AVS. Arkitektúr verktækni skipulag - 01.06.2003, Síða 24

við um ísland og bæi okkar.
Ferðamenn, gestir okkar, lesa
ekki langar bækur en fara í skipu-
lagðar ferðir um bæi eða ráða
sjálfir fram úr korfum og kynnast
stöðunum þannig. Miklu máli
skiptir fyrir okkur að það séu til
fjölbreytt dæmi um byggingar frá
ýmsum tímum svo þeim (ferða-
mönnum) gefist tækifæri til að
lesa söguna. Á öllum tímum,
nema kannski í samtímanum, hef-
ur tekist að reisa hús og hverfi
með heildrænu yfirbragði. Yfir-
bragði sem hefur verið tímanum
trútt, verið hönnun og verktækni
samkvæmt og því verið lifandi
sögubók.
Bæir og borgir þurfa að vera
dýnamísk og breytast í takt við
þarfir hvers tíma. Þetta þýðir ekki
að hið gamla verði ávallt að víkja.
Þau þurfa að geta lifað saman
sátt. Það er aðalsmerki góðrar
hönnunar að geta tekið tillit til hins
gamla um leið og nýrri formgjöf er
beitt og starfsemi er myndaður
rammi með nýrri tækni og bygg-
ingarefnum.
Ævi okkar og ævi húss
Hvert okkar notar hús sín til að
búa í og vinna í eina mannsævi.
En hús standa marga eða fjöl-
marga mannsævina. Það eiga
margar kynslóðir eftir að nota
gömul hús sem ný og þarfir þær
sem við reynum að uppfylla núna
þurfa að taka tillit til þess. Þegar
fram líða stundir verða gömul hús
án efa meira virði og jafnframt má
allteins búast við því að þá verði
litið á vægðarlausan atgang okkar
að gömlum húsum sem mistök.
Því megum við ekki í ákvarðana-
töku okkar í dag takmarka svo
einhverju nemur notkunarnögu-
leika framtíðarinnar á gömlum
húsum.
Tímanna tákn
„Nútíminn er trunta með tómann
grautarhaus." Stundum á þetta
við um verk okkar því skeytingar-
leysi og hroki vill ráða gerðum
manna í samtímanum. Eignarrétt-
urinn er hafinn yfir annan rétt og
eigendum gengur erfiðlega að sjá
hversvegna þeir mega ekki ráða
yfir eignum sínum eins og þeir
vilja. En það er til annar réttur, þó
óritaður sé. Réttur sögunnar til að
standa og segja frá. Við eigum
ekki söguna, hana á framtíðin. Við
(eins og áður segir) dveljum að-
eins stutt við sem eigendur og
höfum ekki rétt á að hylja spor
sögunnar, en eigum þess í stað
að færa hana framtíðinni.
Allar aðgerðir, niðurrif og breyting-
ar ættu að vera yfir tískustrauma
hafnar. Tískustraumar eru
skammsýnir og standa stutt við.
Á morgun er nýr dagur og þá
kemur ný tíska. Tískustraumar
eiga það einnig sameiginlegt að
vera alþjóðlegir og nýbyggingar
samtímans eru því marki brennd-
ar að geta verið í hvaða vestrænu
ríki sem er. Við þurfum að reyna
að halda í það sem sérkennir
okkur sem menningarþjóð. En
húsvernd, hverju nafni sem hún
kallast, er drjúgur hluti menningar
okkar.
Fjöldi gamalla húsa á íslandi er í
raun og sanni lítill og varla til
skiptanna, ef svo má að orði
komast, og ekki er hægt að flytja
öll hús á byggðasöfn né mynda
hverfi með þeim annarsstaðar þar
sem engar forsendur eru fyrir
þeim. Byggingar sem hafa varð-
veislugildi ættu að fá að standa í
því skipulagslega samhengi sem
þær voru reistar í, þannig segja
þær söguna best. Hús á
byggðasöfnum hafa misst mikinn
hluta gildis síns þegar þau eru
ekki lengur á þeim stað sem þau
voru reist á og gegna ekki lengur
sama hlutverki, en eru þess í stað
safngripur sem hýsir aðra safn-
gripi.
Það er kannski tímanna tákn að
allt gamalt er falið eða rutt úr vegi.
Þannig skýtur oft upp kollinum
umræðunni um hvernig við förum
með eldri borgara þessa lands.
Þegar fólk hefur náð ákveðnum
aldri á það að hverfa af vinnu-
markaði og úr húsum sínum og
vera ekki fyrir hinum sem eru í
blóma lífsins. Vonandi er þetta
ekki almenn hugsun og á vonandi
ekki heldur við um menning-
arminjar.
Fjöldi fólks, sem skynjar „sjarma“
gamalla húsa og vill eyða fjármun-
um og tíma til þess að viðhalda
þeim, hefur aukist á síðari árum.
Húsafriðunarnefnd hefur reynt að
koma til móts við þetta fólk, eins
og fjármunir leyfa. Sama er upp á
teningnum hjá sveitarfélögum
sem hafa sérstaka húsverndar-
sjóði sem hægt er að sækja um
styrki til. Hins vegar er því ekki að
leyna að lánakerfið mætti vera
betur búið fyrir fólk í þessum að-
stæðum.
Ef við erum í vafa látum þá
vafann ráða og gerum því fremar
minna en meira. ■
22