Læknablaðið : fylgirit - 03.01.2017, Blaðsíða 62

X V I I I V Í S I N D A R Á Ð S T E F N A H Í
F Y L G I R I T 9 1
62 LÆKNAblaðið/Fylgirit 91 2017/103
sykraðra vara. Gosdrykkjaneysla er mun meiri á Íslandi en öðrum
Norðurlöndum, og hér er verðið langlægst. Virðisaukaskattur og vöru-
gjöld á gosdrykkjum og sykri hafa þó verið breytileg, og allt árið 2014
var vörugjald á gosdrykkjum, 21kr á lítra. Vörugjöld voru afnumin á
sykruðum matvælum 1. janúar 2015, og virðisaukaskattur á matvæli
hækkaði jafnframt úr 7% í 11%. Samband verðlags og neyslu verða rakin
í fyrirlestrinum.
M 11 Áhrif skattlagningar á holdafar. Kerfisbundin samantekt
Linda Björk Árnadóttir
Lýðheilsufræðingur
lindabjorkarnadottir@gmail.com
Offita í heiminum hefur nærri tvöfaldast á síðustu 30 árum. Ein af megin-
ástæðum þess er talin aukin neysla á orkuríkri en næringarsnauðri fæðu
ásamt hreyfingarleysi. Meðal Norðurlandaþjóðanna er hlutfall offitu hæst
á Íslandi, eða 21%. Á heimsvísu eru meira en 1,9 milljarðar fullorðinna
einstaklinga í ofþyngd eða offitu. Rannsóknir gefa til kynna að mikil
neysla sykraðra drykkja sé ein af lykilorsökum ofþyngdar og offitu.
Markmið meistaraverkefnisins var að taka saman á kerfisbundinn hátt
niðurstöður rannsókna á mögulegum áhrifum skattlagningar á sykruðum
drykkjum á holdafar einstaklinga. Leitað var í gagnasöfnum að rannsókn-
um sem birtar höfðu verið fram til janúar 2015 um framangreint efni.
Niðurstöður þessa yfirlits benda til þess að ef 20% skattur yrði lagður á
sykraða drykki gæti sú aðgerð leitt til þyngdartaps á bilinu 0,4 kg til 1,7 kg
að meðaltali á ári hjá fullorðnum einstaklingum eftir skattlagningu sam-
kvæmt fjórum af rannsóknunum. Alls 5 rannsóknir sýndu fram á að tíðni
offitu gæti einnig lækkað á bilinu 1,3-3%. Vísbendingar eru um að áhrif
skattlagningar gætu aukist umtalsvert við hærra skattstig. Öllum rann-
sóknunum ber saman um að tengsl af álagningu skatta á sykraða drykki
yrðu mest á neyslu ungs fólks og karlmanna – sérstaklega ungra karla, en
þær veita þó ekki einhlítt svar við því hversu mikil neysluáhrifin yrðu.
M 12 Hærri álögur á gosdrykki - áhrifarík leið til að draga úr
sykurneyslu
Hólmfríður Þorgeirsdóttir, Elva Gísladóttir
Embætti Landlæknis
holmfridur@landlaeknir.is
Sykurneysla er óhóflega mikil hér á landi og eru sykraðir gosdrykkir sú
fæðutegund sem leggur mest til sykurneyslunnar. Mikil neysla á sykur-
ríkum vörum eykur líkur á offitu og tannskemmdum og mikil neysla á
sykruðum gos- og svaladrykkjum getur auk þess aukið líkur á sykur-
sýki af tegund 2. Niðurstöður rannsókna hafa sýnt að verðstýring með
sköttum eða vörugjöldum á sykraða gosdrykki geti verið áhrifarík leið
til að minnka neyslu. Áhrifin séu mest þar sem þörfin er brýnust, það er
hjá börnum og ungmennum og þeim sem drekka mest af gosdrykkjum.
