotinn aftur, nú kannski
á lungna- eða hjartasvæði þannig að
hann dræpist loksins, fyndist þér
það í lagi?
2. Ef kýr væri fyrst skotin í herða-
kamb, þannig að beinabygging þar
rústaðist, án þess að dýrið dræpist,
það svo látið berjast um í hrikalegu
þjáningar- og kvalakasti í átta mín-
útur þar til greyið væri skotið aftur,
nú í háls þannig að slagæð spryngi
og blessað dýrið loks dræpist, þætti
þér það í lagi?
3. Ef Afríkumenn keyrðu um á
skutultrukkum, skytu fíla í aftur-
mjöðm án þess að drepa og drægju
svo dýrin öskrandi af kvölum um
holt og hæðir í átta mínútur þegar
dýrið væri skotið aftur, nú kannski í
hjartað þannig að það dræpist loks,
þætti þér það í lagi?
Það er á þennan hátt sem lang-
reyðarnar við Ísland eru að nokkru
drepnar. Þær eru spendýr, nákvæm-
lega eins og hin dýrin, með sömu
vídd skyns og dýpt tilfinninga og
þau.
Lög um aflífun dýra
2013 voru lög nr. 55/2013 sett um
velferð dýra. Merkileg lög og góð og
þeim sem að stóðu til sóma.
Svandís Svavarsdóttir virðist eiga
heiðurinn af þessari góðu lagasetn-
ingu, en hún vitnaði í hana nýlega í
grein í blaðinu.
Í 21. gr. laganna er skýrt og af-
dráttarlaust ákvæði um aflífun dýra,
sem hljóðar svo:
„Dýr skulu aflífuð með skjótum og
sársaukalausum hætti.“
Skýrara getur þetta ákvæði ekki
verið.
Skýrsla dr. Egils Oles Öens
Fiskistofa fékk dr. Egil Ole Öen
dýralækni/sjávarlíffræðing til að
fylgjast með langreyðaveiðum sum-
arið 2014. Náði eftirlitið til drápsins
á 50 langreyðum.
Átta þessara dýra drápust ekki
við fyrsta skot. Þurfti að skjóta þau
tvisvar. Þar sem 6-8 mínútur tekur
að hlaða skutulbyssu reif stálkrókur
skutuls hold og líffæri dýranna, auð-
vitað með hrikalegu
kvalræði fyrir dýrin að
meðaltali í átta mín-
útur, þar til „náðar-
skotið“ kom.
Engum blöðum er
um það að fletta að með
þessum veiðum var 21.
gr. laga númer 55/2013
þverbrotin.
Dr. Egil Ole lagði
fram skýrslu sína í
febrúar 2015. Eftir það
mátti sjávarútvegs-
ráðherrum hvers tíma
vera fullkomlega ljóst
að langreyðaveiðar
stæðust ekki lög lands-
ins um aflífun dýra.
Hverjir hafa
sjávarútvegsráð-
herrarnir verið?
23.5. 2013 til 7.4. 2016
var Sigurður Ingi
sjávarútvegsráðherra.
Hann fékk því skýrslu
dr. Egils Oles í hendur
og hefði átt að gera eitt-
hvað með hana. Gerði
það þó ekki, lét þar með
lögbrotin halda áfram,
enda ekki þekktur fyrir
stuðning, hvað þá frumkvæði, í dýra-
verndarmálum.
Síðan kom Gunnar Bragi Sveins-
son, frá 8.4. 2016 til 11.1. 2017. Ekki
reyndust meiri burðir í honum í
þessum málum.
Hinn 11.1. 2017 tók Þorgerður
Katrín við keflinu. Þar var loks kom-
inn ráðherra sem vildi taka á þess-
um málum og friðaði Faxaflóa fyrir
hrefnuveiðum, sem leiddi til þess að
þær lögðust af.
Lengra komst Þorgerður Katrín
ekki, þar sem Björt framtíð spillti
þessu stjórnarsamstarfi með upp-
hlaupi í nóvember sama ár.
Hinn 30.11. 2017 tók svo Kristján
Þór Júlíusson við, fram til 28.11.
2021. Hafi Kristján Loftsson nokk-
urn tíma átt hauk í horni í sjávar-
útvegsráðuneytinu, þá var það nafni
hans Þór.
Hann veitti Hval umfangsmesta
langreyðaveiðileyfi allra tíma, en alls
mátti drepa 1.045 dýr á veiði-
tímabilinu 2019-2023.
Þessi ráðherra var lítið fyrir að
skoða lög um velferð dýra, en það
sannaðist líka á ýmsum öðrum svið-
um.
Framganga núverandi
ráðherra
Sjávarútvegsráðherra frá 1.12.
2021 er fyrrnefnd Svandís Svav-
arsdóttir, sem einmitt stóð að laga-
setningunni sem kveður á um að dýr
skuli aflífuð með skjótum og sárs-
aukalausum hætti.
Og hvað gerði hún? Til að byrja
með ekkert. Lét einfaldlega brotin á
eigin lagasetningu ganga áfram og
dýr drepin áfram með sama hætti,
sum greinilega með sama kvalræði
og hörmungum og fram kom í
skýrslu dr. Egils Oles.
Á næsta ári vill hún láta áhafnar-
meðlim taka upp veiðarnar á mynd-
band þannig að sjá megi, segir hún,
hvort aflífun samræmist lögum, en
hún leiðir þá hjá sér skýrslu dr. Eg-
ils Oles sem einmitt sýnir og sannar
með skýrum og afdráttarlausum
hætti að svo er ekki.
Nú skal Svandísi reyna
Það kemur fram á næstu dögum
hversu mikið er á Svandísi Svav-
arsdóttur að treysta. Hún hefur nú
fengið í hendur ný ítarleg gögn,
myndefni, sem sýna ótvírætt að
hvalir hafa verið tví- eða marg-
skotnir í sumar og lög Svandísar
sjálfrar um aflífun dýra þverbrotin.
Manndómur Svandísar, og reynd-
ar Vinstri-grænna allra, er nú undir.
Þegar skjóta þarf
dýr tvisvar
Eftir Ole Anton
Bieltvedt
Ole Anton Bieltvedt
» Í 21. gr. lag-
anna er
skýrt og af-
dráttarlaust
ákvæði: „Dýr
skulu aflífuð
með skjótum og
sársaukalausum
hætti.“ Skýrara
getur þetta
ákvæði ekki
verið.
Höfundur er stofnandi og formaður
Jarðarvina.
Vagnhöfði 7, 110 Reykjavík | Sími: 517 5000 | stalogstansar.is
stalogstansar.is
VARAHLUTIR Í
KERRUR
2012
2021
Atvinna