AVS. Arkitektúr verktækni skipulag - 01.06.2003, Blaðsíða 32

byggingar hans vott um það. Það
er kannski of strangt til orða tekið
að segja að hann hafi alfarið hafn-
að því að form og notkun færu
saman. Hann vildi frekar undir-
strika að við mat og greiningu á
arkitektúr borgarinnar sem heild-
stæðs fyrirbæris væri varhugavert
að gera of mikið úr þessum ein-
földu orsakatengslum. í huga
Rossi var borgin og arkitektúr
hennar því ekki endilega lýsandi
vitnisburður um það sem þar fór
fram og því ekki svo auðvelt að
„lesa“ borgina. Hann hélt því fram
að hver og ein borg hefði sína
sjálfstæðu formgerð og það væri
þessi formgerð sem fyrst og
fremst bæri að varðveita, en þó
ekki frysta.
Oftast er saga borgarinnar tengd
við ákveðna viðburði og sögu-
frægar persónur og byggingar.
Saga hennar er hins vegar líka
samofin hversdagssögunni, sam-
skiptum og upplifun íbúanna af
umhverfi sínu á hverjum tíma;
upplifun sem aldrei kemur aftur.
„Saga er til svo lengi sem hlut-
ur/bygging/staður er í notkun,
eða svo framarlega sem form fer
enn saman við notkun hans. Þeg-
ar svo notkun verður önnur en
formið gefur til kynna umbreytist
sagan og verður að minningu.
Eða endalok sögunnar þýða upp-
haf minninganna. „3
Skipulega óskipulögð
eða óskipulega skipu-
lögð?
Hið sögulega form er form sem
mótast að vissu leyti af minning-
um og þekkingu á fortíðinni og
felur í sér hlutlausa samtengingu
við fortíðina. Því er erfitt að sjá fyr-
ir hvernig þróun og nýsköpun í
hönnun geti átt sér stað sam-
kvæmt þessari hugmynd. í raun
og veru þarf þetta ekki að fela
slíkt í sér, en það ræðst af því
kerfi sem mótar hina sameigin-
legu vitund um fortíðina. Er það
kerfi einsleitt og í miklu jafnvægi,
eða er það fjölbreytilegt og óút-
reiknanlegt í eðli sínu? Sem dæmi
um borgarlandslag sem er lýsandi
fyrir einsleitt umhverfi er miðborg
Bath í Englandi þar sem allflestar
byggingar eru í georgískum stíl og
mótaðar í sama efni sem myndar
afar sterka sjónræna en um leið
einsleita og nokkuð óspennandi
heild. Að vissu leyti má segja að
Reykjavík sé dæmi um hið síðar-
nefnda þar sem öllu ægir saman,
gömlum timburhúsum, stein-
steypuhúsum og nýtísku glerhöll-
um. Að vísu hafa verið gerðar
margar góðar tilraunir til að
mynda heilleg hverfi í Reykjavík,
eins og Norðurmýrina og síðar
Breiðholtið en samt er eins og
einstaklingshyggjan hafi alltaf yfir-
höndina að lokum.
Aðaleinkenni Reykjavíkur sem
borgar er hvað hún er fjölbreytileg
og þarf að viðhalda
þessu einkenni hennar ef gott
samband á að vera á milli fortíðar
og nútíðar. Sundurlausum ein-
kennum borgarinnar verður ekki
aðeins viðhaldið með þvi að gera
upp og endurgera gömul hús inn-
an um önnur nýrri, byggja gler-
hallir við hliðina á timburhúsum og
steinvillum. Varðveisla hins sögu-
lega forms Reykjavíkur felst einnig
í því að íbúar borgarinnar og þeir
sem taka þátt í skipulagningu
hennar verði sáttir við hana eins
og hún er en reyni einnig á mátu-
lega meðvitaðan hátt að stoppa í
skipulagsgöt í borgarlandslaginu.
Frá miðjum 8. áratug síðustu ald-
ar hafa reykvísku timburhúsin
fengið uppreisn æru og er það vel
og það sama má nú segja um
steinsteypuhús frá fyrstu áratug-
um síðustu aldar. Undanfarin ár
hefur áhersla verið lögð á að end-
urvekja gömlu götumynd Reykja-
víkur - eins og við Aðalstræti.
Mig langar þó að varpa fram þeirri
spurningu hvort það sé réttlætan-
legt að færa gömul timburhús til
innan borgarinnar til að mynda
„heillegri" gamla götumynd, eða
götumynd sem er eins lík þeirri
upphaflegu og hugsast getur.
Erum við þar með ekki að gerast
sek um eftirlíkingu á gamla borg-
arlandslaginu og hindra eðlilega
þróun í borgarlandslagi nútímans?
Þetta er auðvitað alltaf spurning
um sjónarhorn eða hvort horft sé
á hið einstaka eða heildina og
það samhengi sem myndast í
byggð á löngum tíma.
Samkvæmt Rossi birtist hug-
myndin um varanleika í þeirri við-
leitni að viðhalda einkennandi
hiuta innan heildarinnar, svo sem
að íbúðarhverfi beri áfram útlitsleg
einkenni íbúðarhverfis, þó svo að
önnur starfsemi fari þar nú fram.
Merki um þetta má sjá í Reykjavík
þar sem gamalt sögufrægt timb-
urhús er orðið að sushi-veitinga-
stað og húsin við Kirkjustræti eru
ekki lengur íbúðarhús heldur hýsa
skrifstofur alþingismanna, gamall
kvennaskóli orðinn að skemmti-
stað og svo mætti lengi telja.
Þrátt fyrir breytta notkun heldur
hverfið áfram sínum einkennum.
Tilvísun til fortíðar
Borgin sem heild er fyrirbæri sem
inniheldur sameiginlegt minni íbú-
anna. Hugmyndin um hið sögu-
lega form felur þannig í sér
ákveðna framvindu sögunnar sem
birtist í formum sem tengjast
fortíðinni, þó án þess að endur-
skapa, heldur frekar sem tilvísun
til fortíðar. Rossi notaði einfölduð
form sem vísa til fortíðar og sam-
eiginlegra minninga mannkyns,
sem eru það hlutlaus að þau tru-
fla ekki, heldur vekja fremur
ákveðnar kenndir eða minningar.
Með þessu móti verður arkitektúr
að eins konar bakgrunni samfé-
lagsins og mótunar þess.Til þess
að gera þetta flæði á milli fortíðar