Niðurstöður rannsókna frá Berkley í Kaliforníu og Mexíkó þar sem þessi
leið var farin staðfesta þetta. Sömuleiðis minnkaði sykur- og gosdrykkja-
framboð hér á landi árið 2014, eina heila árið sem vörugjöld voru við lýði.
Áður hafa verið vörugjöld hér á landi á sykri, gosdrykkjum og sælgæti en
þau verið almenns eðlis frekar en að heilsusjónarmið lægju til grundvallar
og því ekki líkleg til að hafa áhrif til bættrar lýðheilsu. Í nýrri aðgerðaáætl-
un Alþjóðaheilbrigðisstofnunarinnar um langvinna sjúkdóma í Evrópu er
ein af forgangsaðgerðum að hvetja til heilbrigðra neysluvenja með skatt-
lagningu á óhollum vörum á borð við gosdrykki. Embætti landlæknis
leggur til að stjórnvöld hækki álögur á gosdrykki þannig að þeir séu að
minnsta kosti skattlagðir í samræmi við almenna skattheimtu í landinu,
það er 24% virðisaukaskatt í stað 11%. Jafnframt að nýta þá fjármuni sem
koma inn til að lækka álögur á grænmeti og ávexti og eyrnamerkja hluta
af álögunum fyrir forvarnastarf. Þannig gætu stjórnvöld skapað aðstæður
sem hvetja til heilbrigðari lifnaðarhátta og aukins jöfnuðar til heilsu.
M 13 Nýgengi kransæðastíflu á Íslandi í aldurshópnum 25-74 ára á
tímabilinu 1981-2009
Elías F. Guðmundsson, Thor Aspelund, Jóhanna Gunnlaugsdóttir, Vilmundur Guðnason
Hjartavernd
elias@hjarta.is
Inngangur: Nýgengi kransæðastíflu hefur farið lækkandi á Íslandi
undanfarna áratugi. Lækkunina má að miklu leyti skýra með hagstæðri
þróun áhættuþátta. Áreiðanlegar rannsóknir á nýgengi krefjast vandaðrar
skráningar á tilfellum og hefur Ísland tekið þátt í MONICA-rannsókninni
frá árinu 1981, sem er fjölþjóðleg rannsókn á kransæðastíflu. Markmið
þessarar rannsóknar var að meta breytingar í nýgengi kransæðastíflu á
Íslandi í aldurshópnum 25-74 ára á tímabilinu 1981-2009.
Efniviður og aðferðir: Gögnin voru fengin úr hjartaáfallaskrá Land-
læknisembættisins sem er í umsjá Hjartaverndar og nær til allra tilfella
kransæðastíflu á landinu meðal karla og kvenna á aldrinum 25-74 ára.
Skráningin fór fram samkvæmt stöðluðum skilmerkjum. Reiknað var
aldursstaðlað nýgengi með tölfræðiforritinu Joinpoint sem getur tímasett
marktækar breytingar í tíðni. Leiðrétt var fyrir ólíkri aldurssamsetningu
milli ára samkvæmt aldurssamsetningu á Íslandi árið 2009.
Niðurstöður: Nýgengi kransæðastíflu lækkaði um 66,5% á tímabilinu
bæði hjá körlum og konum, eða að jafnaði um 3,7% á ári samkvæmt
mati úr Joinpoint-líkani. Ekki varð marktæk breyting í hraða lækkunar á
tímabilinu sem var til skoðunar. Nýgengi meðal kvenna var mun lægra en
meðal karla yfir allt tímabilið, eða rúmlega þrisvar sinnum lægra.
Ályktanir: Nýgengi kransæðastíflu á Íslandi lækkaði mikið á tæplega
þriggja áratuga rannsóknatímabili. Mikilvægt er að viðhalda áreiðan-
legum skráningum á kransæðastíflu og að fylgjast áfram með þróun
áhættuþátta.